مەلا بەختیار مەترسی جوڵە دیبلۆماسییەكانی توركیا لەسەر كورد ئاشكرادەكات

92282016_mala6564013

مەلا بەختیار، لێپرسراوی دەستەی كارگێڕی مەكتەبی سیاسی یەكێتی نیشتمانی كوردستان، لەگەڵ چەندین ئەكادیمی‌و نووسەرو رووناكبیران‌و دیاری میسرو مامۆستای زانكۆكانی قاهیرەو میسرو پسپۆڕانی سیاسی‌و سەربازی‌و ئامادەبوونی چەندین رۆژنامەنووس‌و نووسەرو رەخنەگر، سیمینارێكی بۆ ساز كرا.
لەو سیمینارەدا، كە لەڕێگای سكایپەوە بۆی سازكرابوو هەفتەنامەی چاودێر دەقەكەی بڵاویكردووەتەوە، مەلا بەختیار وەڵامی چەندین سەرنج‌و تێبینی‌و پرسیاری ئامادەبووانی ئەو سیمینارەی دایەوەو بەووردی چەندین تەوری هەستیاری سەبارەت بە بەشەكانی كوردستان‌و ئەو بارودۆخەی ئێستا توركیای تێكەوتووە وروژاند.
بەتایبەتی رەهەندی رێكەوتتنامە نوێیەكانی توركیاو مەترسییە جدی‌و بەرچاوەكان لەسەر كوردو بەشەكانی دیكەی كوردستان.
دەقی چاوپێكەوتنەكە:


بەڕێز مەلا بەختیار سڵاو؟
مەلا بەختیار: سڵاو لە جەنابیشت مامۆستا رەجائی فائید..
رەجائی فائید: زۆر سوپاس.. كۆمەڵێك لە روناكبیران‌و رۆشنبیرانی میسر ئامادەی گفتوگۆكەن لەگەڵ بەڕێزت، بۆ یەكێك لەگرنگترین تەوەرەكان، كە لەناوچەكەدا ئامادەیی هەیە، ئەوەی لەگەڵم ئامادەیە، دكتۆر سەفییەدین خەربووش، مامۆستای زانستە سیاسییەكان لەكۆلێژی زانستە ئابوری‌و سیاسییەكان لە زانكۆی قاهیرەو هەروەها وەزیری پێشوو.. كۆمەڵێك پسپۆڕی سیاسی لەگەڵم ئامادەن، یەكێكی تر لەوانە سامیح ئەبو هەشیمە، حامید ئەبو ئەحمەد، سەرۆكی یەكێتی نوسەرانی میسر، هونەرمەندی شێوەكاری‌و رەخنەگری شێوەكاری ئیبراهیم حنێتەر، هەروەها مامۆستا عادل سەبڕی، سەرنوسەری وێبسایتی (مصر العربیە)، ژمارەیەك لە رۆژنامەنووسان‌و كۆمەڵێكی دیكەش لە گرنگترین روناكبیرانی میسر كە لێرە ئامادەییان هەیە، لەگەڵ بەڕێزت دێنە ئەم گفتوگۆیەوە دواتر یەكە یەكە پێش سەرنج‌و لێدوان‌و پرسیارەكانیان خۆیان دەناسێنن.
مەلا بەختیار، بە ئامادەبوانت دەناسێنم وەك حیكمەت محەمەد كەریم، خەباتكاری دێرینی یەكێتی نیشتمانی كوردستان، كەناوی نهێنی رۆژگاری خەباتی مەلا بەختیارە، كە ناوەكەی پێشوو بیركراوەو ئێستا هەر بە مەلا بەختیار بانگ دەكرێت، جگە لە خەباتە چەكدارییەكەی پێشووی، ئێستا بیرمەندێكی ستراتیژییە كە چەندین كتێب‌و چاپكراوی هەیە لەشیكارو بابەتی سیاسی، هەروەها خاوەنی تیۆرێكیشە لەسەر بنەمای (سەردەمی پێشوو بریتیی بووە لەخەباتی شاخ‌و چەكداری‌و سەردەمی ئێستاش خەباتی مەدەنییانەی ناو شارە نەك شاخ، كە ئەمەش لەكتێبی شۆڕشی كوردستان‌و گۆڕانكارییەكانی سەردەم-دا دەردەكەوێت.
پێگەی سیاسی ئێستاشی لێپرسراوی دەستەی كارگێڕی مەكتەبی سیاسی یەكێتی نیشتمانی كوردستانە، ئەو پارتەی كە جەلال تاڵەبانی دایمەزراندوە، ئەو حزبەی سەرۆكی ئێستای عیراقی هەیە كە بەڕێز دكتۆر فوئاد مەعصومە.
ئەو تەوەرەی ئەمشەو گفتوگۆی دەربارە دەكەین، بریتییە لە گۆڕانكارییەكانی ئەم دواییەی توركیاو هەڕەشەكانی لەسەر كورد لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست.. كە بێگومان توركیا وڵاتێكی ساناو بچوك نییە، وڵاتێكی میحوەری‌و گرنگی ناوچەكەیە.
گفتوگۆكە دەست پێدەكەین‌و بە ووتەیەكی دكتۆر سەفییەدین خەربووش دەست پێدەكەین‌و داوای لێدەكەین لە سنوری 10 خولەكدا سەرنجەكانی باس بكات.
سەفییەدین خەربووش: بەناوی خوای گەورە، بەخێرهاتنی بەڕێزتان دەكەین بۆ ئەم گفتوگۆیە، لەگەڵ ئەم نوخبە تایبەتەی ئامادەبوواندا..
سەرنجەكانم دوورو درێژ نابێت، رەنگە تەنها چەند خاڵێك بووروژێنم كە رەنگە بەجۆرێك لەجۆرەكان ئاراستەی گفتوگۆكە روون بكاتەوە..
بێگومان كۆمەڵێك روداو و گۆڕانكاری پێشوەخت لە توركیا رویدا، كە رەنگدانەوەی لەسەر دۆزی كورد هەبوو، لەناوخۆی توركیادا بێت یاخود لەسوریای گڕگرتوو بەجەنگ، یاخود مەیدانی سیاسی عیراق‌و رەنگە هەندێك جاریش ئێرانیشی گرتبێتەوە.
ئەوەی پێشوو لە توركیا رویدا، شوێنەواری لەسەر پێڕۆی سیاسی‌و سیاسەتی توركیا بەجێهێشت.. دەشبینیین ئەو شوێنەوارانە وای لەتوركیا كردووە كە ئێستا سیاسیەتی تاكڕەوانەو پەیڕەوكردنی دەسەڵاتی تاك حزبی  پیادە بكات.. ئەوەتا دەبینیین هەوڵ هەیە بۆ ئەوەی سیاسەتی توركیاو پێڕۆ سیاسییەكەی بگۆڕێت بۆ پێڕۆی سەرۆكایەتی.. لەهەمان كاتدا سیاسەتی پەراوێزكاری لەهەمبەر هەدەپە پەیڕەو دەكرێت كە نوێنەرایەتی كورد دەكات لەو وڵاتە.
لەسەر ئاستی سیاسەتی دەرەوەی توركیاش، تێبینی گۆڕانكارییەكی گەورە دەكرێت كە لەپەیوەندی توركیا لەگەڵ هێزە نێودەوڵەتییەكان، تێیدا رێكەوتنە كتوپڕەكەی توركیا لەگەڵ روسیاو سەردانەكەی سەرۆكی توركیا بۆ روسیاو ئاڵوگۆڕی چەندین پرس‌و تاوو توێی مەسەلەی گرنگ لەسەر ناوچەكە‌و بەتایبەتی سوریا.. بینیمان ئێرانیش هاتە سەر هێڵی ئەو رێكەوتنە لەگەڵ توركیا.. رۆژانی پێشووتریش سەردان‌و بینینێكی سێ قۆڵیانەی (روسیا، ئێران، ئازەربایجان) هەبوو.. بۆیە دەكرێت بڵێین رێكەوتنی نوێ هاتۆتە پێشەوە، بەواتایەكی تر دەكرێت بشڵێین توركیا لە رێكەوتنەكانی لەگەڵ وڵاتانی رۆژئاوا دوور كەوتۆتەوە، ناڵێن بچڕاندوێتی.. چونكە بەشێكە لە هاوپەیمانی باكوری ئەتڵسی.
رێكەوتن‌و پەیوەندی لە نێوان توركیاو روسیاهەیە، پەیوەندی‌و رێكەوتنی نێوان ئێران‌و روسیا هەیە، پەیوەندی‌و رێكەوتن لەنێوان توركیاو ئێران هەیە.. هەموو ئەمانە بەشێوەیەكی گشتی كاریگەری لەسەر روداوەكانی سوریا بەجێ دەهێڵێت‌و بەشێوەیەكی تایبەتیش لەسەر دۆزی كورد لە سوریا.
ئەم مەسەلەی پەیوەستیشە بەو روداو و گۆڕانكاریانەی كەمینەی كورد لە توركیا، هەروەها لەعیراقیش دەگوزەرێت، ئێمە غەیب ناخوێنینەوە، بەڵام رەنگە لێرەو لەوێ رێكەوتنی نهێنی‌و ژێر بەژێریش هەبێت‌و روسیاش لەسەری رێككەوتبێت بەوەی چارەنووسی كورد لە قەیرانی ئێستای سوریادا دیاری كرابێت.. بێگومان ئەمە كاریگەری لەسەر كوردانی هەرێمی كوردستان‌و توركیاش بەجێدەهێڵێت..
من پێشنیار دەكەم ئەم گفتوگۆیە بە ئاراستەی ئەو گۆڕانكارییانەدابێت كە رەنگدانەوەكانی چۆن دەبن لەسەر ناوخۆی توركیا، پەیوەندییە دەرەكییەكانی توركیا بەتایبەتی روسیا، پاشەكشێی توركیا لەرێكەوتنە رۆژئاواییەكان‌و ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمەریكا، پاشان باشبوونی پەیوەندییە سێ قۆڵیییەكەی روسیا، توركیا، ئێران، لەسەر چارەنووسی قەیرانی سوریا بەشێوەیەكی گشتی‌و بەتایبەتیش لەسەر دۆزی كورد‌و ئەو پرۆژەیەی كوردانی سوریا كاری بۆ دەكەن بۆ فیدراڵیزمی سوریا.
وردبونەوە لەسەر ئەم خاڵانە بۆ ئەم گفتوگۆیە پێشنیار دەكەم‌و دڵنیاشم گفتوگۆیەكی بە بڕشت بەرهەم دێت… سوپاس بۆ هەموو لایەك.
رەجائی فائید: پێم خۆشە تێبینییەكی لاوەكی باس بكەم، د.سەفییەدین خەربووش، وەك سەرپەرشتیارێكی توێژینەوەیەكی زانستی دێتە سلێمانی‌و زانكۆی سلێمانی هەفتەكانی ئایندەش دەبێتە میوانی ئێوە..

مەلا بەختیار: بەخێر بێت‌و ئێمە لەخزمەتیا دەبین.
رەجائی فائید: .سامیح ئەبوو هەشیمە چەند سەرنج‌و تێبینییەكی ناردووە دەمەوێت بۆتان بخوێنمەوە، كە باس لە ئایندەو چارەنووسی پەیوەندی كورد و ئەمەریكا دەكات‌و تێیدا پرسیار لەسەر كاریگەری پەیوەندییەكانی كورد‌و توركیا لەسەر ئەو پەیوەندییە دەكات.. هەروەها پرسیارت ئاراستە دەكات سەبارەت بە هێڵی غازی سروشتی ئێران‌و ئەوروپا بەكوردستان‌و توركیاداو هەڵوێستی توركیا بۆ ئەم مەبەستە.. پرسیارێكی دیكەی باس لە پەیوەندی ئێران‌و كورد و رەنگدانەوەی لەسەر باكوری سوریا دەكات. دواپرسیاری سەبارەت بە رۆڵی روسیایە لەسەر نەخشەی سیاسی‌و ‌و جوگرافیای عیراق‌و رەنگدانەوەی لەسەر پرس‌و دۆزی كورد لەو وڵاتە.
مەلا بەختیار: برای بەڕێزمان مامۆستا رەجائی فائید، زۆر سوپاس، برای بەڕێز كاك مەلا یاسین زۆر سوپاس بۆ رێكخستنی ئەم كۆڕە، زۆر خۆشحاڵم كە ئەم ئێوارەیە بەشدارم لەگەڵ ئەم مامۆستا بەڕێزانەدا بۆ گفتوگۆكردن، كە رۆڵێكی زۆر گەورەو بەرچاویان لە شیكردنەوەی سیاسەتی عەرەبی‌و رۆژهەڵاتی ناوەراست، كە جێپەنجەی تەواویان دیارە لەم بوارانەدا.
سەرەتا دەمەوێت ئاماژە بۆ ئەوە بكەم كە هەڵەیەكی رێزمانی هەیە، ئێمە (كوردەكان- الاكراد) نیین، بەڵكو ئێمە (كورد)ین، كە دەڵێن كوردەكان كۆی كەمینەیەكن، بەڵام كە دەڵیین كورد، گەلێكین.. ئەمە تێبینی یەكەم، دووەم تێبینم، هەموو ئەو سەرنجانەی د.سەفییەدین خەربووش خستییە روو، هەموو ئەو پرسیارانەشی لیوا سامیح كردنی،  كۆی تەوەرو باس‌و پرسارێكن كە بۆ ناوچەكەو ئێستا زۆر زۆر گرنگن، چ بۆ ناوچەكەو چ بۆ نەتەوەی كورد كە دابەشی چوار جوگرافیا كراوە..  باكوری كوردستان، باشوری كوردستان، رۆژئاوای كوردستان، رۆژهەڵاتی كوردستان.

مەسەلەكان وادەبینم كە مێژوو و روداوەكانی خۆی دووبارەدەكەنەوە بەڵام بەشێوەیەكی تر.. كەمال ئەتاتورك ساڵی 1920 سەركەوتنی بەدەستهێنا كاتێك لەمانگی ئابی ساڵی 1920 دا رووبەڕووی پەیمانی سیڤەر بۆوە.. لەپەیماننامەی سیڤەری وا دەڕوانی.. وەك حوكی زاتی، یان شێوەیەك لە فیدڕاڵیزم بۆ كوردستانی باشوور، پێی وابوو پەیمانی سیڤەر مەترسییەكی جدییە بۆ ئاسایشی نەتەوەیی تورك و توركیا، بۆیە لەگەڵ روسیای ئیشتراكی ئەوكاتە بەسەرۆكایەتی لینین رێككەوت‌و چەندین هاوكاری‌و پشتیوانی لێوەدەست خستن، لەنەوت‌و پارەو ئاڵتوون.. خۆیشی وا پیشاندا كە توركیا قەڵای خەباتی دیموكراتییە لە رۆژهەڵاتی ناوەراستدا، بۆیە ئەوكاتە پشتیوانی‌و پشتگیری روسیای سەردەمی سەرۆكایەتی لینین‌و شۆڕشی ئۆكتۆبەری مسۆگەر كرد.. كە لەرێگەی ئەو لێكتێگەیشتنە سیاسیەشەوە فشاری خستە سەر بۆ لێدانی  فرەنساو بریتانیا.. بەمەش رێكارو ئاراستەی پەیماننامەی سیڤەریان گۆڕی بۆ پەیماننامەی لۆزان لەساڵی 1923، پاشان یەكێتی سۆڤییەتی ئەوكاتەش پێشوازی لێكرد‌و پەیماننامەی سیڤەر بەتەواوەتی هەڵوەشایەوەو تەنانەت بچوكترین مافە نەتەوەییەكانی كوردی لە باشوری كوردستان تێدا بەدی نەهات.
ئێستاش وەك ئەوەی مێژوو بگەڕێتەوە بۆ ئەوسەروەختەی كەمال ئەتاتورك، كە لە توركیاو لە ناوچەكەدا مەسەلەكانی دادەسەپاند..
ئێستا وایدەبینین كە ئاكپارتی بەسەرۆكایەتی ئەردۆگان، لەماوەی كەمتر لەدوو مانگدا، سیاسەتێكی ئەكرۆباتیكی سەیر پەیڕەو دەكات، رێكدەكەوێت لەگەڵ روسیای خاوەن بیروباوەڕێكی مەسیحی ئەرسەدۆكسی، كە خۆی لەبنەڕەتەوە حزبەكەی ئیخوان موسلمینییە، كە ریكەوتنی لەگەڵ وڵاتی سعودییەدا هەیە وەك پاڵپشتییەكی وەهابی.. لەگەڵ ئیسرائیلدا رێكدەكەوێت كە یەهودییەكان حوكمی دەكەن، رێكەوتنێكی روون‌و ئاشكرای لەگەڵ دەسەڵاتدارە عەلەوییەكانی سوریادا هەیە كە شیعەن، پاشان رێكەوتنیشی لەگەڵ حكومەت‌و دەسەڵاتی شیعەی ئێراندا هەیەو بەرێگاشەوەیە بۆ ئەنجاندانی رێككەوتن لەگەڵ حكومەت‌و دەسەڵاتدارانی شیعەی عیراق..
هەموو ئەو شتانە تەواو روونی دەكاتەوە بەشێكی ئێجگار گرنگ‌و بەرچاوی ئەم یارییانەی توركیا دەیكات، دەگەڕێتەوە بۆ ئەو بارودۆخە مەترسیدارەی توركیای تێكەوتبوو، بەر لە كۆدەتاكەو دوای كودەتاكەش، بێسەروەبەرییە سیاسییەكانی پارتی دادو گەشەپێدان بۆ توركیا، سیاسیەتە هەڵەكانی بەرامبەر بە عەرەب، رۆژئاوا، عیراق، بەرامبەر بزوتنەوەی رزگاریخوازیی نەتەوەیی رۆژئاوای كوردستان، باكوری كوردستان.. لەسەروەختی گۆڕانكارییەكانی میسریشدا خۆی بەمەرجەعی بنەڕەتی جوڵاندنەوەو ئاراستەكردنی ئیخوان موسلمینەكانی ناوچەكە خۆی نمایش ئەكرد، هەموو ئەوانەش لەپێناو ئەوەی هەوڵەكانی دژایەتیكردنی ئەو بزووتنەوانە پەك بخات‌و ببێتە لەمپەر و ئاستەنگ لەبەردەمیان.
بەڵام لەئاكامدا ئەو بێسەروەبەرەییە لەسیاسەت، گەیشت بەوەی كە ئێستا توركیای پێ گەیشتووە، كە بەشێك لەسوپای ناچار بە هەوڵێكی كودەتای روون و ئاشكرا كرد، كە بە رێكەوت ئەو هەوڵە سەری نەگرت‌و سەركووت كرا.. ئێستاش لەو وڵاتە سیاسەتێكی پەرچەكردارییانەی سەیر پەیڕەو دەكرێت.. بەئاڕاستەی سوپا، بەئاراستەی دەزگاكانی دیكە، بەئاڕاستەی بارودۆخی سیاسی، رۆژانە لەو وڵاتە دژایەتی‌و ململانێ‌و پاكتاوكردنێكی سەیرو ئاشكرا ئەنجامدەدرێت.. ترازانێكی گەورە لەنێوان توركیاو هاوپەیمانی ئەتڵەسی، بەتایبەت لەگەڵ ئەمەریكاو یەكێتی ئەوروپادا هەست پێدەكرێت.. لەوباوەڕەشدام كە بەشی گرنگ‌و ئامانجداری ئەم سیاسەتە لەكۆتایدا بەدژی كورد لەناوچەكەدا كۆتایی دێت .. یەكەمین بەشێكیش لە بەشەكانی كوردستان كە سیاسەتی ئەكەپەو سیاسەتی ئەردۆگان بەسەریدا دەسەپێت، و سەپاندنەكەش لەباربردنی بزوتنەوەی رزگاریخوازانەی گەلی كوردە، بریتییە لەرۆژئاوای كوردستان‌و ئەو خەباتە بەردەوام‌و نەپساوەیەی پاڵەوانەكانی رۆژئاوای كوردستان دەیكەن.
بێ گومان لەدوای رۆژئاوای كوردستانیشەوە بەو پەڕی هەوڵی خۆیانەوە دەیانەوێت شكست بەو بزووتنەوە كوردستانییەی باكوری كوردستان بهێنن، لەو باوەڕیشدام كە بەرەی دژایەتیشیان بەرامبەر هەدەپە (پارتی دیموكراتی گەلان) فراوان دەكەن، كە ئێستا دەبینیین  چ دژایەتییەكی ئەو حزبە دەكرێت كە خەباتیان تەنها بریتییە لە خەباتی پارلەمانی‌و یاسایی‌و مەدەنییانە.. پاشان دەگوازنەوە بۆ عیراق‌و كوردستانی عیراق، پاشان تەركیز دەخەنە سەر كەركوك، خانەقین، شەنگال، پاشان هەندێك ناوچەی دیكەی ناكۆكی لەسەر.. لەكاتێكدا كە مادەی 140 لەدەستووری هەمیشەیی كۆماری عیراقی فیدراڵیدا هەیە، لەوباوەڕەدام كە هەوڵی ئەوە دەدەن ئەو مادەیە هەموار بكرێتەوەو ئەو كێشەیە لەعیراق‌و باشوری كوردستان بەشێوەیەكی یاسایی كۆتایی پێبهێنن..
لەوباوەڕەشداین هەموو ئەو رێكەوتنانەی ئێستا لەگەڵ توركیادا كراوە، لەگەڵ سوریا، عیراق، هەموو ئەو ئەو پشتیوانیانەی لەروسیاو هەر دەوڵەتێكی تر پێشكەشیان دەكرێت، ئەگەر توركیا توانای ئەوەی هەبێت ئەم سیاسەتانەی خۆی تێبپەڕێنێت، بێ هیچ گومانێك ئامانجە دیاریكراوەكەی لەباربردنی جوڵانەوەی كوردە لەناوچەكەدا.. گرنگ ترین ئامانجی سیاسی لەناوخۆی توركیاو چوارچێوەی ستراتیژی سیاسی توركیا، بریتییە لە لەباربردنی جوڵانەوەكانی كورد لە ناوچەكەدا.
بێ گومان ئەم شێوە حكومەتانە كاتێك روبەڕوی كودەتاكان، بارگرژییە ئابوورییەكان، كێشە سیاسییەكان، قەیرانی باوەڕبوون بەخەڵك دەبنەوە، ئەم جۆرە حكومەتانە لەو باوەڕەدام هەوڵ دەدەن لەوپەڕی بێدەربەستیدا بن‌و هاوپەیمانی لەگەڵ شەیتانیشدا ببەستن لەپێناو مانەوەو بوون‌و قەوارەی خۆی‌و بەڕێكردنی پیلانەكانی، دژی ئیرادەی گەلانی دیكەو گەلی كورد، كە بۆ زانیاری ئامادەبووانی بەڕێز.. بەدرێژایی مێژوو  لە پەیمانی لۆزانەوە، بۆ پەیماننامەی بەغداد، ئەو پەیماننامانەی لەنێوان توركیاو ئێراندا، لەنێوان توركیاو سوریادا، لەنێوان توركیاو عیراق بەستران.. هەمو ئەم رێكەوتنانە جەوهەرو ناوەڕۆكەكەی برییتیبووە لە دژایەتی هێزە دیموكراتخوازەكان‌و بەتایبەتی بزووتنەوە رزگاریخوازییەكانی كورد لەناوچەكەدا.
بۆیە ئێمە ترسی راستەقینەمان هەیە لەهەمبەر ئەو سیاسەتانەی ئێستا پەیڕەو دەكرێن.. بەڵام بێ گومان روسیای ئێستا روسیای جاران نییە، بەدرێژایی مێژوو ئەوەمان زانیوە كە روسیای سەردەمی قەیسەرو روسیای سەروەختی یەكێتی سۆڤییەت‌و روسیای سەردەمی گۆرباچۆڤـ، هەڵوێست‌و سیاسەتێكی ستراتیجی روون و ئاشكرای نەبووە لەئاست پشتیوانیكردنی بۆ دۆزی كورد.. بەڵام ئێستا هەندێك هەڵوێست‌و گۆڕانكاری ئیجابی روسیا دەبینیین، دەڵێم (تا ئێستا) دەیبینیین.. بەڵام لەئەنجام و كۆتاییدا، بەرژەوەندییەكان‌و جیۆپۆلەتیك، بەتایبەتی مسۆگەركردنی  بەرژەوەندییەكانی روسیا لە وڵاتانی گەرمەئاوی ناوچەكە.. ترسی ئەوەمان لا دروست دەكات لە ئاكامی كۆتایدا روسیاش لەو هەڵوێستە ئیجابیانەی پاشگەز ببێتەوە كە ئێستا بەرامبەر دۆزی كورد، چ لە رۆژئاوای كوردستان‌و چ لەباشوری كوردستان‌و تا ئەندازەیەكیش لە باكوری كوردستان نواندوێتی.
رەجائی فائید: زۆر سوپاس بۆ مەلا بەختیار.. كەواتە تۆ پێت وایە دۆز و پرسی كورد لەناوچەكە لەمەترسیدایەو توركیا ئامادەسازی كردووە بۆ لەباربردنی ئەو مەسەلەیە لە پارچەكانی تری كوردستانیش.. من ئەمەوێت سەرنجی تۆ بزانم لەسەر ئەوەی كە چ لای پەكەكەو چ لای پەیەدەو سەركردایەتییەكانیان.. و لێدوان‌و سەرنجیشیان، رۆژگاری ئەوە بەسەر چووە كە ناودەنرێت دامەزراندنی دەوڵەتی نەتەوەیی؟
مەلا بەختیار: دەمەوێت بڵێم، یەكەم: خەونی بەدیهێنانی دەوڵەتی سەربەخۆیی كوردستان، مافێكی رەوای دیموكراسی و یاساییە بۆ گەلی كورد، لەهەر بەشێكی كوردستاندابێت.. دووەم: ستراتیژی پەكەكە بریتییە لە بەدیهێنانی دیموكراسی لەتوركیاو بەدیهێنانی هیواكانی كورد لە باكوری كوردستان، بەهەمان شێوەش پەیەدە لە رۆژئاوای كوردستان، هەمان ئامانجی ستراتیژی هەیە، بەهیچ شێوەیەك ئەوان لەرۆژئاوای كوردستان سەربەخۆیی كوردستانیان نەخستۆتە بەر باس‌و تاووتوێكردن.
رەجائی فائید: ترسی تۆ لە گۆڕانكاری‌و روداوەكانی ئەم دواییە بۆ پرسی كورد.. ئایا باقی تری پارت‌و لایەنە سیاسییەكانیش هاوڕای تۆن؟ لەكاتێكدا هەندێكیان پەیوەندییەكی توندو تۆڵ‌و راستەوخۆیان لەگەڵ توركیاو حكومەتی توركیادا هەیە؟

مەلا بەختیار: مانگێك پێش ئێستا، لەزانكۆی سلێمانی سیمینارێكم ئەنجامدا، كە تێیدا 23 حزب‌و لایەنی سیاسی ئامادەییان هەبوو، هەمان ترسم باسكرد، كە ئێستا بۆ ئێوەی بەڕێزم باسكرد، هەموو ئامادەبووانی ئەو سیمینارە هاوڕای ئەو ترسە راستەقینەیە بوون كە باسم كرد، هەمان ئەو مەسەلەیەم لەگەڵ پارتی دیموكراتی كوردستاندا تاووتوێ كرد كە بەڕێز مەسعود بارزانی سەرۆكایەتی دەكات، ئەوانیش لەگەڵ ئەوەدان كە بەڵێ ترسێكی راستەقینە روی كردۆتە ناوچەكەو روبەڕوی ناوچەكە بۆتەوە، سەبارەت بە پەیوەندی توركیاش، بەڵی پارتی دیموكراتی كوردستان‌و حكومەتی هەرێمی كوردستان پەیوەندییان لەگەڵ توركیادا هەیە، ئێمەش وەك یەكێتی نیشتمانی كوردستان تائێستا پەیوەندیمان لەگەڵ توركیادا هەیە، بەڵام بەداخەوە بەپێی زانیارییەكانیشمان توركیا تائێستا نەهاتۆتە نێو گفتوگۆی ئەو مەسەلە گرنگ‌و چارەنووس سازەی  كە هەمانە، چ لەگەڵ ئێمە وەك یەكێتی نیشتمانی كوردستان‌و چ لەگەڵ برایانی پارتی دیموكراتی كوردستانیش.
رەجائی فائید: گوێ لەهەندێك پرسیارو سەرنجەكانی د.سەفییەدین خەربووش دەگرین لەسەر تەوەرەكە…
د.سەفییەدین خەربووش: لەراستیدا پرسیارێكی گرنگ لەم تەورەدا دروست دەبێت.. چی دەبێت ئەگەر رێكەوتنی روسیاو توركیا لەسەر چارەسەركردنی قەیرانەكانی سوریا ئەنجامبدرێت؟ كە لەسەرحسابی كورد رێكەوتنەكە ئەنجام بدرێت، لە سوریادا بێت یان لە توركیا.. كەرەنگە بیرۆكەی فیدراڵیزم بۆ چارەسەر بگۆڕێت بۆ شتێكی دیكە.. بۆچونتان لەسەر ئەم سیناریۆو پێشهاتە چییە؟ لەكاتێكدا كە بیستەكانی سەدەی رابردوم بیر دەكەوێتەوە بۆ لەباربردن‌و لەناوبردنی هەمان ئەو خەونە لەلایەن زلهێزەكانەوە دژ بە كورد…
مەلا بەختیار: دووبارەبوونەوەی رووداوەكانی مێژو بە هەموو كڕۆك‌و ناوەڕۆكەكانییەوە،  زۆر زۆر ئاستەمە، لەسەردەمی پەیمانی لۆزان-دا ساڵی 1923، لەهەر چوار بەشەكەی كوردستانداو لەو كاتەدا دانیشتوانی كوردستان ژمارەیان نەدەگەیشتە 6 ملیۆن كەس، ئێستا دانیشتوانی كورد لەناوچەكەدا ژمارەیان دەگاتە 50 ملیۆن كەس.. بێجگە لەوەش سێ هێزی چەكداری گەورەی كوردیش لە سێ بەش لەپارچەكانی كوردستاندا لەبەرگری‌و خەبات‌و سەنگەردان.. پەیوەندییەكی بەهێزمان لەگەڵ ئەمەریكا، فرەنسا، ئیتاڵیا، ئەنجومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتی.. هەموو ئەمانەو  لەگەڵ بەشێكی گەورەی جیهاندا هەیە.. زۆر ئاستەمە روسیاو هەر دەوڵەتێكی تر پەیماننامەی لۆزان‌و رێكەوتننامەیەكی تری لەو شێوەیە لەسەر نەتەوەی كورد‌و لەسەر هەرپارچەیەك لەپارچەكانی كوردستان بسەپێننەوە.. بەبێ رەچاوكردنی مافە رەواكانی گەلی كورد لەبەشەكانی كوردستان..
لەپاش كۆنتڕۆڵكردنەوەی حەلەب، كە بێگومان حەلەب شوێنێكی هەرە هەستیارو چارەنووسسازی سەربازی‌و ئەمنییە بۆ سوریا.. پاش رزگاركردنەوەو كۆنتڕۆڵكردنی حەلەب‌و رەققە، شتەكان وەك ئێستا نامێننەوەو گۆڕانكاری بەخۆیانەوە دەبینن.. لەكاتێكدا بەداخەوە هیچ رێكەوتنێكی ستراتیژی لەنێوان هێزو لایەنە دیارەكانی سوریادا، لەنێوان رۆژئاوای كوردستان‌و ئۆپۆزسیۆنی سوریا نەكراوە لەگەڵ دەسەڵاتی ئەسەد دا بۆ ئەو مەسەلەیە.
رەجائی فائید: چەند پرسیارێك لەلایەن لیوا د.محەمەد ئەلزەیات نێردراوە.. یەكەمیان دەپرسێت لەنێوان هەموو ئەو رێكەوتن‌و پەیوەندییانەی توركیا بەدەرەوەی خۆی‌و دەوڵەتە زلهێزەكاندا، چۆن هەرێمی كوردستان بەكەمترین زیان بەرژەوەندییەكانی خۆی لەم نێوەندەدا دەپارێزێت؟
پرسیاری دووەم چۆن دەڕوانیتە پەیوەندییە هەلپەرستییەكانی توركیا لەكاتێكدا لەگەڵ بەرژەوەندی هەندێك لەدەوڵەتە عەرەبییەكاندا یەك دەگرێتەوە؟
مەلا بەختیار: دەمەوێت ئاماژە بۆ ئەوە بكەم… هەرێمی كوردستان‌و هەر سێ پارێزگاكە.. هەولێر وەك پایتەخت‌و سلێمانی‌و دهۆك‌و هەموو سنورەكانی ئەم پارێزگایانە، هیچ مەترسییەكی لەسەر نییە بۆ لەناوبردنی ئەو ئەزموونە دیموكراسییە ئیقلیمییە بەرچاوەی كە لەناوچەكەدا هەیەتی.. مەترسییەكە لە هەرێمی كوردستان لەسەر ماددەی 140ی دەستوری هەمیشەی كۆماری عیراقی فیدراڵدا هەیە، دەبێت وورد ئاگامان لەمە بێت، چونكە ئێستا هەرێمی كوردستان بەشێكە لەخاكی عیراق‌و دەستوری عیراقیش بەیەكێك لەبەڵگەنامەكانی نەتەوە یەكگرتووەكان ئەژمار دەكرێت.. بەڵێ دەكرێت بڵێن هاوڕایی لەبۆچوون‌و دونیابینی توركیاو هەندێك هێزو دەوڵەتانی عەرەبی هەن كە بەداخەوە هەتا ئێستا‌و بەهیچ شێوەیەك تێبینی ئەوەمان نەكردووە كە روانگەیەكی ستراتیژی‌و روون و ئاشكرایان بۆ چارەسەركردنی پرس‌و كێشەی كورد لەرۆژهەڵاتی ناوەڕاست لەلایەن وڵاتانی عەربییەوە هەبێت، بێجگە لە عیراق.
لەراستیدا بەڕێز محەمەد ئەرسەلان گفتوگۆ و تەوەرەكەی فراوانترو درێژتر كردەوە.. بەكورتی دەڵێم: توركیا لە ئاكامی قەیرانەكانی، شكستەكانی لە خامۆشكردنی بزوتنەوەو جوڵانەوەكانی كورد دا لەو بەشەی كوردستان، پاشان لەئاكامی كودەتاكان.. ئێستا ململانێ دەكات‌و هەوڵ دەدات كە پەیوەندی‌و رایەڵەكانی فراوانبكات لەگەڵ وڵاتانی وەك روسیاو ئێران‌و ئیسرائیل‌و سعودییەو لەناویشیاندا سوریا‌و عیراقیش بەهەمان شێوە.. ئاكامی ئەمەش، كەڵەكە بوون‌و هەڵقوڵانی قەیرانە یەك لەدوایەكەكانێتی، نەك لەئاكامی سیاسەتێكی بابەتی‌و عەقڵانی‌و رەهەندە ستراتیژییە زانستییە دوورمەوداكانییەوە بێت.. نەخێر، ئەو سیاسەتانەی كە ئێستا توركیا پەیڕەوی دەكات سیاسەتی پەرچەكرداریانەی ناچارییە، تا خۆی لەم بارودۆخەدا پێ دەرباز بكات.. لەم بارودۆخەشدا لەو باوەڕەدام كە روسیاش پێویستی بەم جۆرە پەیوەندی‌و رایەڵەیەی توركیا هەبێت.. چونكە روسیا پەیوەندییەكی زۆر باشی لەگەڵ ئێراندا، لەگەڵ سوریادا هەیە.. توركیاش بەهەمان شێوە رۆڵێكی گرنگ لەناوچەكەدا دەگێڕێت، بەتایبەتی كاریگەرییە جوگرافییە، سیاسییە، ئەمنییەكان‌و سنورییەكانی توركیا لەسەر سوریا رون و ئاشكرایە.. زۆر زۆر رون‌و ئاشكرایە..
بۆیە پێموایە ئەو دەوڵەتانە لەم قۆناغەدا پێویستیان بەوە هەیە رێكبكەون.. چونكە ئایندەو چارەنوسی سوریا رەنگدانەوەی هەیە لەسەر بەرژەوەندییەكانی روساو ئێران‌و توركیاو هاوپەیمان‌و هاوڕێكانیان لەناوچەكەدا..
بۆیە پێویستیان بەرێكەوتن لەگەڵ توركیادا هەیە، تا هەنگاوە سیاسییەكانی خۆیان لەگەڵ ئەودا رێك بخەن.. ئەم خاڵە زۆر زۆر گرنگەو پێویست بەوە دەكات هەڵوەستە لەسەری بكەین، چونكە بەرژەوەندییە باڵاكان، بەرژەوەندیی دەوڵەتە زلهێزو ئیقلیمییەكان، كاتێك رێكدەخرێن‌و رێك دەكەون لەسەر هەندێك مەسەلەی هەستیار، ئەوا بەدڵنیاییەوە رەنگدانەوەوی پێچەوانەو خراپی دەبێت لەسەر ئێمە وەك كورد، لەسەر هێزە دیموكراتخوازەكانی ناوچەكە.. توركیاو ئەوانیش دەزانن كە كورد  لەم حاڵەتەشدا هەر بەدەوام دەبن لە خەبات‌و بەرگری، گەلان‌و نەتەوەی ناوچەكە بەردەوام دەبن لە خەبات‌و بەرگری.. بەڵام پرسیارە جەوهەرییەكە لێرەدایە..ئایا هەوڵی جیدی‌و راستەقینە هەیە لەرێككەوتنی روسیاو توركیاو ئێران‌و سوریاو عیراق بۆ ئەم مەبەستە؟ دەڵێم بەڵێ مەترسییەكی جدی‌و راستەقینە هەیە هەنگاوی راستەقینەش دراوە بۆ ئەم مەبەستە، تەنها مەسەلەكان ئەوانە نیین كە بڵاو دەكرێنەوەو باس دەكرێن، بەڵكو هەندێك شتی شاردراوەو ژێربەژێر هەن كە نایزانیین، بەهەمانشێوەش هەندێك ناكۆكی‌و جیاوازی هەن دەربارەی پرسی كورد.. لەمیانەی سەردانەكەی ئەردۆگاندا بۆ روسیا ئاشكرای كرد كە باسیان لە مەسەلەی كورد كردووە بەڵام رێكنەكەوتوون، تاوو توێ‌و گفتوگۆیان كردووە، بەڵام رێكەنەكەوتوون.. بۆ پرسیارەكەی بەڕێز بەهادین شەعبان-یش، پێموایە توركیا پێویستی لە 10 ساڵ كەمتر نییە تا سوپاكەی رێك‌و پێك بخاتەوە تا بەرژەوەندییە باڵاكانی وڵاتەكەی پێ بپارێزێت، ئەمە تەنها هاوارێكی سانا نەبوو بەسەر توركیایادا (مەبەست لێی هەوڵی كودەتاكەیە).. بەڵكو لەرینەوەیەكی بەهێزیش بوو بۆ دامەزراوە سەربازییەكانی توركیا.. ئەمەش ئەوەی پەكەكەو هێزە دیموكراتخوازەكانی توركیای  سەلماند كە باڵێكی فاشیزم لەناو سوپای توركیادا هەیە، كە لە هەر چركە ساتێكدا بارودۆخەكان دەقۆزێتەوە كە بارودۆخەكە سەرلەبەر هەڵبگێڕێتەوەو بگۆڕێت‌و رێڕەوی روداوەكان لەتوركیاو ناوچەكەشدا بگۆڕێت.. ئەمەش ئەوەی سەلماند كە هەموو ئەو پێشبینی‌و روداوانە راست دەرچوون كە پەكەكە جەختی لەسەر دەكردنەوە..
سەبارەت بە بارودۆخی میسریش.. هەموو دەزانن كە ناكۆكی‌و جیاوازییەكی بەهێزی ئابوری لەنێوان میسرو توركیادا هەیە.. لەنێوان ئیسرائیل‌و میسرو توركیادا هەیە.. دەربارەی نەوت، دەربارەی رێڕەوەئاوییەكان، دەربارەی بوونی گاز لەدەریاكانی ناوچەكەدا.. لەمیسرەوە تا قوبروس..

لەساڵی 2004ەوە تائێستا رێككەوتن هەیە، كێشە هەیە ، كردارو پەرچەكردار هەیە،  بەڵام هەتا ئێستا هیچ گرەنتی‌و مسۆگەركارییەك نییە لەم بارەیەوە، چ بۆ میسر چ بۆ توركیا، چ بۆ ئیسرائیل، چ بۆ لوبنان، چ بۆ قوبرس.. ئەم مەسەلەیە زۆر زۆر گرنگە، توركیا هەتا ئێستا نەیتوانیوە لەو روەوە ئەوە مسۆگەر بكات كە بەرژەوەندییەكانی خۆی دەیخوازێت..
خاڵێكی دیكە ئەوەیە كە بەداخەوە بارودۆخەكانی رۆژهەڵاتی ناوەراست‌و باكوری ئەفەریقیا،  زۆر زۆر لەبارە بۆ ئەوەی میسر رۆڵی ستراتیژی و میحوەری خۆی ببینێت‌و هەندێك مەسەلە یەكاڵابكاتەوە.. بەڵام بەداخەوە بارودۆخی ناوخۆیی‌و كێشەكانی میسرو هەوڵە تێرۆریستییەكان‌و كۆی كێشە ئابوری‌و كۆمەڵایەتی‌و سیاسی‌و ئەمنییەكان كە بەرۆكی میسری گرتووە، رێگربوون لەوەی میسر ئەو رۆڵە گرنگ‌و مێژووییە ببینێت، كە بەبێ میسر زۆر ئاستەمە هەندێك لەو كێشەو قەیرانانە چارەسەر بكرێن..
كودەتاو كێشە نێوخۆییەكانی توركیا كاریگەری سلبی بەسەر ئەوڵاتە بەجێهێشت.. وایكرد كە توركیا ناچاربكات بەهەڵە سیاسییەكانی بەرامبەر میسردا بچێتەوە، وەك چۆن وایلێكرد بە سیاسەتە هەڵەكانیدا بەرامبەر ئیسرائیل، سوریا، عیراق، روسیا، ئێران بچێتەوە.. هەروەكچۆن  لەسەر توركیا پێویستە بەسیاسەتە هەڵەكانیدا بچێتەوە كە بەرامبەر میسر كردوێتی.
رەجائی فائید: چی دەربارەی پرسیارێكی مامۆستا عادل سەبری لەسەر رێگریكردن لەكورد؟
مەلا بەختیار: لەو باوەڕەدام توركیا بەهەموو هەوڵ‌و كۆششێكی هەوڵی ئەوە دەدات رێگر‌و لەمپەر بێت بەرامبەر كورد كە چارەنوسی خۆی دیاری بكات.. لەئەنجامی یەكبوونی ماڵی كوردو ئەو رێكەوتنە عەقڵانی‌و سیاسییەی كراوە، پێموانییە كە نەخشەكێشانەكانی توركیا سەركەوتن لەناوچەكەدا تۆمار بكات.
رەجائی فائید: رێی تێدەچێت جارێكی تر شاخەكان بگرنەوەبەر؟
مەلا بەختیار: نەخێر .. سەردەمی شاخ بەسەر چوو.. سەنگەرەكانمان لەنێو شارەكاندایە، لەنێو پارلەمانەكاندایە، لە ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوەیدایە، لەنێو رای گشتی جیهاندایە، سەنگەرەكانمان لەپێناو دیموكراسیدایە.. مافی چارەی خۆنوسینیش سەنگەری یاسایی‌و مەدەنی عەقڵانییمانە..
بۆ وەڵامی پرسیارو سەرنجەكانی ئەحمەد عەبدولحەفیز، بەكورتی دەڵێم توركیا بەهیچ شێوەیەك دەستبەرداری هاوپەیمانی ئەتڵەسی نابێت.. هەموو سیاسەتەكانی توركیا ئێستا لەدۆخێكی بەرژەوەند لەدەستچوو و گرژو ناهەمواردایە، بەڵام پەیوەندی‌و ئەندامێتی بە هاوپەیمانێتییەكەوە جێگیرەو نایەوێت لەدەستی بدات، هەتا ئەگەر گرژی‌و ململانێكانیشی ساڵێك دوو ساڵی تر بخایەنێت.. خاڵێكی دیكە چ ئەمەریكاو چ رۆژئاوا كۆتایی بەگرەوكردن لەسەر هێزو قەوارە ئیسلامییەكانی ناوچەكە ناهێنن.. هەتا ئەڵتەرناتیڤێكی دیموكراسی راستەقینە لەناوچەكەدا دروست نەبێت‌و گرێبەستی كارو سەركەوتن لەگەڵیدا مسۆگەر نەكەن تا ئاڵوگۆڕی مەدەنیانەی دەسەڵات روو دەدات، رۆژئاواو ئەمەریكا بەشێوەیەك لەشێوەكان لەگەڵ هێزو قەوارە ئیسلامییەكان‌و دەوڵەتە ئیسلامییەكاندا بەردەوام دەبن‌و واز ناهێنن، بەحزبەكەی ئەردۆگانیشەوە.. بەدڵنیاییەوە رۆژئاوا ئەگەر لەوە دڵنیابێت مەدەنیانە ئاڵوگۆڕی دەسەڵات ئەنجامدەدرێت پشتیوانی لێدەكەن،  بەڵام ئایا ئەڵتەرناتیڤێكی مەدەنیانەی راستەقینە بۆ دەستاودەستكردن‌و ئاڵوگۆڕی دەسەڵات لەرۆهەڵاتی ناوەراستدا شك دەبرێت؟
بارودۆخەكەمان بینی.. لە لیبیا، لە سوریا، لە یەمەن.. لەزۆر وڵاتانی ناوچەكە بینیمان، ئەم دەستاودەستكردنە ئامانجە ستراتیژییەكەی نەپێكا، بەڵكو بەپێچەوانەوە.. بارودۆخەكەی لەناوچەكەدا تێك‌و پێكدا.. بەشێوەیەك ئەم هێزو ئەو هێزی بەرهەمهێنا، ئەم وڵات‌و ئەو وڵات بەپێی ویست‌و بەرژەوەندییەكانی خۆی  یاریان پێوەدەكرد ..
لەو باوەڕەشدام هەڵوێستی ئەمەریكا بۆ پشتیوانیی هەرێمی كوردستان تا ئێستا جێگیرە، مەسەلەی فیدرالیزمیش بەهەمان شێوە جێگیرە.. لەگەڵ رۆژئاوای كوردستان، لەگەڵ پەیەدە، لەگەڵ گەریلاكانی رۆژئاوای كوردستان.. پەیوەندییەكی زۆر باش هەیە.. فڕۆكەخانە.. ئاڵوگۆڕی زانیاری‌و لۆجستی .. هاوكاریی ئەمنی‌و سەربازی ئاشكرا .. بەڵام ئایا لەلایەن ئەمەریكاوە گرەنتی فیدرالیزم‌و مافە رەوا سیاسییەكان هەیە؟ تا ئەم ساتە ئەوە نەبیستراوە لەئەمەریكاوە تا گرەنتی ئەو مەسەلانە بكات.
سەبارەت بە پرسیاری زمانی دایك-یش، هەتا ئێستا زمانێكی ستاندرادو زمانێكی یەكگرتوو نییە لەنێو شێوەزارەكانی زمانی كوردیدا.. چوار شێوەزاری سەرەكی زمانی كوردی هەیە، بەڵام زمانی فەرمی‌و دیارو باڵا لە هەرێمی كوردستاندا شێوەزاری سۆرانییە.. كە لەو باوەڕەدام لە ئایندەدا هەردوو شێوەزاری سۆرانی‌و بادینی
بۆ دەربڕینی ووشەی (كوردەكان)یش، ئێمە وەك كورد هەرگیز ئەو ووشەیە بەكارناهێنین، كوردو كوردەكان تایبەتن بەزمانی عەرەبی نەك كوردی، كورد تەنها ووشەی (كورد) بەكار دەبات نەك (كوردەكان).
بۆ مەسەلەی قوڵایی مێژوو و شارستانییەتی كوردو پەیوەندی بەشارستانییەتی میسریشەوە، بەدڵنیایەوە پەیوەندییەكی مێژوویی‌و شارستانیی قوڵ‌و دێرین هەیە لەنێوان شارستانییەتی میدەكان‌و پێش میدەكان‌و درێژبوونەوەی ئەو مێژووەو كارلێككردنی لەگەڵ شارستانێتییەكان‌و لەگەڵ میسریشدا بەهەمان شێوە، بەدرێژایی مێژوو پەیوەندی نێوان شارستانێتییەكان هەبووەو دۆزراونەتەوە، ئەوەتا لەسەروەختی شێخ عوەبەیدوڵای نەهریدا پەیوەندی لەنێوان میسرو شێخ عوبەیدوڵای نەهریدا هەبووە دژ بە ئیمپراتۆرییەتی عوسمانی، بەهان شێوە لەسەروەختی كەمال ئەتاتوركیشدا یەكەمین رۆژنامەی كوردی لە قاهیرە دەردەچێت، كە ئەمە دەسكەوتێكی درەوشاوەیە لەمێژوی میسردا، بەمەسەلەیەكی گرنگ دادەنرێت لەویژدانی كورد-دا.
سەبارەت بەرۆژهەڵاتی ناوەڕاستی گەورەش، لەوباوەڕەدام كە ئەم پرۆژەیە شكستی هێنا، ئەو پرۆژەیە كۆتایی هات.. ئێمەش هەر گیز نابین نە بەویلایەتێكی ئەمەریكی‌و نە بەهاوپەیمانێكی ئیسرائیل دژی هەر نەتەوەیەكی عەرەبی‌و هەر گەلانێكی ناوچەكە.. لەوباوەڕەشدام كە نەتەوەی كورد دوابەدوای هەموو گەلان‌و نەتەوەو دەوڵەتانی ناوچەكە رەنگە پەیوەندی لەگەڵ ئیسرائیل گرێ بدات.. ئەگەر بووین بە دەوڵەتێكی سەربەخۆ ..
دەربارەی دامەزراندنی دەوڵەتی سەربەخۆیی كوردستان‌و پشتیوانییە ئیقلیمی‌و نێودەوڵەتییەكانیش .. هەتا ئێستا نە رێكەوتننامەیەك، نە بەڵگەنامەیەك، نە بڕیارێك لەلایەن چ ئەمەریكا چ روسیا، چ هەر دەوڵەتێكی ترەوە هەیە بۆ دامەزراندنی دەوڵەتێكی كوردی سەربەخۆ.. بەڵكو بەپێچەوانەوە، هەموو ئەو دەوڵەتانەو هەموو دەوڵەتانی دیكەی ڕۆژئاوا، لەنێوانیشیاندا 28 دەوڵەتی دیكەی رۆژئاوا، واژۆی بەڵگەنامەیەكیان كردووەو رادەستی هەردوو حزب.. یەكێتی نیشتمانی كوردستان‌و پارتی دیموكراتی كوردستانیان كردووە، دووپاتیان كردۆتەوە كە ئەوان لەگەڵ یەكێتی خاكی عیراقدان‌و لەگەڵ دامەزراندنی دەوڵەتی كوردستانی باشوردا نیین.. هیچ پرۆژەیەكی لەو چەشنە نییە.. دەڵێم بەداخەوە، نەك بۆ ئەوەی قسەكانم بسەلمێنم، بەڵكو بۆ ئەوەی ئەو راستییە بڵێم كە هەیە.. ئەو قسەیە بڵێم كە سیاسەتی ئەو وڵاتانە لەناوچەكەدا دەیخوازن..
لەبارەی توركیاشەوە.. وەك خوێندنەوەی خۆم، حزبەكەی ئەردۆگان لە دەسەڵاتدا بمێنێتەوە یان لەدەسەڵاتدا لابچێت، توركیا وەك ئەندامی هاوپەیمانی ئەتڵەسی دەمێنێتەوە لەرۆژهەڵاتی ناوەڕاست، ئەمە خاڵێك.. خاڵێكی دیكە دەربارەی رۆڵی روسیا لە عیراق، روسیا پەیوەندییەكی سیاسی‌و ئابوری‌و دیبلۆماسی باشی لەگەڵ عیراقدا هەیە، بەڵام هەتا ئێست پەیوەندی روسیا لەگەڵ سوریا، پاشان پەیوەندی روسیا لەگەڵ ئێران، بەهێزترەبە بەراورد بە پەیوەندی روسیا لەگەڵ عیراق.. لەروی باری ئاسایشیشدا، پەیوەندی روسیا بەئێران‌و سوریاشەوەبەهێزترە لە عیراق، ئەمەریكا رۆڵ‌و كاریگەری گەورەتری لەسەر باری ئاسایش‌و جەنگ‌و ئابوری‌و سیاسەتی عیراقەوە بەهێزترە بەراورد بە روسیا.. مەسەلەی گازو دامەزراندنی بۆرییەكانی گازو گەیشتنی بەوڵاتانی رۆژئاوا لەرێگەی توركیاوە، راستە رێككەوتن هەیە لەسەری، راستە قەیرانێكی گەورە هەیە لەنێوان هەرێمی كوردستان‌و بەغداد، بەڵام تا ئێستا گرێبەستەكان نەبۆتە ئەڵتەرناتیڤێكی بەهێزی نێوان ئێمەو بەغداد، لەو باوەڕەشدام كە لەماوەیەكی نزیكدا، رێكەوتنێكی نەوتیی سیاسی‌و دەستوری ‌و ئیداریی لەنێوان ئێمەو بەغداد دەبەسترێت‌و هیوایەكی گەورەش هەیە كە ئەمجارە سەربكەوێت‌و لەگەڵ حكومەتی عیراقدا ئەو كێشە هەڵپەسێردراوانەی نێوان ئێمەو بەغداد بەرەو چارەسەر هەنگاو بنێن..
بەڵام هەندێك هەڵپەی توركیاو هەندێك وڵاتانی رۆژئاوا هەن، كە هەوڵی بەدەستهێنانی گازی كوردستان دەدەن، لەكاتێكدا كە بڕێكی ئێجگار ئێجگار گەورە یەدەكی گازی سروشتی لەهەرێمی كوردستاندا هەیە، بەتایبەت لە پارێزگای سلێمانی.. كە بۆتە جێگەی چاوتێبڕینی كۆمپانیاكانی هەموو ناوچەكە..
ئەمەوێت ئاماژە بۆ ئەوە بكەم كە یەكەمین رێككەوتنێك لە مێژووی هەموو جیهاندا، لەنێوان فیرعەونییەكان‌و ئارامییەكاندا لە سوریا گرێدراوە.. یەكەمین رێككەوتنی دەوڵەتی .. سوریا لەو كاتەوە هەتا ئێستا، وەك ناوەندێكی ئێجگار گرنگی ململانێ لەناوچەكەدا ئەژماركراوە، كاتێك ئەو وڵاتە هیوا بڕاو دەكرێت، ئەو بارودۆخە رەنگ لەهەموو رویەكەوە لەهەموو ناوچەكەدا رەنگ دەداتەوە، بەتایبەتی لەعیراق‌و هەرێمی كوردستان، بەڵێ رەنگ دەداتەوە، پێشم وایە بەدیوە خراپەكەیدا رەنگ دەداتەوە.. بەتایبەتی لەسەر دیموكراسییەت‌و ئیرادەی دیموكراسی‌و بزوتنەوە رزگاریخوازە دیموكراسییەكان..
سەبارەت بە ئەردۆگان‌و رۆڵی توركیاو میسریش، تێبینی ئەوەم كرد كە بەڕێزتان جەختتان لەوە كردەوەو ووشەی  (هەرگیز)تان بەكار برد.. ووشەی هەرگیز بەو رەهاییە بەكار هات بۆ نەبوونی پەیوەندی نێوان بەرژەوەندییەكانی ئەردۆگان بە میسرەوە، ووشەی هەرگیز لە سیاسەتدا بەو رەهاییە نییە .. ئەردۆگان لەگەڵ ئیسرائیلدا رێككدەكەوێت كە جولەكەیە، لەگەڵ سعودییەدا رێك دەكەوێت كە وەهابییە، لەگەڵ سوریادا رێكدەكەوێت كە عەلەوییە، لەگەڵ ئێران رێكدەكەوێت كە دەوڵەتێكی شیعەیەو بەدرێژایی 700 ساڵی تەواو ستراتیژیان لەگەڵ ستراتیژ‌و سیاسەتی سوننەكان جیاوازە، لەگەڵ روسیادا رێكدەكەوێت كە دەوڵەتێكی مەسیحی ئەرسەدۆكسییە لەرۆژهەڵاتی ناوەڕاست، نازانم چۆن پێشبینی ئەوە بكەم كە ئەردۆگان بەسیاسەتەكانی خۆیدا ناچێتەوەو لەگەڵ میسردا ناكەوێتە شێوە رێكەوتنێكی وەهاوە؟ ئەم شتانە پەیوەندییان بە بەرژەوەندییەوە هەیە، ئەگەر ئەردۆگان لەم بارودۆخەدا دروشمەكەی ئەوەبێت لەگەڵ میسردا بەسیاسەتەكانیدا نەچێتەوەو لەگەڵ میسردا پەیوەندیی گرێنەدات، زیان دەكات، بەڵام ئەگەر هەوڵ بدات بەرژەوەندییەكانی لەگەڵ روسیاو ئێران‌و سوریاو عیراق‌و مسۆگەر بكات‌و پێی وابوو كە پێویست بەوە ناكات لەگەڵ میسردا رێك بكەوێت‌و پەیوەندییەكانی ئاسایی بكاتەوەو بەسیایەتەكانیدا بچێتەوە، ئەوە بێگومان ئەو هەوڵەی دوا دەكەوێت..
ئەگەر هەست بكات مەترسییەك لەسەر جیۆپۆلەتیك‌و لەسەربەرژەوەندییە نەوتییەكانی دروست دەبێت لەمیسر، دوو دڵ نابێت‌و هەر بەم زووانە لەگەڵ میسر رێكدەكەوێت.. هەموو ئەم مەسەلانە پەیوەندی هەیە بە مسۆگەركردن‌و مسۆگەرنەكردنی بەرژەوەندییەكانی لەناوچەكەدا..
سەبارەت بەرۆژهەڵاتی ناوەراستی گەورەش، جێگەی گرنگی ئێمەیە ئەم مەسەلەیە، پێشتریش لای ئێمە هەر گرنگ بووە، هەتا ئێستا هیچ بەڵگەنامەیەكمان لەهیچ دەوڵەتێكەوە بەرچاو نەكەوتووە كە بڕیارو بڕیاردانێك هەبێت بۆ دابەشكردنی هیچ دەوڵەتێك لەناوچەكەدا.. هەندێك شیكارو بۆچوونی بیرمەندان، سیاسییەكان، كاروبارە ستراتیژی‌و سیاسییەكان، پێشنیار بۆ ئەم مەبەستە هەن.. بەڵام ئایا بڕیارێكی نێودەوڵەتی، یان بڕیاری هەر دەوڵەتێكی ئەوروپی یان ئەمەریكی بۆ ئەم مەسەلەیە هەیە؟ ئێمە بەهیچ شێوەیەك گوێبیستی شتێكی لەوجۆرە نەبووین..
لەكۆتایدا زۆر سوپاس بۆ هەموو بۆچوونە بەنرخەكانتان.. وەك خۆم زۆر سوودمەند بووم لێتان.. هەموو بۆچوون‌و بیروڕاكانیشتان دەگەیەنمە سەركردایەتی كورد‌و حزبەكەم‌و پارتی دیموكراتی كوردستان‌و حكومەتی هەرێمی كوردستان، زۆر سودمەند بووم، هەستم كرد كە سووربوونێكی میسریانەی مەبدەئی لەلایەن بیرمەندان‌و روناكبیرانی میسرەوە هەیە بۆ ئەوەی پەیوەندییەكی باشمان هەبێت‌و بەئاگاو هۆشمەندبین لەو كێشانەی رومان تێدەكات..

http://www.sharpress.net/all-detail.aspx?Jimare=66829