شه‌هیدان

شه‌هید نه‌مره‌ وه‌کوو شاخ،

وه‌کوو به‌فر، وه‌کوو دره‌خت، وه‌کوو به‌هارو گوڵه‌باخ

شه‌هید ئاوه‌، تینوێتیی زه‌وی ده‌شکێنێ

په‌نجه‌و ده‌سته‌، ئازاری خاک راده‌ژێنێ

سۆمای چاوه‌، کام دواڕۆژ دووره‌ ده‌یبینێ.

شه‌هید باڵای به‌قه‌د باڵای کوردستانه‌

دڵی ئازادی‌و،

به‌یداخی لووتکه‌ی هه‌ڵوێستی ئینسانه‌.

 

شه‌‌‌هید ئازاد هه‌ورامی‌  

 ئازاد عه‌بدولحه‌مید غه‌فار ، ناسراو به‌ئازاد هه‌ورامی‌ له‌ 31/12/1954 له‌گه‌ڕه‌كی‌ ئیمام قاسمی‌ شاری‌ كه‌ركوك له‌خێزانێكی‌ رۆشنبیرو تێكۆشه‌ر له‌دایك بووه‌، شه‌هید ئازاد له‌ته‌مه‌نی‌ لاوێتیه‌وه‌ تێكه‌ڵ به‌خه‌باتی‌ كوردایه‌تی‌ بوه‌و ساڵی‌ 1973 ده‌بێته‌ ئه‌ندامی‌ یه‌كێتی‌ قوتابیانی‌ كوردستان ، له‌كۆتایی هه‌مان ساڵیش دا په‌یوه‌ندی‌ به‌كۆمه‌ڵه‌ی‌ ره‌نجده‌رانی‌ كوردستانه‌وه‌ كردوه‌. له‌سالانی‌ 1986 تا 1988 لێپرسراوی‌ مه‌ڵبه‌ندی‌ ڕێكخستنی‌ بادینانی‌ ی،ن،ك بوه‌ . شه‌هید ئازاد هه‌ورامی‌ له‌شالاوی‌ ئه‌نفاله‌كاندا سه‌رپه‌رشتی‌ شه‌ڕی‌ باڵه‌ییانی‌ قه‌ندیلی‌ كردوه‌و ئێواره‌ی‌ 30/8/1988 به‌سه‌ختی‌ بریندارده‌بێت و پاش رۆژێك و له‌ 31/8/1988 دا به‌هۆی‌ ئه‌و برینه‌وه‌ شه‌هید ده‌بێت و ده‌گاته‌ كاروانه‌ پرسه‌روه‌ریه‌كه‌ی‌ شه‌هیدانی‌ یه‌كێتی‌ نیشتمانی‌ كوردستان .ئازاد هه‌ورامی‌ سه‌ركرده‌، له‌ماوه‌ی‌ 12ساڵی‌ خه‌باتی‌ پێشمه‌رگایه‌تی‌ و خه‌بات و تێكۆشانیدا ،به‌شداری‌ نه‌به‌ردیه‌كانی‌ كردوه‌و له‌سه‌رجه‌میشیاندا  له‌ریزی‌ پێشه‌وه‌و وره‌ به‌خشی‌ هه‌ڤاڵ و پێشمه‌رگه‌كانی‌ بووه‌ ئه‌و شه‌هیده‌ نه‌مره‌ ، جیاله‌وه‌ی‌ پێشمه‌رگه‌یه‌كی‌ ئازاو سه‌ركرده‌یه‌كی‌  لێهاتووبوو ، هاوكات هونه‌رمه‌ندو رۆشنبیرێكی‌ دیاربوو په‌یوه‌ندی‌ دۆستانه‌و به‌رده‌وامی‌ له‌گه‌ڵ تیپی‌ مۆسیقای‌ شه‌هید كارزان هه‌بوه‌و له‌ له‌چه‌ند بۆنه‌یه‌كیشدا له‌گه‌ڵ هاوڕێ‌ پێشمه‌رگه‌كانی‌ چه‌ندین سرودو گۆرانی‌ كوردی‌ ووتووه‌و چ به‌ده‌نگه‌ خۆشه‌كه‌ی‌و چ به‌ وره‌ پۆڵایینه‌كه‌ی‌ هه‌میشه‌ كووره‌ی‌ خه‌باتی‌ كوردایه‌تی‌ جۆشداوه‌

شه‌هید ملازم سه‌یدکه‌ریم 

شه‌هیدی سه‌ركرده‌ ناوی ته‌واوی سه‌یدكه‌ریم سه‌ید ره‌سوڵ، ناسراوه‌ به ‌ملازم سه‌یدكه‌ریم، ساڵی 1949 له‌گوندی هاودیان-ی سه‌ر به‌قه‌زای رواندز له‌دایكبووه‌، قۆناغه‌كانی خوێندنی له ‌رواندز ته‌واوكردووه‌و ساڵی 1972 به‌پله‌ی ملازم له‌كۆلێژی سه‌ربازی به‌غدا ده‌رچووه‌و له‌ساڵی 1974 بووه‌ به‌پێشمه‌رگه‌ له ‌شۆڕشی ئه‌یلولدا، له‌به‌ر لێهاتوویی‌و ئازایه‌تی‌و دڵسۆزی كراوه‌ به‌فه‌رمانده‌ی به‌تالیۆن له‌هێزی سه‌فین.دوای هه‌ره‌سهێنانی شۆڕشی ئه‌یلول له‌ساڵی 1975، ملازم سه‌ید كه‌ریم چۆته‌ سوریاو له‌دوای دامه‌زراندنی یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان‌و بۆ به‌شداریكردنی له ‌شۆڕشی نوێ له ‌به‌هاری ساڵی 1977 له‌گه‌ڵ كۆمه‌ڵێك پێشمه‌رگه‌و هاوڕێیدا كه ‌ده‌سته‌ی چه‌كداری شۆڕشی نوێ بووه‌ گه‌یشتنه‌ ناوچه‌ی برادۆست له‌سێگۆشه‌ی ئێران- عێراق، توركیا.رۆژی 15/9/1984و له‌كاتی وتووێژی نێوان رژێم‌و (ی.ن.ك)دا له‌كاتی گه‌رانه‌وه‌ی له‌گه‌ڵ هه‌ردوو پێشمه‌رگه‌ی قاره‌مان و هاوڕێی دڵسۆزی، نه‌هرۆ عه‌بدوڵڵاو سه‌باح مه‌جید له ‌بازگه‌ی تاسڵوجه‌ی سلێمانی هه‌رسێكیان به‌پیلانی رژێم شه‌هیدده‌كرێن‌.

مامه‌ ڕیشه‌

ئه‌وفه‌رمانده‌یه‌ى گه‌رووى وشكى كوردستانى پاراوده‌كرد

مامه‌ڕیشه‌، ئه‌و پیاوه‌ی كه‌ له‌یاده‌وه‌ری گه‌لی كورددا بۆته‌ هێمای ئازایه‌تی و پاڵه‌وانی ئه‌فسانه‌ ئاسای ناو چیرۆكه‌كان، ئه‌و كه‌نه‌خوێنده‌وارو گوندنشین بوو، كوڕی خانه‌واده‌یه‌كی هه‌ژارو دوور له‌هه‌موو ئه‌و ئامڕازانه‌ بوو كه‌مرۆڤ ده‌گه‌یه‌ننه‌ لوتكه‌و ناوبانگی بۆ په‌یداده‌كه‌ن، كه‌چی بوو به‌و ریشه‌یه‌ی كه‌ئێستاش ناوهێنانی ده‌بێته‌ وێنه‌یه‌كی بازی تیژڕۆو بروسكه‌ ئاسای وه‌رزی هه‌ورو بارانی به‌هار.

مامه‌ڕیشه‌كه‌ی گه‌رمیان، له‌هه‌موو قۆناغه‌كانی ژیانیدا تا رۆژی شه‌هیدبوونی هیچ له‌وانه‌ی نه‌بوو كه‌ده‌بێت منداڵێك، لاوێك، پێشمه‌رگه‌یه‌ك، فه‌رمانده‌یه‌ك، كه‌سایه‌تییه‌ك و كادیرو شۆڕشگێڕێك هه‌یبێت، كه‌چی له‌ته‌مه‌نی منداڵیدا له‌كاركردندا بزێوو له‌گه‌ڵ ده‌وروبه‌ریدا شه‌رمن، ئه‌و منداڵێك بوو ته‌نیا ئه‌ركی به‌جێده‌هێنا به‌بێ ئه‌وه‌ی مافی منداڵی خۆی موماره‌سه‌بكات، له‌لاویشدا ئه‌ركه‌كانی گرانترو ئاكاری جوان و داوێن پاك و دڵساف بوو، كه‌ بوو به‌پێشمه‌رگه‌ش، به‌بڕوای پته‌وی كوردایه‌تی و جیاوازی چینایه‌تی، پێشمه‌رگه‌یه‌كی لێده‌رچوو ئازا، گوێڕایه‌ڵ، گورزوه‌شێن و هه‌موو كات ده‌كوته‌ پێش مه‌رگه‌وه‌، به‌لام مه‌رگ ده‌ستی نه‌ده‌گه‌یشته‌ داوێنی، له‌فه‌رمانده‌یكردندا فه‌رمانده‌ی خه‌ره‌ندی پێشه‌وه‌ بوو، فه‌رمانده‌ی ناو ئاگرو به‌رگری له‌گه‌رمیان و كوێستانی ولاتی كوردان بوو، به‌رنامه‌و پلانه‌ سه‌ركه‌وتووه‌كانی گه‌واهی ئه‌وه‌ ده‌ده‌ن كه‌ئه‌و پیاوه‌ چه‌ند ژیرو وردو دووربین بووه‌.

ئه‌و كه‌سایه‌تییه‌كیش بوو هه‌ر له‌خۆڕا بوو به‌وه‌، خاوه‌نی دیوه‌خان نه‌بوو، پاره‌و سه‌روه‌تی كۆكردنه‌وه‌ی ده‌ست و پێوه‌ندی نه‌بوو، كه‌چی بوو به‌كه‌سایه‌تییه‌كی زۆر جیاوازیش له‌وانیتر، كه‌سێتی ریشه‌ ته‌نیا له‌نه‌جمه‌دین شوكر ده‌وه‌شایه‌وه‌و هه‌ر به‌ هی ئه‌ویش ده‌مێنێته‌وه‌، كادرێكی پڕ به‌ به‌ره‌كه‌ت و وته‌ كاریگه‌رو حه‌ماس بزوێن بوو، قسه‌كان ى ئه‌و له‌لای خه‌ڵكی ده‌ستلێنه‌دراوبوو، مایه‌ی چێژوو دڵئارامی و سه‌دده‌رسه‌د جێبه‌جێكردن بوو، دواجاریش ئه‌و شۆڕشگێڕى بوو كه‌ به‌رله‌وه‌ی ببێت به‌پێشمه‌رگه‌ هیچ كادیرو كه‌سێك نه‌ داوای لێكردبوو نه‌ له‌شانه‌ نهێنییه‌كانی رێكخستندا په‌یوه‌ندی بۆ دروستكردبوو، ته‌نانه‌ت سه‌ره‌تا به‌گومانی پیاوی دوژمن، شۆڕش ئازاریدا و گه‌یاندییه‌ شه‌رای مه‌رگ، كه‌چی ئه‌و ته‌نیا دڵ و چاوی خۆی لێپرسراوو رابه‌ری بوو، ئازادی گه‌له‌كه‌ی ده‌بینی و زوڵمی دوژمنیش تۆوی به‌ره‌نگاری لای ئه‌و دروستكرد، بۆیه‌ به‌ر له‌چوونه‌ ناو هێزی پێشمه‌رگه‌، هه‌ر بۆخۆی و به‌بێ پشتگیری كه‌س، روویكرده‌ شاخ و شۆڕشێكی مه‌عنه‌وی هێنده‌ ره‌واو كاریگه‌رو فراوانی له‌ده‌روونیدا دروستكرد كه‌پێیوابوو به‌و تفه‌نگه‌ كلاسیكییه‌ ژه‌نگاوییه‌ی ده‌ستی مافی ره‌وای گه‌له‌كه‌ی ده‌ستێنێته‌وه‌، له‌قۆناغی پێشمه‌رگایه‌تیشدا، نه‌جمه‌دین بوو به‌و مامه‌ڕیشه‌یه‌ی كه‌ (كێ ده‌توانێ گوزارشت له‌ژماره‌ی ئه‌ستێره‌و كێشی چیاو سه‌مای به‌فربكات، با ئه‌ویش باسیبكات، چونكه‌ پێموایه‌ ناتواندرێ باس له‌وپیاوه‌ وه‌ك خۆی بكرێت و ته‌نیا ئه‌وه‌نده‌ش ده‌ڵێم: خه‌ڵكی به‌ مامه‌ڕیشه‌ ده‌ڵێن: گیڤارای كوردی، به‌لام من له‌پێچه‌وانه‌ی ئه‌وه‌دا ده‌ڵێم: ئه‌گه‌ر قۆناغی ژیان و خه‌باتی مامه‌ڕیشه‌ له‌پێش گیڤاراوه‌ بوایه‌و له‌ڕووی خوێنده‌واری و په‌روه‌رده‌ییه‌وه‌ وه‌ك ئه‌و بووایه‌، ئه‌وا ره‌نگه‌ گیڤارایان له‌شوێنی ئه‌و دابنایه(‌.

منداڵێك هاته‌ دنیاوه‌

ئه‌و پیاوه‌ی كه‌ئێستا هه‌موومان سه‌رسامین به‌ئازایه‌تی و كاریگه‌رییه‌كه‌ی له‌مه‌یدانی خه‌باتی كوردایه‌تیداو سه‌رسامین به‌ڕاده‌ی دڵسۆزی ئه‌و بۆ گه‌ل و خه‌ڵكی كوردستان، ئه‌و منداڵه‌ بێنازه‌ بوو كه‌ ساڵی 1953 بوو به‌ئه‌ندامێكی ساوای خانه‌واده‌كه‌ی مام شوكر-ی گوندی (تاڵه‌بان)ی سنوری چه‌مچه‌ماڵ و ناویان لێنا نه‌جمه‌دین.

بۆ بێنازبوو؟ چونكه‌ له‌بری ئه‌وه‌ی پێداویستییه‌كانی ژیانی منداڵی بۆ دابینبكرێت، له‌بری ئه‌وه‌ی بخرێته‌ به‌رخوێندن، كه‌چی هه‌رزوو كرا به‌شوان و دواتر بووه‌ كرێكاری كووره‌ گه‌چه‌كانی چه‌مچه‌ماڵ و جه‌به‌ل بۆر.

ئه‌و ژیانه‌ش قه‌ده‌ری رۆژگارو بارودۆخی داگیركراوی و ژێرده‌سته‌یی ئه‌وكاته‌ی كوردستان به‌ڕیشه‌ی به‌خشیبوو، خێزانی كوردی به‌گشتیی هه‌ژار بوون چ له‌ڕووی داراییه‌وه‌ چ له‌ڕووی زانست و خوێنده‌وارییه‌وه‌ ئه‌وه‌ش ئه‌و سیاسه‌ته‌ بوو كه‌دوژمن پلانی وردی بۆ داڕشتبوو.

به‌لام هه‌رچۆنێك بێت له‌وقۆناغه‌دا نه‌جمه‌دینی مام شوكری تاڵه‌بانی، شوانێكی شاره‌زاو دابینكه‌ری بژێوی ژیانی بوو به‌سه‌ربه‌رزانه‌، هه‌روه‌ها كرێكارێكی مایه‌ حه‌لاڵ و مه‌چه‌ك ماندووی ئه‌وتۆ بوو كه‌هه‌موو لایه‌ك له‌ڕه‌نجی رازیبوون.

دواتر له‌ته‌مه‌نی هه‌رزه‌كاریداو له‌ساڵی 1973 نه‌جمه‌دین یه‌كێك بوو له‌و كوردانه‌ی كه‌ ناوی خۆیان وه‌ك فیدایی فه‌له‌ستین تۆماركردو وه‌ك به‌رگریكارێك له‌مافی گه‌لامی ژێرده‌سته‌، روویكرده‌ فه‌له‌ستین و له‌شه‌ڕه‌كانیشدا برینداركرا، كه‌ئه‌مه‌ش هاوچونییه‌كه‌ له‌گه‌ڵ گیڤارای كوبی-دا.

ئه‌و بڕیاره‌ی بۆ به‌شداریكردنی له‌خه‌باتی رزگاری فه‌له‌ستیندا، مایه‌ی په‌یبردنی نه‌جمه‌دین بوو به‌ ره‌وایى سه‌ربه‌خۆیی گه‌لان و به‌هاناوه‌چوونی ئه‌وانه‌ی پێویستیان به‌هاوكاری كه‌سانی دیكه‌یه‌، ئه‌م هه‌ستكردنه‌ی ریشه‌ له‌ساڵی 1973دا بۆئه‌وه‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ كه‌ئه‌وكاته‌ شۆڕشی ئه‌یلولی گه‌لی كورد ماوه‌ی سێ ساڵ بوو له‌گفتوگۆدا بوو له‌گه‌ڵ رژێمی (به‌كر- سه‌دام) به‌یانی 11ی ئازار مۆركرابوو، خه‌ڵك بڕوای وابوو كه‌ئیدی كوردی باشوور مافه‌كانی خۆی وه‌رده‌گرێ و پێویستی به‌تێهه‌ڵچوونه‌وه‌ نییه‌ له‌گه‌ڵ رژێمدا، واته‌ ئه‌وكاته‌ كورد له‌شه‌ڕدا نه‌بوو كه‌نه‌جمه‌دین چووه‌ فه‌له‌ستین.

دواتر

ئه‌و هه‌سته‌ی ریشه‌ زیاتر گه‌شه‌یسه‌ندو كاتێكیش گفتوگۆی كوردو میری سه‌رینه‌گرت و شه‌ڕو شكستی شۆڕشی ئه‌یلول هاته‌ ئاراوه‌و شۆرششی نوێی یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان هه‌ڵگیرسا، نه‌جمه‌دین له‌هه‌رزه‌كاریدا روویكرده‌ شاخ و ئه‌مجاره‌یان گه‌ره‌كی بوو به‌رگری له‌مافی خه‌ڵكی كوردی زۆرلێكراوبكات، به‌لام دڵسافی ریشه‌و باوه‌ڕی بێ چه‌ندو چوونی ئه‌و به‌خه‌باتی گه‌له‌كه‌ی، وایكرد كه‌ به‌نه‌شاره‌زایی له‌گه‌ڵ دووكه‌سی ئه‌ڵقه‌ له‌گوێی دوژمن و به‌پیلانی رژێم رووبكاته‌ شاخ و ناو پێشمه‌رگه‌، بۆیه‌ نه‌جمه‌دین ده‌گیرێت و له‌لایه‌ن شۆڕشه‌وه‌ ئازارو ئه‌شكه‌نجه‌یه‌كی زۆری ده‌ده‌ن به‌و تۆمه‌ته‌ی پیاوی دوژمنه‌، لێره‌دا ئه‌گه‌ر ئه‌و هه‌ڵسوكه‌وته‌ به‌رامبه‌ر كه‌سێكی دیكه‌ بكرایه‌ ره‌نگه‌ ببوایه‌ته‌ هۆی ئه‌وه‌ی كه‌ بۆ هه‌میشه‌ ده‌ستبه‌رداری كوردایه‌تی ببێت و ببێته‌ دڵسۆزێكی دوژمن، به‌لام باوه‌ڕی نه‌گۆڕی ئه‌و به‌و خه‌باته‌ی كه‌به‌ڕێوه‌ده‌چوو، كۆڵیپێنه‌داو دوای ده‌ركردن و وه‌رنه‌گرتنی، ساڵی 1978 خۆی تفه‌نگێك په‌یداده‌كات و شاخه‌و شاخ و ناوچه‌و سنوره‌كان ده‌گه‌ڕاو شه‌ڕی دژی دوژمن ده‌كرد، به‌شێوه‌ی پێشمه‌رگه‌ سه‌ره‌تاییه‌كانی شۆڕش به‌شه‌و هه‌ڵمه‌تی ده‌بردو به‌ڕۆژ خۆی په‌ناده‌دا.

ئه‌وه‌ش بووه‌ هۆی ناوبانگی پێشمه‌رگه‌ ته‌نیا كه‌ به‌و ناوچانه‌دا بلاوببێته‌وه‌و دڵسۆزییه‌كه‌ی بۆ شۆڕش ئاشكراببێت.

هه‌رێمی 5ی ئه‌وكاته‌ی قه‌ره‌داغ ئه‌وه‌ ده‌بیستێته‌وه‌و رازیده‌بن به‌وه‌ی كه‌ وه‌ك پێشمه‌رگه‌ ساڵى 1979 وه‌ریبگرن، بۆیه‌ شه‌هیدی فه‌رمانده‌ خالید گه‌رمیانی ده‌یكات به‌پێشمه‌رگه‌ لای خۆی و تفه‌نگێكی كلاشینكۆفی پێده‌به‌خشێت، دواتر شه‌هید خالید ئه‌وه‌نده‌ی خۆشده‌وێت نازناوی عادل-ی پێده‌به‌خشێت.

له‌پێشمه‌رگایه‌تیدا

ئه‌و كوڕه‌ی كه‌ به‌پێشمه‌رگه‌ وه‌رنه‌ده‌گیرا، بوو به‌قاره‌مانێكی ئه‌وتۆ كه‌ به‌ده‌گمه‌ن خه‌ڵكی وا هه‌ڵده‌كه‌وێت، ئه‌و بۆ هه‌میشه‌ گورزی كاریگه‌ریی له‌دوژمن ده‌وه‌شاندو چالاكی وه‌های تۆمارده‌كرد، دوژمن دڵه‌خورپه‌و سه‌رمامی دایگرتبوو.

ئه‌وه‌بوو بوو به‌فه‌رمانده‌و رێبه‌ری ده‌سته‌یه‌ك له‌شۆڕشگێڕه‌كانی هاوسه‌نگه‌ری و له‌ساڵی 1982 كرا به‌فه‌رمانده‌ی كه‌رتی چواری جه‌باری.

ئیدی لێره‌وه‌ ریشه‌ بوو به‌وكه‌سه‌ی كه‌دوژمن هێنده‌ی دیكه‌ زاره‌تره‌ك ببوو لێی و ئه‌ویش وه‌ك بروسكه‌ ده‌یدا له‌شوێنێك و وه‌ك ئاوی كانیش له‌شوێنێكی دیكه‌وه‌ سه‌ریده‌رده‌كردو گه‌رووی وشكی كوردستانی پاراو ده‌كرد.

قینی دوژمن

خێزانی مامه‌ڕیشه‌ش وه‌ك خانه‌واده‌ی هه‌موو تێكۆشه‌رێك دووچاری ئه‌شكه‌نجه‌و راوه‌دوونان بوونه‌وه‌و بگره‌ زیاتر ئازاریان چه‌شت، چونكه‌ له‌لای دوژمن مامه‌ڕیشه‌ ناوی به‌ ره‌جول حه‌دیدی ده‌ركردبوو.

له‌وپێناوه‌شداو له‌ساڵی 1981 مام شوركری باوكی زیندانیكراو دواتر سه‌رنگومكراو ونبوو.

ریشه‌ شه‌هیدكرا

مامه‌ریشه‌ بوو به‌وێردی سه‌رزمانی هه‌موو كوردێك و هێمای ئازایه‌تی و گولله‌نه‌بڕو بگره‌ وه‌ك ئه‌فسانه‌ی لێهات، هه‌رئه‌وه‌شبوو دوژمن جۆره‌ها پیلان و پاره‌ی مۆڵی ته‌رخانده‌كرد بۆ له‌ناوبردنی، له‌كاتی گفتوگۆی نێوان (ی.ن.ك)و به‌عس، رژێم به‌ده‌رفه‌تی زاتی له‌و هه‌لومه‌رجه‌دا پیلانه‌كه‌ی جێبه‌جێبكات و ته‌حسین شاوه‌یس-ی بۆئه‌وكاره‌ راسپارد، ئه‌ویش په‌یوه‌ندیی به‌ڕیشه‌وه‌ كردبوو گوایه‌ ده‌یه‌وێت بێته‌وه‌ ناو سه‌نگه‌ری گه‌ل و واز له‌سه‌نگه‌ری دوژمن بهێنێت، ریشه‌ش له‌ئه‌نجامی دڵسۆزی خۆی بۆ كوردستان و هێنانه‌وه‌ی خیانه‌تكران بۆناو ریزی كوردایه‌تی، چووه‌ ناو بازنه‌ی پیلانه‌كه‌ی دوژمن و خۆفرۆشان و له‌ڕۆژی 24/1/1985 له‌گوندی حه‌سه‌ن ئاوای سنوری كه‌ركوك له‌كاتی چوونیان بۆ شوێنی یه‌كتر بینییان له‌گه‌ڵ ته‌حسین شاوه‌یس، درانه‌ به‌رده‌ستڕێژی گولله‌و له‌گه‌ڵ هه‌ردوو پێشمه‌رگه‌ی قاره‌مان و ئازاو ماندووی كوردایه‌تی (سه‌ردار و موحسین بیكه‌یسی) شه‌هیدكران و بوون به‌قوربانی نه‌ته‌وه‌كه‌یان.

شه‌هید جه‌میل  ڕه‌نجبه‌ر

شه‌هید جه‌میل ره‌نجبه‌ر، دوای دووجار زیندانی و ئازارو ئه‌شكه‌نجه‌ی زۆر، دوای خزمه‌تگه‌یاندنی به‌بزاڤی رزگاری گه‌لی كوردستان له‌هه‌ردوو شۆرشی ئه‌یلول و نوێ و پاش چه‌ندین گیانبازی له‌پێناو بیروباوه‌ری ره‌وای كوردایه‌تی، رۆژی 18/11/1980 له‌نه‌به‌ردییه‌كدا له‌چیای كۆسره‌ت ده‌كه‌وێته‌ به‌ر بۆردومانی هێلیكۆپته‌ری دوژمن و ده‌بێت به‌دووه‌مین شه‌هیدی خێزانه‌كه‌ی، چونكه‌ پێشتریش و له‌شۆڕشی ئه‌یلولدا، یاسین-ی برای گیانی پاكی به‌خشیوه‌ به‌كوردستان و شه‌هیدكراوه‌.
ره‌نجبه‌ری شه‌هید ناوی ته‌واوی جه‌میل ساڵح عه‌زیزو له‌گوندی (گۆمه‌گوروو)ی هه‌ولێر، ساڵی 1949 له‌دایكبوو.
به‌ڵام كاتێك منداڵبووه‌، چوونه‌ته‌ هه‌ولێرو له‌وشاره‌ نیشته‌جێبوون، قۆناغه‌كانی خوێندنی سه‌ركه‌وتووانه‌ بریوه‌و ده‌رچووی خانه‌ی مامۆستایانی هه‌ولێره‌.
شه‌هید جه‌میل یه‌كێكه‌ له‌و تێكۆشه‌رانه‌ی كه‌ به‌ده‌گمه‌ن له‌چه‌ندین بواردا شاره‌زاو لێهاتوو بووه‌، ئه‌و تێكۆشه‌رێكی كوردایه‌تی و كادیری پارتی دیموكراتی كوردستان و شۆڕشی ئه‌یلول بوو، مامۆستاو شاعیرو پێشمه‌رگه‌و زیندانی و رێبه‌رێكی سیاسیی به‌ئاگابووه‌، ئه‌و ره‌نجبه‌رێكی خه‌رمان به‌ به‌ره‌كه‌تی خه‌باتی كوردایه‌تی و لێپرسراوێكی ساده‌ی ریزه‌كانی خه‌باتگێران بوو.
ئه‌و لاوێكی خوێن گه‌رم بوو كه‌ له‌شه‌سته‌كانی سه‌ده‌ی رابردوودا په‌یوه‌ندیی به‌ یه‌كێتی قوتابیانی كوردستان و پارتی دیموكراتی كوردستانه‌وه‌ كردووه‌و دواتر لێپرسراوێتی (ناوچه‌)ی پێسپێردراوه‌، دیاره‌ ئه‌وكات و سه‌رده‌مه‌ لێپرسراوێتی ئه‌ركێكی گران بوو، به‌ئه‌نجامی گیانبازی و لێوه‌شاوه‌یش به‌ده‌ست ده‌خراو هیچ به‌رژه‌وه‌ندییه‌كی تایبه‌تیشی تێدا نه‌بوو، خانه‌واده‌ی شه‌هید به‌گشتیی له‌ریزی كوردایه‌تی و شۆڕشدا بوون و لایه‌نگری باڵی مه‌كته‌بی سیاسیی (پ.د.ك) بوون، شه‌هید خۆیشی بیروباوه‌ری چه‌پی هه‌بووه‌.
ئه‌گه‌رچی پیاوی زۆربه‌ی بواره‌كانی ژیان بوو، به‌ڵام زیاتر له‌رووی سیاسییه‌وه‌ ناسرا، چونكه‌ ئه‌وكاته‌ سیاسه‌تكردن و خه‌بات پیرۆزترین بوارێك بوو له‌پێناو ئازادی گه‌لی كورددا، بۆیه‌ شه‌هیدیش هه‌موو ژیانی خۆی له‌و رێگایه‌دا كرده‌ قوربانی، ژیانێكی پر له‌ده‌ردی سه‌ری و ئازارو راكه‌راكی بۆخۆی هه‌ڵبژارد، ئه‌ویش بۆئه‌وه‌ی ژیانێكی ئارام و بێ كێشه‌ بۆ گه‌له‌كه‌ی فه‌راهه‌م بكات.
ساڵانی 1969-1970 رۆڵێكی به‌رچاوی له‌ناو ریزه‌كانی یه‌كێتی قوتابیانی كوردستانداو (پ.د.ك) گێراوه‌و به‌وهۆیه‌شه‌وه‌ كه‌سێكی خۆشه‌ویسته‌و ناسراوی شاری هه‌ولێر بووه‌، ساڵی 1974-1975 پێشمه‌رگه‌ی شۆرشی ئه‌یلول بووه‌.
دوای دامه‌زراندنی كۆمه‌ڵه‌ی ره‌نجده‌رانی كوردستان شه‌هید جه‌میل ده‌بێته‌ لێپرسراوی كۆمیته‌ی هه‌ولێری كۆمه‌ڵه‌و چه‌ندین ئه‌ركی لێپرسراوێتی دیكه‌ی پێده‌سپێردرێت و دڵسۆزانه‌و خه‌مخۆرانه‌ كاره‌كان رایی ده‌كات.
هه‌روه‌ها خاوه‌نی دیوانێكی ناوازه‌ی شیعری به‌رگرییه‌ كه‌ له‌دێره‌كانیدا وره‌و به‌هێزی تیادا ده‌بیندرێت.
له‌ماوه‌ی دووجار ده‌ستگیركردنیدا ئازایانه‌ دانی به‌خۆداگرت و نهێنییه‌كانی پاراست، ئه‌گه‌رچی ئه‌شكه‌نجه‌و ئازارێكی زۆریش ده‌درا، به‌ڵام ئه‌و پیاوی نه‌كه‌وتن و نه‌به‌زین بوو.
دواجار حوكمی ئه‌به‌دی دراو به‌هۆی لێبوردنی گشتییه‌وه‌ ساڵی 1980 ئازادكرا، هه‌ر له‌هه‌مان ساڵدا بوو به‌پێشمه‌رگه‌ی شۆرشی نوێ و رێبه‌ری سیاسیی هه‌رێمی 5ی ئه‌وكاته‌ی هه‌ولێر، به‌ڵام به‌داخه‌وه‌ ته‌مه‌نی پێشمه‌رگایه‌تی و ئه‌ستێره‌ی خه‌باتی چه‌كداری ئه‌و كه‌ڵه‌پیاوه‌ زوو كشاو له‌رۆژی 18/11/1980 به‌هێرشی هێلیكۆپته‌ری رژێمی داگیر له‌گه‌ڵ چه‌ند پێشمه‌رگه‌یه‌كی دیكه‌دا شه‌هیدكران.

 شه‌هید ئه‌نوه‌رباڕۆیی

 تۆ ئه‌ستێره‌ی ئاسمانی ئازادیت

هۆنراوه‌ی ئاوازی به‌سته‌ی سه‌ربه‌خۆییت

تۆ نۆبه‌ره‌ی پێشمه‌رگایه‌تی شۆڕشی نوێی گه‌ل و پێشه‌نگی هه‌ڵمه‌تبردنه‌ سه‌ر موڵگه‌و سه‌ربازگه‌كانی دوژمن و خاوه‌نی گورزی گورچك بری رێچكه‌شكێنی مه‌فره‌زه‌كانی ناو شاریت.

شه‌هید (ئه‌نوه‌ر بارۆیی) ناوی ته‌واوی (دارا محه‌مه‌د ساڵح)ه‌ ساڵی (1956) له‌گوندی بارۆیی بازیان چاوی بۆ كوردستان هه‌ڵهێناوه‌، له‌ساڵی (1976) په‌یوه‌ندیكردووه‌ به‌ڕێكخستنه‌كانی كۆمه‌ڵه‌ی ره‌نجده‌رانی كوردستانه‌وه‌، ساڵی (1977) چه‌كی شه‌ره‌ف و پێشمه‌رگایه‌تی له‌هه‌رێمی (5)ی قه‌ره‌داغ ده‌كاته‌ شانی و ده‌بێته‌ نموونه‌ پێشمه‌رگه‌ی ناوچه‌كه‌، ساڵی (1981) ده‌بێته‌ فه‌رماده‌ی كه‌رتی دووی بازیان و له‌ژیانی پێشمه‌رگایه‌تی چه‌ندینجار به‌سه‌ختی بریندارده‌بێت له‌ 27/2/1982 له‌گه‌ڵ (3) هاوسه‌نگه‌ریدا (به‌كری خه‌مه‌، عه‌ول شێخ وه‌ساڵی، نوری هومرزیاری) له‌شاخی دارۆغا پاش شه‌ڕێكی سه‌خت و به‌رگرییه‌كی زۆر به‌رامبه‌ر جاش و سه‌ربازو چه‌ندین فڕۆكه‌، گه‌وره‌ترین شه‌ره‌فیان پێده‌به‌خشرێت و شه‌هیدده‌بن.

شەھیدی سەرکردە شیھاب شێخ نوری

شەھیدی سەرکردە شیھاب شێخ نوری شێخ ساڵح ناسراو بەخاڵە شیھاب، ساڵی ١٩٣٢ لەدایک بووە، لەساڵی ١٩٤٨ ەوە کە خوێندکاری کۆلیژی مەلیک فەیسەڵ بووە لە بەغدا، تێکەڵ بەکاری سیاسیی بووە. ساڵی ١٩٦٣ پەیوەندیی بەشۆڕشی ئەیلولەوە دەکات.

دامەزرێنەری کۆمەڵەی مارکسی-لینینی کوردستان بووەو ساڵی١٩٧٢ بووەتە سکرتێری کۆمەڵە.

دوای ئاشکرابوونی رێکخستنەکانی کۆمەڵە شەھید شیھاب لەگەڵ چەند ھاوڕێیەکیدا روودەکەنە ئێران‌و لەوێ دەستگیردەکرێن‌و لە١/٦/١٩٧٦ رژێمی شای ئێران تەسلیم بەڕژێمی عێراقیان دەکاتەوە، لە زیندان مامۆستای ئازایەتی‌و خۆڕاگریی بووە.

لەرۆژی ٢١/١١/١٩٧٦ لەئەبوغرێب لەسێدارەدرا.

شەھیدی سەرکردە ئەنوەر زۆراب

لەساڵی ١٩٥٠ لەشاری کەرکوک لەدایکبووە.

لەسەرەتای لاوێتییەوە تێکەڵاوی کاری سیاسی بووەو لە ریزەکانی یەکێتیی قوتابیانی کوردستان دا کادیرێکی ھەڵسوڕاوبووە، بەھۆی ئەوەی یەکێک بووە لەلایەنگرانی بیری چەپی کوردستانی لەکاتی شۆڕشی ئەیلولدا، بۆیە بەنھێنی پەیوەندیی کردووە بەئەڵقە رۆشنبیرییەکانی کۆمەڵەی مارکسی لینینییەوەو بووەتە ئەندامی کۆمیتەی ناوەندیی کۆمەڵەو لێپرسراوی رێکخستنەکانی بەغداو باشووری عێراق.

لە ساڵی ١٩٧٦ لەبەغدا دەستگیردەکرێت‌و لە٢١/١١/١٩٧٦ لەگەڵ شەھیدان خاڵەشیھاب‌و جەعفەر عەبدولواحیددا لە ئەبوغرێب لەسێدارە دران.

شەھیدی سەرکردە جەعفەر عەبدولواحید

ساڵی ١٩٤٥ لەدایک بووەو کۆلێژی ئاداب بەشی ئینگلیزیی لە زانکۆی موستەنسرییە تەواوکردووە.

یەکێک بووە لەوانەی لە ریزەکانی قوتابیانەوە تێکەڵ بەکاری سیاسیی بووەو لە شۆڕشی ئەیلول دا بەشدارییکردووە.

لە ساڵی ١٩٧٠دا بەنھێنی پەیوەندییکردووە بەڕێکخستن‌و ئەڵقە رۆشنبیرییەکانی کۆمەڵەی مارکسی- لینینی کوردستانەوەو لەگەڵ دامەزراندنی یەکێتیش پەیوەندییکردووە بەیەکێتییەوەو ئەندامی کۆمیتەی ناوەندیی کۆمەڵەو ئەندامی سەرکردایەتیی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان بووە.

رۆژی ٢١/١١/١٩٧٦ لە ئەبوغرێب لەسێدارەدرا.

شه‌هید مام هێرش

شه‌هیدی فه‌رمانده‌ محه‌مه‌د ئه‌حمه‌د ناسراوبه‌ مام هێرش، ساڵی 1954 له‌گه‌ره‌كی سه‌رشه‌قامی سلێمانی چاوی به‌دنیا هه‌ڵهێناوه‌، له‌به‌ر هه‌ژاری وازی له‌خوێندن هێناوه‌و كرێكاری كردووه‌، ساڵی 1976 په‌یوه‌ندیكردووه‌ به‌مه‌فره‌زه‌ سه‌ره‌تاییه‌كانی شۆڕشی نوێی گه‌له‌كه‌مان، پێشمه‌رگه‌یه‌كی ئازاو چه‌له‌نگبوو هه‌میشه‌ له‌چالاكییه‌كانیدا هێرشبه‌ربووه‌، بۆیه‌ نازناوی مام هێرشیان لێناوه‌، ساڵی 1978 به‌شداری كاره‌ساتی هه‌كاری كردووه‌و له‌ 1979 كراوه‌ به‌فه‌رمانده‌ی مه‌فره‌زه‌كانی چالاكییه‌كانی ناوشار، له‌وماوه‌یه‌دا چه‌ندین پیاوانی رژێمی به‌سزای گه‌ل و شۆرش گه‌یاند، بۆیه‌ داموده‌زگاكانی رژێم وێنه‌ی مام هێرشیان لابوو بۆ ناسینه‌وه‌و ده‌ستگیركردنی.
له‌شه‌وێكی ساردی زستاندا پاش به‌ئه‌نجامگه‌یاندنی چه‌ند چالاكییه‌كی گه‌وره‌ به‌هۆی ده‌ستگیركردن و ئیعترافی كه‌سێك، مام هێرش ده‌ستگیركراو پاش ئازارو ئه‌شكه‌نجه‌یه‌كی زۆر، رژێم نه‌یتوانی وشه‌یه‌كی پێبدركێنێت، دواجار به‌هۆی وریایی خۆی له‌گه‌ڵ هاورێكانی زیندانی، توانیان له‌ساحیبه‌ی زیندانی (حامیه‌)ی سلێمانی هه‌ڵبێن.
مام هێرش له‌ژیانی پێشمه‌رگایه‌تی چه‌ندین پله‌ی بریوه‌، دوای په‌یوه‌ندیكردن به‌هێزی پێشمه‌رگه‌وه‌ كرا به‌فه‌رمانده‌ی كه‌رت له‌مه‌كته‌بی عه‌سكه‌ری و پاشان گواسترایه‌وه‌ بۆ شارباژێر، دواتر بۆ تیپی 17ی زمناكۆو كرایه‌ فه‌رمانده‌ی تیپ. ساڵی 1984 هه‌ڤاڵ مام جه‌لال ده‌مانچه‌یه‌كی خه‌ڵات كردووه‌، به‌شداری و فه‌رمانده‌یی چه‌ندین چالاكی گه‌وره‌ی كردووه‌ وه‌ك (داستانی سه‌ركردایه‌تی، كاره‌ساتی هه‌كاری، شه‌ری قه‌یوان ماوه‌ت، سه‌رجاده‌ی سلێمانی، چه‌ندین چالاكی ناوشاری سلێمانی، گرتنی ناحیه‌ی قه‌ره‌داغ، داستانی دووداره‌)و چه‌ندین نه‌به‌ردی دیكه‌، سێ جار به‌سه‌ختی برینداركراوه‌ و له‌كه‌ناری مه‌رگ گه‌راوه‌ته‌وه‌، ساڵی 1986 بێستونی برای ناسراو به‌ مام شۆرش كه‌ لای خۆی پێشمه‌رگه‌ بوو، شه‌هیدبووه‌. مه‌خابن شه‌وی 8/9/1987 له‌داستانه‌ خوێناوییه‌كه‌ی گوندی چه‌رمه‌گا مام هێرش گیانی به‌نیشتمانه‌كه‌ی به‌خشی و شه‌هیدبوو، له‌دوای خۆی كورو كچێكی بۆ گه‌ل و نیشتمان به‌جێهێشت به‌ناوی هێژاو هێڤی.

شه‌هید ته‌حسین کاوانی

شه‌هید ته‌حسین وسوو كاوانی زاده‌ی هۆزی كاوانی-ی قاره‌مانه‌و ساڵی 1951 له‌گوندی كاوانیان-ی بناری سه‌فین چاوی هه‌ڵهێناوه‌و به‌هۆی ره‌وتی شۆرشگێرانه‌ی باوكی و مامه‌كانیه‌وه‌، له‌ته‌مه‌نی ده‌ ساڵی هه‌ست و چاوه‌كانی به‌چه‌ك و ره‌خت و فیشه‌كدان و جلی خاكی و پوزه‌وانه‌ ئاشناو رۆشنا بووه‌.

ساڵی 1967 بنه‌ماڵه‌كه‌یان به‌هۆی هه‌ڵوێستی دروستیان ده‌رهه‌ق به‌بزاڤی رزگاریخوازی نه‌ته‌وه‌كه‌مان كۆچیكردووه‌ بۆ شاری هه‌ڵمه‌ت و قوربانی ‌،له‌وماوه‌یه‌شدا خونچه‌ی كوردایه‌تی هێدی هێدی له‌كێلگه‌ی مێشك و دڵ و ده‌روونی (ته‌حسین)دا چه‌كه‌ره‌ی كردووه‌.

شه‌هید گه‌رچی هه‌ر له‌ساڵی 1973وه‌ په‌یوه‌ندیكردبوو به‌ئه‌ڵقه‌ رۆشنبیرییه‌كانی (كۆمه‌ڵه‌ی ماركسی لینینی)یه‌وه‌، به‌ڵام وه‌ك درێژه‌ده‌رێك به‌رێبازی كوردایه‌تی شه‌هیدان (حه‌مید كاوانی و مه‌حمود كاوانی و ساڵح كاوانی و مام رسوڵ كاوانی و مورشید كاوانی و عه‌بدولره‌حمان كاوانی… هتد) ساڵی 1974 له‌شۆرشی ئه‌یلولدا نه‌به‌ردانه‌ به‌شداری ده‌یان چالاكی داستان ئامێزی كردووه‌، تا شكستی شۆرش وه‌ك هه‌زاران كوردی ره‌نج به‌خه‌سار بۆ شاری (كه‌ربه‌لا) دوورخراوه‌ته‌وه‌، ساڵی 1976 په‌یوه‌ندیكردۆته‌وه‌ به‌كۆمه‌ڵه‌ی ره‌نجده‌رانی كوردستان و له‌ریزه‌كانی (ی.ن.ك) چالاكی هه‌مه‌جۆری ئه‌نجامداوه‌، ساڵی 1980 كراوه‌ به‌ئه‌ندامی كۆمیته‌ی عه‌سكه‌ری له‌شاری هه‌ولێر.

رۆژی 23/3/1981 سێ هاوخه‌باتی كاكه‌ ته‌حسین كه‌شه‌هیدان (كه‌ریم ره‌سوڵ قادرو ته‌ها فه‌قێ یوسف)و هه‌ڤاڵێكی تریان ده‌سگیرده‌كرێن وته‌حسینی كۆڵنه‌ده‌ریش روویكرده‌ شاخ ، دوای به‌شداریكردن له‌یه‌كه‌م كۆنفرانسی كۆمه‌ڵه‌ چۆته‌ خۆشناوه‌تی و پاشان تیپی 83ی هه‌ورێ شه‌ره‌فی فه‌رمانده‌ی كه‌رتی پێسپێردراوه‌.

له‌ژیانی پێشمه‌رگایه‌تیشدا به‌توانا و كارامه‌یی خۆی چه‌ندین پله‌ی جۆراوجۆری پێسپێردراوه‌ وه‌ك:

جێگری فه‌رمانده‌ی تیپی 83ی هه‌ورێ له‌ساڵی 1983و فه‌رمانده‌ی تیپی 91ی سه‌فین له‌ 1985و فه‌رمانده‌ی تیپی 85ی به‌رانه‌تی له‌ 1986و له‌ساڵی 1989 بۆته‌ فه‌رمانده‌ی تیپی 86ی ده‌شتی هه‌ولێرو له‌ساڵی 1991 جێگری فه‌رمانده‌ی له‌شكری دووی هه‌ولێرو له‌ساڵی 1992 به‌رپرسی هه‌واڵگری بووه‌ له‌سه‌ركردایه‌تی مه‌نتیقه‌ی هه‌ولێرو له‌ 1994 قایمقامی شه‌قڵاوه‌ بووه‌، له‌ئه‌یلولی 1995دا كراوه‌ به‌فه‌رمانده‌ی له‌شكری 9ی كۆیه‌و 1996 ئه‌ندامی فه‌رمانده‌یی دووی هه‌ولێر بووه‌، له‌هه‌مانكاتدا چه‌ندین ئه‌ركی تری سه‌رشانی به‌باشترین شێوه‌ به‌رێوه‌بردووه‌.

له‌داستانی 13 رۆژه‌ی سماقوڵی- سوسێ-دا، ئه‌و داستانه‌ی كه‌ 11/9/1987 یه‌كێك بوو له‌رۆژه‌كانی ئه‌وه‌ش رۆژی شه‌هیدبوون و هه‌ڵوه‌رینی گوڵی ژیانی كاكه‌ نه‌وزاد كاوانی برای شه‌هیدبوو، مه‌گه‌ر ته‌نیا شێره‌ كورانی ئه‌و داستانه‌ بتوانن باس له‌رێژه‌ی دان به‌خۆداگرتن و سه‌نگه‌ر چۆڵنه‌كردنی شه‌هید ته‌حسین بكه‌ن ده‌نا له‌هه‌ڵمه‌تی كام گیڤارای نێو گه‌لاندا، له‌سه‌نگه‌ری مقاوه‌مه‌تی كام ستالینێكی پۆڵایندا، له‌ده‌ریای سه‌بری كام ئه‌یوب-دا له‌عیشقی فه‌رهادی كام شیرن-دا، عیشقی سه‌نگه‌رێكی ژێر لێزمه‌ی گولله‌و تۆپ و هاوه‌ن ئه‌وه‌نده‌ به‌رزو خۆشه‌ویسته‌ شه‌هیدبوونی برایه‌كی خۆشه‌ویستت له‌و سه‌نگه‌ره‌ت جودا نه‌كاته‌وه‌؟له‌سه‌نگه‌ری گه‌ل و یه‌كێتی به‌ولاوه‌ زیاتر كام سه‌نگه‌ره‌؟ كام.

ئه‌مانه‌ن رۆڵه‌كانی گه‌ل و راسته‌قینه‌ی رۆژانی ته‌نگانه‌، هه‌ربۆیه‌ش وه‌ك دوا وه‌فاداری له‌رۆژی 9/11/1997 له‌گردی جاسوسان به‌پێوه‌ به‌ره‌و پیری كاروانی هه‌میشه‌ زیندوویه‌تی كه‌وتۆته‌رێ و مه‌دالیای (كه‌م ژیان وكه‌ڵ ژیان)ی وه‌ك دوا دیاری به‌هه‌ر شه‌ش رۆڵه‌كه‌ی و گه‌لی كورد به‌خشی و له‌گه‌ڵ هه‌ڤاڵان هاوار ره‌مزی هیرانی و بورهان حه‌مید كه‌ركوكی ماڵئاوایی لێكردین بۆ هه‌تاهه‌تایه‌ له‌سه‌یوانی شه‌هیدان راكشا.

 پێنج شه‌هیدی رێكخراوی سلێمانی … سدیق عه‌زیز خه‌راجیانی

1- شه‌هیدی سه‌ركرده‌ جه‌باری حاجی ره‌شید

شه‌هید عه‌بدولجه‌بار ره‌شید محه‌مه‌د مه‌لا ئیبراهیم- هاوڕێ باوه‌ڕ ساڵی 1944 له‌ سلێمانی له‌دایكبووه‌و قۆناغه‌كانی خوێندنی به‌سه‌ركه‌وتوویی و بروانامه‌ی به‌كالۆریۆسی كشتوكاڵی له‌سلێمانی به‌ده‌ستهێناوه‌، ساڵی 1960 تێكه‌ڵاوی كاروانی خه‌بات بووه‌و چووه‌ته‌ ریزی یه‌كێتی قوتابیان و پارتی دیموكراتی كوردستان.

هه‌ر له‌وساڵانه‌دا ده‌زگای چاپه‌مه‌نی له‌ماڵه‌كه‌یدا حه‌شارداوه‌و بڵاوكراوه‌كانی شۆڕشی پێ چاپكردووه‌.

سه‌ره‌تای حه‌فتاكان په‌یوه‌ندیكردووه‌ به‌ریزه‌كانی كۆمه‌ڵه‌وه‌و ساڵی 1974 به‌شداری شۆرشی ئه‌یلولی كردووه‌.

له‌ 1976 چالاكانه‌ كه‌وتووه‌ته‌ كارو به‌ده‌یان شانه‌و ئۆرگانی له‌كه‌سانی به‌تواناو دڵسۆزی له‌ریزه‌كانی كۆمه‌ڵه‌ی ره‌نجده‌رانی كوردستان رێكخستووه‌، ساڵی 1982 به‌هۆی دڵسۆزیی و چاونه‌ترسی و فراوانبوونی ئه‌و ئۆرگانانه‌ی كه‌ كاری تێداكردووه‌، كراوه‌ته‌ به‌رپرسی پۆلی شه‌هید ئه‌نوه‌ر زۆراب، ساڵی 1987 بووه‌ته‌ لێپرسراوی رێكخراوی رێكخستنه‌كانی سلێمانی و كه‌ركوك و به‌غدا.

دوای ئه‌نفال و كیمیابارانكردنی ناوچه‌كان كه‌هێزی پێشمه‌رگه‌ پاشه‌كشه‌یكرد بۆ سه‌ر سنوورو پاشان مه‌فره‌زه‌ی پێشمه‌رگه‌ وه‌ك پارتیزان له‌ناوچه‌ چۆڵكراوه‌كاندا مابوونه‌وه‌ كه‌ئه‌ركی به‌خێوكردن و ده‌رزی و ده‌رمان و پێداویستییه‌كانی كه‌وته‌ سه‌رشانی رێكخستنی سلێمانی، هه‌ر له‌دوای ئه‌نفال پۆلێك پێشمه‌رگه‌ له‌سنووری قه‌ره‌داغ به‌سه‌ختی بریندار بووبوون كه‌یه‌كێك له‌وانه‌ كاك ئازاد-ی سه‌رتیپی 57ی سه‌گرمه‌ بوو، ئه‌ركی چاره‌سه‌ری كه‌وته‌ سه‌رشانی رێكخستنی سلێمانی به‌تایبه‌ت شه‌هید جه‌بارو چه‌ند هاوڕێ یه‌كی و خاتوو شه‌مام شه‌وقی هاوسه‌ری.

شه‌هید جه‌بار شه‌و و رۆژی خسته‌ سه‌ریه‌ك، هه‌ر رۆژه‌ی له‌شارێك بوو، یان به‌دواداچوونی هه‌ڤاڵانی ده‌كرد، تا له‌ئه‌نجامدانی چالاكییه‌كانیدا له‌بازگه‌ی تاسڵوجه‌ رۆژی 22/1/1990 كه‌وته‌ بۆسه‌ی جه‌لاده‌كانی رژێمی به‌عسه‌وه‌و رۆژی 16/10/1990 له‌گه‌ڵ 4 هاوڕێ ی رێكخراوی سلێمانی، شه‌هیدان (مامۆستا ئه‌حمه‌دی سه‌ناعه‌، وه‌ستا به‌كری دارتاش، حه‌مه‌ ره‌حیم، عه‌تای حاجی ئه‌حمه‌د) بریاری له‌سێداره‌دانیان به‌سه‌ردا دراو له‌ 18/11ی هه‌مان ساڵ ئه‌و پێنج شه‌هیده‌ به‌یه‌ك بریار له‌سێداره‌دران.

به‌گرتن و له‌سێداره‌دانی ئه‌و هه‌ڤاڵانه‌، زیانێكی زۆر گه‌وره‌ له‌ (ی.ن.ك) به‌گشتیی و رێكخراوی سلێمانی به‌تایبه‌تی كه‌وت.

2- شه‌هید عه‌تا ئه‌حمه‌د محه‌مه

عه‌تای حاجی ئه‌حمه‌د

ساڵی 1964 له‌سلێمانی له‌دایكبووه‌و پۆلی سێی ناوه‌ندیی ته‌واوكردووه‌و ده‌ستی به‌پیشه‌ی زه‌ره‌نگه‌ری كردووه‌، له‌ریزه‌كانی رێكخستندا به‌زانا ناسراوه‌، ساڵی 1987 بووه‌ته‌ پێشمه‌رگه‌ له‌تیپی 55ی قه‌ره‌داغ و به‌شداری چه‌ندان شه‌ری قاره‌مانانه‌ی كردووه‌.

پاش ئه‌نفال به‌بێ ته‌سلیمبوونه‌وه‌ هاتووه‌ته‌وه‌ شارو په‌یوه‌ندیی به‌رێكخستنی سلێمانییه‌وه‌ كردووه‌و له‌ره‌وانه‌كردنی پێشمه‌رگه‌ دابراوه‌كانی دوای ئه‌نفال رۆڵی باڵای گێراوه‌ له‌به‌رێكردنیان به‌ره‌و مه‌ڵبه‌ندی سێ.

له‌دروستكردنی شانه‌ی چه‌كدارو پێداویستی پێشمه‌رگه‌و دروستكردنی په‌ناگه‌، رۆڵی باڵای بینیووه‌.

له‌ 22/10/1989 ده‌ستگیركرا، به‌ڵام ئازایانه‌ نهێنییه‌كانی رێكخستنی پاراست.

3- شه‌هید ئه‌حمه‌د محه‌مه‌د وه‌تمان محه‌مه‌د – مامۆستا ئه‌حمه‌دی سه‌ناعه‌

ساڵی 1950 له‌شارۆچكه‌ی چوارتا له‌دایكبووه‌و خوێندنی سه‌ره‌تایی له‌وێ ته‌واوكردووه‌، تا پۆلی سێی ناوه‌ندیی خوێندووه‌و له‌ناوچه‌ی شارباژێر بووه‌ته‌ مامۆستای شۆرش.

له‌سه‌ره‌تای ساڵانی شه‌سته‌وه‌ تێكه‌ڵاوی كاروانی خه‌بات بووه‌و رۆڵێكی چالاكانه‌ی گێراوه‌و ده‌یان كه‌سی رێكخستووه‌.

له‌ریزه‌كانی كۆمه‌ڵه‌دا به‌هاوڕێ (سوره‌)و پاشان به‌هاوڕێ (گمۆ) ناسراوه‌، لێپرسراوی چاپه‌مه‌نی و بڵاوكراوه‌ی رێكخراوی سلێمانی بووه‌، تا له‌ 12/4/1989 ده‌ستگیركراو به‌سه‌ختترین شێوه‌ ئه‌شكه‌نجه‌ دراوه‌، زۆر قاره‌مانانه‌ به‌رگه‌ی ئه‌شكه‌نجه‌و ئازاری گرتووه.

4- شه‌هید محه‌مه‌د ره‌حیم حه‌سه‌ن

كاك حه‌مه‌ ره‌حیم

ساڵی 1955 له‌شارۆچكه‌ی پێنجوێن هاتووه‌ته‌ دنیاوه‌، ئاماده‌یی كشتوكاڵی له‌به‌كره‌جۆ ته‌واوكردووه‌و ساڵی 1976 په‌یوه‌ندی به‌رێكخستنه‌كانی كۆمه‌ڵه‌وه‌ كردووه‌، ساڵی 1987 بووه‌ته‌ به‌پرسیاری رێكخراوی پێنجوێن و ساڵی 1979 له‌راپه‌ڕینه‌كانی پێنجوێن رۆڵی سه‌ركرده‌ی بینیووه‌.

ساڵی 1981 كراوه‌ به‌سه‌رپه‌رشتیاری سه‌رجه‌م رێكخستنه‌كانی پێنجوێن و شاره‌زوورو هه‌ڵه‌بجه‌.

ساڵی 1987 دوو جار به‌كیمیایی برینداركراوه‌، هه‌ر له‌هه‌مان ساڵدا له‌لایه‌ن رژێمه‌وه‌ ده‌گیرێت و دوای دوومانگ له‌به‌ر خۆراگری و جوامێری ئازادده‌كرێت.

پاش ئه‌نفاله‌كان كرایه‌ لێپرسراوی به‌شێكی سوپای رزگاری كوردستان.

له‌ 7/7/1990دا له‌كاتی كڕینی چه‌ك و پێداویستی بۆ جاری سێیه‌م گیراوه‌، به‌ڵام زۆر خۆراگرو به‌وره‌ بووه‌.

له‌ریزه‌كانی رێكخستن به‌هاوڕێ شه‌ماڵ ناسراوه.

5- شه‌هید ئه‌بوبه‌كر محه‌مه‌د ساڵح كه‌ریم- وه‌ستا به‌كری دارتاش

ساڵی 1947 له‌شاری سلێمانی له‌دایكبووه‌، تا پۆلی سێی ناوه‌ندیی خوێندووه‌، له‌ساڵانی شه‌سته‌وه‌ په‌یوه‌ندی به‌ریزه‌كانی (ی.ق.ك)و (پ.د.ك) كردووه‌، ساڵانی 1967 تا 1970 پێشمه‌رگه‌ بووه‌، ساڵی 1973 په‌یوه‌ندی به‌ریزه‌كانی كۆمه‌ڵه‌وه‌ كردووه‌ تا ساڵی 1988 بووه‌ به‌سه‌رپه‌رشتیاری رێكخستنی بابه‌گورگوری كه‌ركوك و له‌رێگه‌ی رێكخستنی سلێمانییه‌وه‌ هه‌موو كاروباره‌ رێكخراوه‌یی و سه‌ربازییه‌كانی ئه‌نجامداوه‌.

له‌ریزه‌كانی رێكخستندا به‌هاورێ (نه‌به‌ز)و پاشان به‌هاورێ (پۆڵا) ناسرابوو.

له‌ 5/11/1989 له‌دوكانه‌كه‌یدا ده‌ستگیركرا.

شه‌هید ئاکۆڕه‌ش

دووساڵ به‌ر له‌ئێستاو له‌ 20/10/2006، پێشمه‌رگه‌ی دێرین و هونه‌رمه‌ندو ئاواز دانه‌ری به‌توانا ئاكۆ مه‌حمود حه‌مه‌ ره‌حیم (ئاكۆ ره‌ش) به‌هۆی نه‌خۆشی له‌شاری سلێمانی گیانی به‌خشی.
ئاكۆ له‌ساڵی 1964 له‌گه‌ره‌كی مه‌ڵكه‌ندی سلێمانی هاتۆته‌ دنیاوه‌. ساڵی 1981 بۆته‌ پێشمه‌رگه‌و به‌شداری چه‌ندین نه‌به‌ردوو پێكدادانی سه‌ربازی كردووه‌و چه‌ندینجاریش به‌سه‌ختی برینداربووه‌. تا راپه‌رینی 1991 به‌رده‌وام و به‌بێ پچران پیشمه‌رگه‌ بووه‌. له‌دوای راپه‌رین سه‌رگه‌رمی كاركردن و دابینكردنی بژێوی ژیانی بووه‌، ئه‌مه‌ جگه‌له‌وه‌ی كه‌ ئاكۆ ره‌ش ده‌نگی خۆش و پر له‌غوربه‌تی هه‌بوو، له‌ئاواز دانانیشدا ده‌ستێكی باڵای هه‌بوو، ئاوازی بۆ گۆرانی چه‌ند گۆرانیبێژێك داناوه‌ له‌وانه‌: جه‌مال شه‌ریف، كامه‌ران عومه‌ر، سامان عومه‌رو چه‌ند گۆرانیبێژێكی دیكه‌ كه‌ تائێستا تۆمارنه‌كراون. جگه‌له‌وانه‌ش چه‌ندین شیعری سۆفیگه‌ریشی نووسیوه‌و ئاوازی بۆ داناون، كاتی خۆی به‌نیازبوو چه‌ند گۆرانییه‌ك تۆماربكات و وه‌ك یه‌كه‌م به‌رهه‌می بیخاته‌ بازاره‌وه‌، به‌ڵام هونه‌رمه‌ندێك بێزاریده‌كات و ئیتر سوێند ده‌خوات نه‌چێته‌وه‌ به‌لای هونه‌ردا.
له‌ساڵانی 1977-1979 باشترین یاریزانی هه‌ڵبژارده‌ی لاوانی سلێمانی بووه‌و له‌تۆپی پێ، تۆپی ده‌ست، سێباز، چه‌ندین خه‌ڵاتی رێزلێنانی وه‌رگرتووه‌.
ئاكۆ هه‌رگیز خۆشه‌ویستی نه‌كردووه‌و به‌ به‌رده‌وامیش به‌تایبه‌تی له‌دوای راپه‌رین هه‌میشه‌ به‌گۆشه‌گیری و ته‌نیایی و بێده‌نگی ژیانی ده‌برده‌سه‌ر.
به‌ره‌نجی خۆی بژێوی ژیانی دابینده‌كردو چاوی له‌ده‌ستی هیچ كه‌سێك نه‌بوو، تا دواجار له‌نه‌خۆشخانه‌ گیانی به‌خشی و ماڵئاوایی لێكردین.

شه‌هید ئیبراهیم قادر

 شه‌هید ئیبراهیم قادر ساڵی 1952 له‌گوندی داربه‌سه‌ری بچووك له‌دایكبووه‌و له‌ 6 ساڵیدا خراوه‌ته‌ به‌رخوێندن له‌گوندی ئیلنجاغی گه‌وره‌ تا پۆلی سێیه‌می سه‌ره‌تایی له‌وێ خوێندویه‌تی، له‌به‌ر كه‌مده‌رامه‌تی ده‌ست له‌خوێندن هه‌ڵده‌گرێ و له‌ته‌مه‌نی 15 ساڵی په‌یوه‌ندیی به‌حزبی شیوعی عیراقی كردووه‌، پله‌كانی حزبی چالاكانه‌ بریوه‌و بووه‌ته‌ كادیرێكی لێهاتوو، شه‌هید له‌به‌ر بیروباوه‌ری سیاسیی و نیشتمانپه‌روه‌ریی له‌ساڵی 1975 له‌به‌ندیخانه‌ی موسڵ زیندانی ده‌كرێت و دوای ئازارو ئه‌شكه‌نجه‌یه‌كی زۆر له‌ساڵی 1979 به‌لێبوردنی گشتیی ئازادكراوه‌.
دوای ئازادكردنی په‌یوه‌ندیی به‌ریزه‌كانی كۆمه‌ڵه‌ی ره‌نجده‌رانی كوردستانه‌وه‌ ده‌كات و به‌هۆی زیره‌كییه‌وه‌ ده‌كرێت به‌ كادیر، ساڵی 1981 ده‌بێت به‌پێشمه‌رگه‌ له‌تیپی 93ی كۆیه‌و دواتر ده‌چێته‌ تیپی 90ی باواجی و له‌زۆربه‌ی چالاكییه‌كانی سنووری خۆشناوه‌تی به‌شداریكردووه‌، له‌نه‌به‌ردییه‌كه‌ی حه‌مامۆك كه‌زیاتر له‌ 18 ئه‌من به‌سزای گه‌ل و نیشتمان گه‌یه‌نرا، شه‌هید رۆڵی ئازایانه‌ی بینی. له‌به‌رئه‌وه‌ی خۆشه‌ویستی جه‌ماوه‌ر بوو به‌رپرسیارێتی كاروباری كۆمه‌ڵایه‌تی به‌شێكی زۆری خۆشناوه‌تی و ده‌شتی هه‌ولێری پێسپێردراوه‌، هه‌ندێك له‌ئه‌ركه‌كانی له‌گه‌ڵ تیپی 21ی كه‌ركوك راپه‌راندووه‌، له‌ 5/3/1985 له‌گوندی داربه‌سه‌ری بچووك به‌هۆی هێرشی هێلیكۆپته‌ره‌وه‌ چووه‌ ریزی كاروانی نه‌مرانه‌وه‌و بوو به‌دووه‌م شه‌هیدی بنه‌ماڵه‌كه‌ی.
شه‌هید برایم برازای شه‌هیدی نه‌مر عه‌لی مه‌ولود داربه‌سه‌رییه‌.

 شه‌هید موقه‌ده‌م کاکه‌ڕه‌ش

كه‌ركوك وه‌كو زانكۆیه‌كی گه‌وره‌ی فیداكاریی و قوربانیدان هه‌ر له‌سه‌ره‌تای سه‌رهه‌ڵدانی شۆرشه‌كانی گه‌لی كوردو مێژووی به‌رخوداییدا هه‌ر خانه‌واده‌یه‌كی كۆلێژێكی تایبه‌ت بووه‌ به‌پێگه‌یاندن و په‌روه‌رده‌كردنی چه‌ندین رۆڵه‌ی بئه‌مه‌ك و له‌خۆبوردوو، ئه‌و ده‌ڤه‌ره‌ هه‌رگیز سڵی له‌قوربانیدان نه‌كردووه‌ته‌وه‌ له‌پێناو به‌ده‌ستهێنانی ئازادیی و ژیان به‌ئاشتی و یه‌كسانی و به‌رقه‌راربوونی یاسا، هه‌ر له‌وپێناوه‌شدا سه‌دان شه‌هیدی به‌خشیووه‌.
شه‌هید كاكه‌ره‌ش محه‌مه‌د ئه‌مین ناسراو به‌ موقه‌ده‌م كاكه‌ره‌ش ساڵی 1971 له‌گه‌ره‌كی شۆریجه‌ی شاری كه‌ركوك له‌دایكبووه‌، قۆناغه‌كانی خوێندنی سه‌ره‌تایی و ناوه‌ندیی ته‌واوكردووه‌، به‌لێهاتوویی و به‌قاره‌مانێتی خۆی پله‌كانی پێشمه‌رگایه‌تی و ئه‌فسه‌ری بڕیووه‌ تا پله‌ی موقه‌ده‌م شه‌هید یه‌كێكبوو له‌وكه‌سایه‌تییه‌ گه‌وره‌و له‌خۆبوردووانه‌ی له‌هه‌موو ئه‌رك و فه‌رمانه‌كانیدا جێده‌ستی دیاربوو، به‌رده‌وام له‌هه‌وڵی چه‌سپاندنی یاساو پاراستنی هاووڵاتیاندا بوو، شه‌هیدی فه‌رمانده‌ وه‌ك ئه‌ندازیارێكی لێهاتوو هه‌رده‌م كلتووری خۆشه‌ویستی خه‌ڵك و خاك و كلتووری خۆراگری و سه‌رسه‌ختی به‌رامبه‌ر دوژمنانی ئازادیی و سه‌ربه‌زیی و سه‌رفرازیی و ده‌رچووان له‌یاساو تیرۆریستانی پێكه‌وه‌ گرێدابوو، هه‌ربۆیه‌ له‌خۆبوردووانه‌ هه‌میشه‌ هه‌نگاوی یه‌كه‌می هه‌ڵمه‌تبردنی له‌نێو هاورێكانیدا هه‌ڵده‌بژاردوو هه‌ر له‌وپێناوه‌شدا رۆژی 11/9/2007 له‌ناوچه‌ی قه‌ره‌ته‌په‌ی سنووری هه‌رێمی كوردستان بوو به‌یه‌كه‌م ئه‌فسه‌ری شه‌هیدی دیاریكردنی سنووری هه‌رێم و به‌ده‌ستی ره‌شی تیرۆریستان شه‌هیدكرا.

شه‌هید مه‌لا فه‌رمان

ساڵی 1962 له‌گوندی كوڵه‌جۆی ناوچه‌ی زه‌ندئابادی كفری له‌دایكبووه‌و سه‌ركه‌وتوانه‌ قۆناغه‌كانی خویندنی بریوه‌ و ده‌رچوی ئاماده‌یی پیشه‌سازی سلیمانییه‌ و له‌و ماوه‌یه‌شدا رۆڵی گرنگی بینیوه‌ له‌كۆكردنه‌وه‌ی ژماره‌یه‌كی زۆری خویندكاران له‌ده‌وری ریكخستنه‌ نهینییه‌كان، له‌ 1978 په‌یوه‌ندیكردووه‌ به‌ریكخستنه‌كانی (ی.ن.ك) و له‌ 1980 ریكخراوی شه‌هید (به‌نرخ)ی له‌ناوچه‌ی زه‌ندئاباد دروستكردووه‌ ، ساڵی 1983 بووه‌ به‌ پیشمه‌رگه‌وه‌ له‌سنووری لقی دووی یه‌كیتیی شۆرشگیرانی كوردستان، پاشان گواستراوه‌ته‌وه‌ بۆ سنووری تیپی (51)ی گه‌رمیان و له‌ 1984 له‌سورداش به‌شداریی خولی په‌یمانگای كادیرانیكردووه‌، ساڵی 1985 كراوه‌به‌ كارگیری ناوچه‌ی شۆرشگیران له‌تیپی (53)ی شیروانه‌، له‌شاڵاوه‌كانی 1988 خێزانه‌كه‌ی و (2) براو (2) خوشكی ئه‌نفالكراون.

له‌راپه‌رینی 1991 به‌شداریی رزگاركردنی گه‌رمیانی كردووه‌و پاشان كراوه‌به‌ سه‌رتیپ له‌به‌تالیۆنی زه‌ندئابادو له‌ دامه‌زراندنی سوپای یه‌كگرتووی كوردستان كراوه‌ به‌جێگری فه‌وج، ساڵی 1997 جارێكی تر گه‌راوه‌ته‌وه‌ ریزه‌كانی رێكخستن و بووه‌ به‌كارگێری كۆمیته‌ی رێكخستنی كه‌لارو سه‌رپه‌رشتیاری كۆمیته‌ی رێكخستنی زه‌ندئاباد، ساڵی 2000 بووه‌ته‌ لێپرسراوی كۆمیته‌ی رێكخستنی كفری ، به‌شداری چالاكانه‌ی هه‌بووه‌ له‌پرۆسه‌ی ئازادیی عیراق و رزگاركردنی ناحییه‌كانی قه‌ره‌ته‌په‌و جه‌باره‌و جه‌له‌ولاو سه‌عدییه‌و شاره‌بان رۆڵێكی باشیشی هه‌بووه‌ له‌پێكهێنانی كۆمیته‌كانی جه‌باره‌و قه‌ره‌ته‌په‌و بۆ ماوه‌یه‌كیش سه‌رپه‌رشتیاری هه‌ردوو كۆمیته‌كه‌ بووه‌و دواتر كراوه‌ته‌ كارگێری مه‌ڵبه‌ندی (11)ی گه‌رمیان و لێپرسراوی ناوه‌ندی گه‌رمیانی رێكخراوه‌ دیموكراتییه‌كان بووه‌و له‌هه‌ڵبژاردنه‌ ناوخۆییه‌كانی رێكخستنه‌كانی (ی.ن.ك) دا له‌ 2006 هه‌ڵبژێردراوه‌ به‌جێگری مه‌ڵبه‌ندی رێكخستنی (26)ی كفری.

به‌داخه‌وه‌ له‌ 11/12/2008 له‌كرده‌وه‌ تیرۆریستییه‌كه‌ی ناو چێشتخانه‌ی عه‌بدوڵڵا له‌ كه‌ركوك شه‌هیدبوو.

شه‌هیدی فه‌رمانده‌ مه‌ریوان ته‌وه‌كه‌ڵی

شه‌هیدی فه‌رمانده‌ عه‌لی محه‌مه‌د حه‌سه‌ن- مه‌ریوان ته‌وه‌كه‌ڵی، ساڵی 1951 له‌گوندی ته‌وه‌كه‌ڵ-ی ناحیه‌ی ئاغجه‌له‌ر له‌دایكبووه‌، له‌به‌ر هه‌ژاری خێزانه‌كه‌ی نه‌یتوانیوه‌ درێژه‌ به‌خوێندن بدات، تا پۆلی چواره‌می سه‌ره‌تایی خوێندووه‌، ساڵی 1976 په‌یوه‌ندییكردووه‌ به‌كۆمه‌ڵه‌ی ره‌نجده‌رانی كوردستانه‌وه‌و ئه‌ندامێكی چالاكی كۆمه‌ڵه‌و یه‌كێكبووه‌ له‌هاورێ نزیكه‌كانی هه‌ڤاڵ مام جه‌لال، ساڵی 1981 بووه‌ته‌ پێشمه‌رگه‌ له‌هه‌رێمی دوو، له‌هه‌مان ساڵدا به‌فه‌رمانی سه‌ركردایه‌تی و به‌مه‌به‌ستی ئه‌نجامدانی هه‌ندێك كاری تایبه‌ت نێردراوه‌ بۆ كوردستانی رۆژهه‌ڵات. شه‌هید له‌و ماوه‌یه‌دا به‌شداریی چه‌ندین نه‌به‌ردی و قاره‌مانێتی كردووه‌، له‌وانه‌: نه‌به‌ردیی سه‌رده‌شت، مه‌هاباد، قاسملو، كونه‌ مشكه‌ی ئێران، گوندی زمزیران، پاش 3 مانگ به‌فه‌رمانی سه‌ركردایه‌تی گه‌راوه‌ته‌وه‌ بۆ كوردستانی باشوورو كراوه‌ به‌فه‌رمانده‌ی مه‌فره‌زه‌، شه‌هید مه‌ریوان پێشمه‌رگه‌یه‌كی جه‌سوورو چاونه‌ترس و باوه‌رپێكراو، جێی متمانه‌و وره‌ی به‌رزی هاورێكانی بووه‌، هیچ كات سڵی له‌دوژمن نه‌كردووه‌ته‌وه‌، شه‌هید له‌ماوه‌ی خه‌باتیدا به‌شداری چه‌ندین داستان و قاره‌مانێتی كردووه‌ وه‌ك شه‌ری (گوندی قه‌ره‌چه‌تان و سه‌رجاده‌ی هه‌یبه‌ت سوڵتان و گه‌رمك و شه‌ری گونده‌كانی كۆكه‌و كرژه‌و سابوراواو چاڵاخ و ته‌كباسان و قه‌ڵاچوالان و تلیان و ناڵپارێزو خاڵخاڵان و قازان و چنارۆك)، له‌و رووبه‌رووبوونه‌وانه‌دا زه‌بری كاریگه‌ری له‌دوژمن وه‌شاندووه‌و له‌به‌ر ئازایه‌تی كراوه‌ به‌فه‌رمانده‌ی كه‌رت، ئه‌وه‌ش وایكردووه‌ زیاتر ئه‌ركی سه‌رشانی قورستربێت، هه‌میشه‌ چالاكانه‌ ئه‌ركه‌كانی جێبه‌جێكردووه‌، له‌و ماوه‌یه‌شدا به‌شداریی چه‌ندین شه‌ڕیكردووه‌ وه‌ك: شه‌ری ده‌شتی هه‌ولێرو بێتواته‌و بالیسان و هه‌یده‌ربه‌گ و قه‌ندیل و موغاغ و چه‌رمه‌گاو شیوه‌سوورو ته‌قته‌ق و توراغ و دوبزنی و شارباژێرو حاجیتان و دانه‌سۆفی و كانی میران و ته‌ره‌ماری خواروو و سه‌رجاده‌ی گۆپاڵه‌و دۆڵی شه‌هیدان و خری زێوێ و ئیندزی و لیوژی و بۆڵی و گۆمی كرمه‌ سۆران و قه‌رناقه‌ و پشتئاشان و گۆپته‌په‌.

دواتر ساڵی 1984 له‌گه‌ڵ كه‌رته‌كه‌ی به‌شداریی نه‌به‌ردی (سه‌رچاوه‌)ی بازیانی كردووه‌و به‌ده‌ستی خۆی فرۆكه‌یه‌كی دوژمنی تێكشكاندووه‌، شه‌هید چالاكانه‌ پله‌كانی پێشمه‌رگایه‌تی بریوه‌و چوار جار به‌سه‌ختی برینداربووه‌، دوو جاریان له‌لێواری مه‌رگ گه‌راوه‌ته‌وه‌، دوا پله‌ی پێشمه‌رگایه‌تیشی جێگری فه‌رمانده‌ی تیپی (25)ی خاڵخاڵان بووه‌، سه‌د مه‌خابن له‌ 4/1/1985 به‌ده‌ستی رژێمی به‌عس شه‌هیدكراو گه‌یشته‌ كاروانی نه‌مران. هه‌زاران درود بۆ گیانی پاكی شه‌هید مه‌ریوان ته‌وه‌كه‌ڵی و سه‌رجه‌م شه‌هیدانی كوردستان.

فه‌رمانده‌ی شه‌هید مامۆستا ره‌فیق ئاغجه‌له‌ری

هه‌میشه‌ له‌چاوه‌كانیدا ئاسۆی ئاینده‌یه‌كی گه‌شی لێ به‌دیده‌كرا ئه‌و هه‌مووكات له‌ناو ئازاره‌كانی خه‌ڵكدا ده‌ژیا، ئازاری نه‌داری و سه‌ركوتكردنی خه‌ڵك و چه‌وساندنه‌وه‌و كۆیله‌كردنی خه‌ڵك و ئازاری كوشت و بڕین و بێبه‌شكردنی لاوان له‌ئازادی، ئازاری داگیركردنی كوردستانه‌كه‌ی، مامۆستا ره‌فیق سه‌راپا ژیانی بریتیبوو له‌تێكۆشان و كوردایه‌تی و هۆشیاركردنه‌وه‌ی خه‌ڵك تا گه‌یشته‌ پێشكه‌شكردنی سه‌روماڵ و گیانیشی به‌كوردستان به‌خشی.

شه‌هید ره‌فیق ره‌شید حه‌مه‌ئه‌مین ناسراوه‌ به‌ ره‌فیق ئاغجه‌له‌ری ساڵی 1952 له‌شارۆچكه‌ی ئاغجه‌له‌ر له‌دایكبووه‌، خوێندنی سه‌ره‌تایی و ناوه‌ندیی له‌ئاغجه‌له‌ر ته‌واوكردووه‌و له‌ساڵی 1977 خانه‌ی مامۆستایانی له‌سلێمانی ته‌واوكردووه‌، پاشان په‌یوه‌ندیكردووه‌ به‌ڕێكخستنی كۆمه‌ڵه‌ی ره‌نجده‌رانی كوردستانه‌وه‌، دوای ماوه‌یه‌كی كه‌م ده‌بێته‌ لێپرسراوی رێكخستنه‌كانی ناو ئاغجه‌له‌ر، شایه‌نی باسه‌ مامۆستا ره‌فیق خۆشه‌ویستی ناو جه‌ماوه‌رو هاوڕێ كانی بووه‌، له‌گه‌ڵ محه‌مه‌دی حامیدی خاڵی كه‌ئه‌ویش ئه‌ندامێكی چالاكی رێكخستن بوو چه‌ندان جار له‌لایه‌ن پیاوانی ئه‌منی ئاغجه‌له‌ر ده‌ستگیرده‌كران و ره‌وانه‌ی ئه‌منی كه‌ركوك و ئه‌منی شیمالی هه‌ولێر ده‌كران دوای ئازارو ئه‌شكه‌نجه‌یه‌كی زۆرو نه‌دركاندنی هیچ نهێنییه‌ك، به‌ناچاری ئازادده‌كرێن، شایانی باسه‌ ئه‌وكاته‌ كه‌مامۆستا ره‌فیق زیندانی كرا مامۆستا بووه‌ له‌ناوچه‌ی زراره‌تی، دوای ئازادبوونیشی له‌زیندان په‌یوه‌ندی شارو شاخ پێكه‌وه‌ گرێده‌داو ساڵی 1981 ده‌بێته‌ پێشمه‌رگه‌ له‌هه‌رێمی (2)ی كه‌ركوكی ئه‌وسا، به‌زوویی پله‌كانی پێشمه‌رگایه‌تی ده‌بڕێت و ده‌بێته‌ فه‌رمانده‌ی كه‌رت.

دواجار له‌رۆژی 2/10/1982 له‌شه‌ڕێكی ده‌سته‌ویه‌خه‌دا له‌گوندی چه‌رمه‌گا له‌گه‌ڵ دوو هه‌ڤاڵه‌ پێشمه‌رگه‌كانی شه‌هیدده‌كرێن و ده‌چنه‌ ریزی كاروانی شه‌هیدانه‌وه‌ ئه‌وانیش شه‌هیدان: مه‌لا عه‌بدولره‌حمان و شه‌ماڵ سلێمانی بوون.

شایانی باسه‌ مامۆستا ره‌فیق چواره‌م شه‌هیدی بنه‌ماڵه‌كه‌یه‌تی.

شه‌هید هاوڕێ شه‌ریف عه‌لی

هاوڕێ شه‌ریف عه‌لی ناسراو به‌ (هاوڕێ هاوڕێ)، ساڵی 1961 له‌گه‌ڕه‌كی كانێسكان- سلێمانی له‌دایكبووه‌و ساڵی 1979دا په‌یوه‌ندیكردووه‌ به‌رێكخستنه‌كانی (كۆمه‌ڵه‌ی ره‌نجده‌رانی كوردستان)و چالاكانه‌ ئه‌رك و كاره‌كانی به‌جێگه‌یاندووه‌.

تا پۆلی شه‌شه‌می ئاماده‌یی به‌شی زانستیی خوێندووه‌و له‌خۆپیشاندانه‌كانی به‌هاری 1982 رۆڵێكی چالاكانه‌ی هه‌بووه‌و تا به‌ده‌ستی جه‌للادی به‌عسیزمی داگیركه‌ر (ملازم موحسین) به‌كێبڵ ئازارو ئه‌شكه‌نجه‌یه‌كی زۆردراو به‌نهێنی گه‌یه‌نرایه‌ نه‌خۆشخانه‌یه‌كی شاری به‌سراو ماوه‌ی یانزه‌ رۆژ له‌ژێر چاره‌سه‌رو چاودێری پزیشكیدا بوو.

رۆژی 31/3/1984 به‌یه‌كجاریی و بۆ پارێزگاری له‌ماف و داخوازییه‌ ره‌واكانی گه‌لی كوردستان چه‌كی پێشمه‌رگایه‌تی ده‌كاته‌ شان و سه‌ره‌تا له‌كه‌رتی 3ی زیندان له‌به‌رگه‌ڵوو، پاشان له‌تیپی مه‌ڵبه‌ندی دوو وه‌ك كادرێكی چالاك ده‌ستبه‌كارده‌بێت و ده‌بێته‌ جێی سه‌رنج و خۆشه‌ویستی و رێز له‌لای هاوسه‌نگه‌رانی و هاونشینانی له‌ناوچه‌كه‌.

لساڵی 1985-1988 له‌لایه‌ن ده‌زگا داپڵۆسێنه‌ره‌كانی به‌عسییه‌وه‌ (باوك و دایك و خوشكێكی) ده‌ستگیرده‌كرێن و (خوشك و برا)كانی تری په‌رته‌وازه‌ ده‌بن.

شه‌هید له‌ماوه‌ی پێشمه‌رگایه‌تیدا به‌شداری چه‌ندین چالاكی كردووه‌ له‌داستانی (قه‌یوان- ماوه‌ت)یشدا ئه‌گه‌رچی (شه‌هید غه‌ریب عه‌سكه‌ری)و كاك (شێخ ئه‌حمه‌د عه‌سكه‌ری) هه‌وڵده‌ده‌ن هاوڕێ له‌به‌ر چاوكزییه‌كه‌ی به‌شدارینه‌كات، به‌ڵام رۆژی دوایی خۆی ده‌گه‌یه‌نێته‌ هاوڕێكانی و دوای مانگێك له‌مانه‌وه‌ له‌به‌ره‌ی شه‌ڕگه‌كه‌، له‌شه‌وی 30/11/1986 له‌گوندی (باڵخ) له‌گه‌ڵ هاوڕێیانی (عوسمان هه‌ڵه‌دنی و شه‌پۆل و ئه‌رده‌ڵان ژاژڵه‌یی) شه‌هیدده‌بن.

شه‌هیدحه‌مه‌ئه‌مینى شكۆف

شه‌هیدى فه‌رمانده‌ حه‌ئه‌مینى شكۆف، ساڵى 1961 له‌خێزانێكى نیشتمانپه‌روه‌ر له‌شارۆچكه‌ى خورماڵ له‌دایك بووه‌ و له‌1967 چووه‌ته‌ قوتابخانه‌و قۆناغی سه‌ره‌تایی ته‌واوكردووه‌، له‌ساڵى 1975 په‌یوه‌ندى به‌ڕێكخستنه‌ نهێنییه‌كانى كۆمه‌ڵه‌ى ڕه‌نجده‌رانى كوردستانه‌وه‌ كردووه‌ و له‌ساڵى 1977 ده‌بێت به‌پێشمه‌رگه‌ له‌تیپی 11ى هه‌ورامان و به‌شداری چه‌ندین چالاكى كردووه‌، له‌ساڵی 1982له‌ڕووبه‌ڕووبونه‌وه‌یه‌كى قاره‌مانه‌دا له‌گه‌ڵ هێزه‌كانى ڕژێم به‌سه‌ختى بریندا ده‌بێت،له‌ڕاپه‌ڕینه‌ مه‌زنه‌كه‌ى گه‌له‌كه‌ماندا ڕۆڵێكى جوامێرانه‌ى هه‌بوو له‌ڕزگاركردنى شارى سلێمانى و ناوچه‌كانى ده‌وروبه‌ریدا، له‌دواى ڕاپه‌ڕین و له‌پێناو پاراستنى ده‌ستكه‌وته‌كانى حكومه‌تى هه‌رێنمى كوردستان ڕۆڵێكى گرنگی گێراوه‌، هه‌رله‌پێناوه‌شدا ڕۆژى 52/12/1993 به‌ده‌ستی گروپه‌ تیكده‌ره‌كان شه‌هیدكرا.

شه‌هید جه‌لال

شه‌هید جه‌لال باباله‌ مارف ناسراو به‌جه‌لالی حاجى باباله‌، ساڵى 1964 له‌شارۆچكه‌ى ته‌وێڵه‌ له‌خێزانێكى شۆڕشگێڕى گه‌له‌مان له‌دایك بووه‌،له‌ 1979په‌یوه‌ندى كردووه‌ به‌ڕێكخستنه‌كانى كۆمه‌ڵه‌ى ڕه‌نجده‌رانى كوردستان، ساڵى 1985 بووه‌به‌ ئه‌ندامپۆل، له‌ 1987بۆ چه‌ند مانگێك ده‌بێته‌ پێشمه‌رگه‌و پاشان له‌ڕیزه‌كانى رێكخستندا درێژه‌ به‌خه‌بات ده‌دات،شه‌هید جه‌لال له‌هه‌ردوو خۆپیشاندانه‌كانى سالانى 1983 و 1987وه‌ك كادرێكى چالاكى ڕێكخستن ڕۆڵێكى گرنگى هه‌بوو له‌سازدان و جۆشدانى جه‌ماوه‌ر بۆ به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌وى ده‌زگا سه‌ركوتكه‌ره‌كانى ڕژێم له‌ناوچه‌كه‌، ساڵى 1991 به‌شدارییه‌كى قاره‌مانانه‌ى له‌ڕاپه‌ڕیندا كرد، هه‌ربۆیه‌ له‌سه‌ره‌تاى ساڵی 1993 كراوه‌ به‌كارگێڕى كۆمیته‌ى ڕێكخستنى هه‌ورامانى (ی ن ك)، شه‌هید جیاله‌وه‌ى وه‌ك كادرێكى سیاسی و سه‌ربازى كاریكردووه‌،له‌بوارى هونه‌ریشدا ڕۆڵێكى باشی هه‌بووه‌و وه‌ك ئه‌كته‌رى شانۆ ئه‌ندامى تیپی نواندنى هه‌ڵه‌بجه‌ بووه‌،هه‌مان ساڵ لێپرسراوى لیژنه‌ى هه‌ورامانى یه‌كێتى هونه‌رمه‌ندانى كوردستان بووه‌، هه‌روه‌ها خاوه‌نى چه‌ندین ده‌قه‌شیعرو چیرۆكه‌ كه‌تائێستاش پارێزراون و بلاونه‌كراونه‌ته‌وه‌.

ڕۆژى 25/12/ 1993 شه‌هید كراو گه‌یشته‌ كاروانى پڕسه‌روه‌رى نه‌مران

شه‌هید ئه‌بوبه‌كر

شه‌هید ئه‌بوبه‌كر مه‌جید ناسراو به‌ ئه‌بابه‌كر ساڵى 1942 له‌گوندى سۆسه‌كانى ناوچه‌ى هه‌ورامان له‌خێزانێ كوردپه‌روه‌ر یه‌دایكبووه‌ و قۆناغی سه‌ره‌تایى ته‌واوكردووه‌، له‌ساڵى 1958 چۆته‌ ڕیزه‌كانى حیزبی شیوعی عێراق و له‌به‌ر زیره‌كى لێهاتوویى خۆیه‌وه‌ چه‌ندین پله‌ى حیزبی ده‌بڕێت ،كاتێك حیزبی شیوعی ده‌بێته‌ به‌دوو به‌شه‌وه‌ شه‌هید ئه‌بابه‌كر ده‌چێته‌ ڕیزى قیاده‌ى مه‌ركه‌زى ئه‌وحیزبه‌ و له‌به‌رئازایه‌تى و خۆراگرى ده‌بێته‌ سه‌رلق له‌ناو هێزه‌كانى شیوعیدا، شه‌هید ئه‌بابه‌كر پیاوێكى خۆشه‌ویست و كه‌سێكى سیاسی و كۆمه‌لایه‌تى و ڕۆشنبیرێكى دیارى هه‌ڵه‌بجه‌و ناوچه‌كه‌بوو،له‌ساڵى 1975 ده‌بێته‌ كادرى ڕێكخستنی(ی،ن،ك) و ڕۆڵێكى باشی هه‌بووه‌ له‌جێبه‌جێكردنى چه‌ندین ئه‌رك و چالاكى حیزبیدا،هه‌ربۆیه‌ چه‌ندجارێك له‌لایه‌ن ده‌زگا سه‌ركوتكه‌ره‌كانى به‌عسه‌وه‌ ده‌ستگیرده‌كرێت، به‌لام به‌هۆى خۆڕاگرییه‌وه‌ نهێنیى ڕێكخستنه‌كان نادركێنێت و به‌ناچارى ئازادی ده‌كه‌ن، له‌دواى ڕاپه‌ڕینى 1991 ده‌بێته‌ یه‌كه‌مین لێپرسراوى كۆمیته‌ى ڕێكخستنى هه‌ورامانى(ی ن ك) و ئه‌ندامى مه‌ڵبه‌ندى ڕێكخستنى سلێمانى، به‌لام مه‌خابن ڕۆژى 25/12/1993 شه‌هید دكرا

شه‌هید كه‌مال ئه‌حمه‌د حه‌مه‌ئه‌مین

شه‌هید كه‌مال له‌1 /7 / 1969 له‌گوندى (حاجی حه‌مه‌ئه‌مین) له‌ناوچه‌ى خورماڵ له‌دایك بووه‌، ساڵى 1975ده‌چێته‌به‌ر خوێندن و قۆناغی ناوه‌ندى ته‌واو كردووه‌، ساڵى 1985 په‌یوه‌ندى به‌ڕێكخستنه‌ نهێنییه‌كانى (ی ن ك) ده‌كات و وه‌ك كادرێكى هه‌ڵسوڕاوى ناو ڕێكخستنه‌كان ڕۆلێكى باشی هه‌بووه‌ له‌سازدانى چه‌ندین چالاكى و جۆشدانى جه‌ماوه‌ر له‌دژى ڕژێمى به‌عس،له‌ 1986په‌یوه‌ندى به‌تیپی 15شاره‌زوره‌وه‌ ده‌كات و ده‌بێته‌ ڕابه‌رى سیاسی تیپه‌كه‌،پاشان له‌سه‌ر داواى خۆى گواستراوه‌ته‌وه‌ بۆ شارۆچكه‌ى خورماڵ و كراوه‌ به‌فه‌رمانده‌ى كه‌رتى كۆمیته‌ى هه‌ورامان و دواتر بووه‌ته‌ فه‌رمانده‌ى تیپ له‌به‌تالیۆنى شه‌هید فازیل شیره‌مه‌ڕى، به‌لام مه‌خابن له‌25/12/1993 شه‌هید كرا.

شه‌هید به‌ختیار

شه‌هید به‌ختیارئه‌حمه‌د ناسراوبه‌ به‌ختیارى شكۆف، ساڵى 1968له‌شارۆچكه‌ى خورماڵ له‌ناوچه‌ى هه‌ورامان له‌دایك بووه‌،ساڵى 1982 په‌یوه‌ندى به‌ڕێكخستنه‌كانى یه‌كێتى نیشتمانى كوردستانه‌وه‌ ده‌كات و له‌گه‌ڵ حه‌مه‌ئه‌مینى برایدا ڕۆڵێكیى باشیان ده‌بێت له‌ناو ڕێكخستن و له‌كاتى جێبه‌جێكردنى ئه‌رك و چالاكییه‌ نهێنییه‌كانى ڕێكخستندا، ساڵی 1983 په‌یوه‌ندى به‌هێزى ێشمه‌رگه‌ى كوردستاه‌وه‌ ده‌كات و له‌ماوه‌یه‌كى كه‌مدا ده‌بێته‌ فه‌رمانده‌ى كه‌رتى بیاره‌ى یه‌كێتى نیشتمانى كوردستان،له‌شه‌ڕێكى نابه‌رامبه‌ردا له‌گه‌ڵ گه‌له‌جاشه‌كانى ڕژێمدا به‌سه‌ختى بریندارده‌بێت، له‌راپه‌ڕینى 1991 له‌گه‌ڵ دابه‌زینى پێشمه‌رگه‌دا و بۆ ئازادكردنى ناوچه‌ى هه‌ڵه‌بجه‌و ده‌وروبه‌رى له‌ گوندى ئه‌حمه‌دئاواى ناوچه‌ى هه‌ورامان و به‌هۆى ته‌قینه‌وه‌ى مینه‌وه‌ بریندار ده‌بێت،له‌دواى ڕاپڕین و له‌شه‌ڕه‌كانى پارێزگارى له‌ده‌ستكه‌وته‌كانى حكومه‌تى هه‌رێم به‌شدارییه‌كى كاریگه‌ر ده‌كات و هه‌ر له‌و پێناوه‌شدا ڕۆژى 25/12/ 1993 شه‌هید كرا.

  شه‌هید حاكم شه‌وكه‌ت 

شه‌هید شه‌وكه‌ت عه‌بدوڵلا حه‌مه‌ڕه‌ش- حاكم شه‌وكه‌ت ساڵی 1960 له‌كه‌ركوك هاتۆته‌ دونیاوه‌و له‌ 1980 په‌یوه‌ندیكردووه‌ به‌ڕێكخستنه‌كانی كۆمه‌ڵه‌ی ره‌نجده‌رانی كوردستانه‌وه‌، كه‌ئه‌وده‌مانه‌ خوێندكاری ئاماده‌یی بووه‌، پاشان له‌ 1982 ئاماده‌یی كشتوكاڵی له‌كه‌ركوك ته‌واوكردووه‌. ساڵی 1981 خێزانی پێكه‌وه‌ناوه‌و دوو منداڵی له‌پاش خۆی جێهێشتووه‌.

ساڵی 1983 له‌كه‌رتی سێی شه‌هیدان له‌تیپی 21ی كه‌ركوك بووه‌ به‌پێشمه‌رگه‌و له‌ 1985 گواستراوه‌ته‌وه‌ بۆ تیپی 25ی خاڵخالان و ساڵێك دواتر بووه‌ته‌ حاكمی شۆڕش له‌سنووری تیپی 25ی خاڵخالان.

به‌شداری زۆربه‌ی داستانه‌كانی (ی.ن.ك)ی كردووه‌، له‌وانه‌: شه‌ڕو نه‌به‌ردییه‌كانی سنووری كه‌ركوك و كێوه‌ڕه‌ش و دۆڵی پڵینگان و دابان- هه‌لاج و قه‌یوان- ماوه‌ت و داستانی رزگاریی و شه‌ڕه‌كانی به‌رگریكردن له‌سه‌ركردایه‌تی له‌ناوچه‌ی دۆڵی جافایه‌تی و سه‌رگه‌ڵوو-به‌رگه‌ڵوو.

له‌پاش ئه‌نفال وه‌ك پێشمه‌رگه‌یه‌كی پارتیزان و خۆڕاگر ماوه‌ته‌وه‌، به‌لام هه‌زار حه‌یف له‌شه‌وی 23\24/9/1988 له‌بناری خاڵخالان شه‌هیدده‌بێت و ده‌گاته‌ كاروانی شه‌هیدان.

هه‌زاران سلاو له‌حاكم شه‌وكه‌ت و سه‌رجه‌م شه‌هیدانی كوردستان.

شه‌هیدی فه‌رمانده‌ ئه‌حمه‌د جه‌میل

شه‌هید ئه‌حمه‌د جه‌میل حه‌وێز ساڵی 1957 له‌گوندی سولاوكه‌ی سه‌ر به‌ناحیه‌ی هیران له‌بنه‌ماڵه‌یه‌كی كوردپه‌روه‌ر له‌دایكبووه‌. له‌ڕۆژی 12/12/1977 چۆته‌ ریزه‌كانی (ی.ن.ك) له‌دۆڵی خۆشناوه‌تی و ده‌شتی هه‌ولێر بووه‌.

له‌ 1/1/1979 له‌گوندی نازه‌نین سكتان برینداربووه‌و پاش 2 رۆژ به‌برینداری له‌گوندی (جه‌ڵی) له‌به‌رسه‌ختی برینه‌كه‌ی به‌نهێنی ره‌وانه‌ی شاری هه‌ولێر كراوه‌ به‌مه‌به‌ستی تیماركردنی، به‌لام له‌ڕێگادا به‌دیل ده‌گیرێت و بۆماوه‌ی یه‌ك مانگ له‌نه‌خۆشخانه‌ی رزگاری هه‌ولێر ده‌مێنێته‌وه‌ له‌ژێر چاودێری دوژمن.

دواتر ره‌وانه‌ی (هه‌یئه‌ی خاسه‌ی) كه‌ركوك ده‌كرێت، له‌ماوه‌ی 9 مانگ مانه‌وه‌ی له‌وێ چوارمانگ و نیو به‌رده‌وام له‌ژێر ئه‌شكه‌نجه‌دا ده‌بێت، به‌لام چاونه‌ترسانه‌ هیچ نادركێنێت، له‌ڕۆژی 22/6/1980 ده‌درێت به‌دادگاو پاشان به‌ لێبوردن له‌زیندان ئازادده‌كرێت.

بۆ جاری دووه‌م له‌ 1/7/1980 روویكردۆته‌وه‌ شاخ و ریزه‌كانی (ی.ن.ك) له‌پاش سه‌ركه‌وتنی له‌شه‌ڕی چیای قه‌ندیل له‌ 13/8/1983 له‌لایه‌ن سه‌ركردایه‌تییه‌وه‌ ستایشی كراوه‌، له‌شه‌ڕه‌كانی كۆڕێ و ده‌شتی كۆیه‌و بناری كۆسره‌ت و چیای ئاراسن و جوانه‌گاو كێله‌كی پشتی هیران و حه‌سه‌ن به‌گ و سه‌ری ره‌ش و قه‌ندیل و ده‌یان شه‌ڕی دیكه‌ به‌شداریكردووه‌، له‌ژیانی پێشمه‌رگایه‌تیدا حه‌وت جار برینداربووه‌و چه‌ندینجار رووبه‌ڕووی مه‌رگ بۆته‌وه‌.

له‌سالانی هه‌شتا له‌تیپی 85ی به‌رانه‌تی فه‌رمانده‌ی كه‌رت بووه‌، دواتر گواستراوه‌ته‌وه‌ بۆ تیپی 91ی سه‌فین له‌وێش فه‌رمانده‌ی كه‌رتی 3 بووه‌، له‌راپه‌ڕینی ساڵی 1991 رۆڵی ئازایانه‌ی بینیووه‌ له‌ئازادكردنی زۆربه‌ی شارو شارۆچكه‌كانی كوردستان، به‌لام به‌داخه‌وه‌ له‌ساڵی 1994 له‌گردی ئاقوبان له‌دۆڵی خۆشناوه‌تی له‌شه‌ڕێكی جوامێرانه‌دا گیانی پیرۆزی بۆ مانه‌وه‌ی (ی.ن.ك)و گه‌ل به‌خشی، دواپله‌ی پێشمه‌رگایه‌تیشی جێگری فه‌رمانده‌ی هێزبوو. هه‌زاران سلاو له‌گیانی پاكی شه‌هید ئه‌حمه‌دو سه‌رجه‌م شه‌هیدان.

تێبینی: زانیارییه‌كان له‌ده‌فته‌ری ژیاننامه‌ی شه‌هید وه‌رگیراوه‌ كه‌خۆی نوسیوویه‌تی.

شه‌هید ره‌فیق حه‌مه‌ ده‌روێش كه‌ریم 

شه‌هید ره‌فیق حه‌مه‌ ده‌روێش كه‌ریم، له‌ساڵی 1965 له‌ئاڵیبزاوی ناوچه‌ی بازیان له‌دایكبووه‌، وه‌ك هه‌ر كوردێكی هۆشیارو نیشتیمانپه‌روه‌ر هه‌ستی به‌و بارودۆخه‌ سیاسییه‌ ئاڵۆزه‌ كردووه‌ كه‌ رژێمی داگیركه‌ر به‌سه‌ر كوردستان و گه‌لی كورددا سه‌پاندبووی، بۆیه‌ بڕیاریدا له‌ساڵی 1980 په‌یوه‌ندیبكات به‌ڕێكخستنه‌كانی (ی.ن.ك)ه‌ وه‌و دڵسۆزانه‌ ئه‌رك و كاره‌ پڕ مه‌ترسییه‌كانی ئه‌وكاته‌ی رێكخستن جێبه‌جێبكات، شه‌هید ده‌یه‌وێت زیاتر رۆبچێته‌ نێو كاروانی خه‌بات و چالاكانه‌ به‌گژ داگیركه‌ردا بچێته‌وه‌، بۆیه‌ بڕیاری چوونه‌ شاخ و پێشمه‌رگایه‌تی دا، له‌ساڵی 1982 په‌یوه‌ندیده‌كات به‌ (ه.پ.ك)و شۆڕشی نوێی گه‌له‌كه‌مانه‌وه‌.

له‌ماوه‌ی ئه‌و چه‌ندساڵه‌دا ئازایانه‌و چاونه‌ترسانه‌ خه‌بات ده‌كات تاوه‌كو ساڵی 1984 به‌پێی ئه‌و خه‌سڵه‌ته‌ شۆڕشگێڕانه‌یه‌ی ده‌گوازرێته‌وه‌ بۆ كه‌رتی 3ی تیپی پارێزگاری مه‌ڵبه‌ندی یه‌كی شارباژێر.

بێگومان شه‌هید ره‌فیق یه‌كێكه‌ له‌وگیانبه‌ختكردووانه‌ی رێگه‌ی رزگاری كوردستان كه‌مێژووی خه‌باتی سیاسیی و چه‌كداری گه‌له‌كه‌مان شانازی پێوه‌ده‌كات، هه‌ربۆیه‌ ده‌بێت نه‌وه‌ی نوێ و گه‌لی كورد به‌گشتی ئه‌و رۆژگاره‌ بهێننه‌ به‌رچاوی خۆیان كه‌شه‌هید ره‌فیق و سه‌رجه‌م شه‌هیدان و خه‌باتگێڕانی دیكه‌ وازیان له‌ژیانی ئاسایی و سه‌روه‌ت و سامان هێناو له‌به‌رامبه‌ردا ژیانی ناو كونه‌ ئه‌شكه‌وت و سه‌رمای چیاكان و گه‌رمای پێده‌شته‌كانیان هه‌ڵبژارد، برسیه‌تی و تینوێتی و دوور له‌خێزان و كه‌سوكاریان هه‌ڵبژاردو دواجاریش مه‌رگ و شه‌هیدبوونیان له‌پێناو گه‌لدا هه‌ڵبژاردو ئێمه‌یان گه‌یانده‌ كه‌ناری ئارامی و سه‌رفرازبوون له‌ته‌ڵه‌و داوی دوژمن.

به‌ڵێ شه‌هید له‌ژیانی پێشمه‌رگایه‌تیدا به‌شداری چه‌ند نه‌به‌ردی و قاره‌مانی ده‌كات، وه‌ك شه‌ڕه‌كانی شارباژێرو دۆڵه‌توو، شاخی كه‌تووی گه‌وره‌و بچووك، هه‌روه‌ها شكاندنی چه‌ندین بۆسه‌ی دوژمنان و نواندنی ئازایه‌تی، مه‌خابن له‌شه‌ڕێكی نابه‌رامبه‌ردا له‌گه‌ڵ رژێمی دیكتاتۆر له‌ 13/6/1986 له‌شاخی سیه‌ری شارباژێر شه‌هیدده‌بێت، له‌به‌ر بارودۆخی ئه‌وكاته‌ی كوردستان هه‌ر له‌وێ به‌خاك ده‌سپێردرێت، تا رۆژی 13/11/2004 له‌مه‌راسیمێكی پڕ شكۆدا به‌ئاماده‌بوونی به‌رپرسان و جه‌ماوه‌رێكی زۆرو كه‌سوكارو هاوڕێیانی، ته‌رمی پیرۆزی ده‌گوازرێته‌وه‌ بۆ گۆڕستانی بازیان و جارێكی تر له‌زێدی خۆی به‌خاك ده‌سپێردرێته‌وه‌.

هه‌ڵۆكه‌ی خاڵخالان، فه‌رمانده‌ی شه‌هید ئاكۆ سوور

شه‌هید ئاكۆ سوور 15 ساڵ له‌ومه‌وبه‌ر گیانی پیرۆزی به‌خشی به‌كوردستان و دوای سالانێكی دوروودرێژ له‌ماندووبوونی خه‌باتی سه‌ختی پێشمه‌رگایه‌تی، شه‌هیدكرا، بۆیه‌ لێره‌دا وه‌ك ئه‌مه‌كێك بۆ گیانی به‌رزه‌فڕی خۆی و پێنج برا شه‌هیده‌كه‌ی (به‌كر، مه‌لا سه‌مه‌د، ساڵح، یونس، موقه‌ده‌م محه‌مه‌د) به‌م چه‌ند وشه‌یه‌ یادی ده‌كه‌ینه‌وه‌.

شه‌هید ناوی ته‌واوی ره‌مه‌زان ئه‌حمه‌د حه‌مه‌ عه‌لی-یه‌، به‌ ئاكۆ سوور ناسراوه‌، ساڵی 1965 له‌گوندی شه‌وگێر-ی بناری كه‌ركوك هاتۆته‌ دنیاوه‌و له‌ته‌مه‌نی 15 ساڵی په‌یوه‌ندیی به‌ڕێكخستنه‌كانی كۆمه‌ڵه‌ی ره‌نجده‌رانی كوردستانه‌وه‌ كردووه‌و له‌ته‌مه‌نی 16 ساڵیدا كاری رێكخستن و پێشمه‌رگایه‌تی به‌یه‌كه‌وه‌ گرێداوه‌و له‌ساڵی 1981 له‌هه‌رێمی دووی چه‌می رێزان ده‌بێته‌ پێشمه‌رگه‌.

قۆناغه‌كانی پێشمه‌رگایه‌تی پله‌ به‌پله‌ بڕیوه‌، له‌فه‌رمانده‌ی مه‌فره‌زه‌و كه‌رت و جێگر تیپ و سه‌رتیپ و به‌تالیۆن و فه‌رمانده‌ی هێزو دوای راپه‌ڕینیش و له‌گه‌ڵ دامه‌زراندنی سوپای یه‌كگرتووی كوردستان بووه‌ به‌فه‌رمانده‌ی فه‌وجی دووی پاراستنی كه‌ركوك به‌پله‌ی موقه‌ده‌م و دواتر جێگری لیوای تایبه‌تی كه‌ركوك بووه‌.

به‌رله‌وه‌ش و له‌دوای ئه‌نفاله‌كان ئه‌ركی لێپرسراوێتی پارتیزانه‌كانی كه‌ركوك و ره‌تڵی 9ی سورداشی پێسپێردراوه‌، مه‌دالیای زێرینی پارتیزانه‌كانی یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستانی پێبه‌خشراوه‌.

له‌زۆربه‌ی ناوچه‌كانی كوردستان پێشمه‌رگایه‌تی كردووه‌، وه‌ك (كه‌ركوك، ده‌شتی هه‌ولێر، ناوچه‌ی سورداش، ئاسۆس، پیره‌مه‌گرون، گه‌رمیان و بادینان و كوردستانی رۆژهه‌لات و تاد) له‌زۆربه‌ی داستانه‌ی یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان به‌شداریكردووه‌ وه‌ك (داستانی نه‌بیاوا، كه‌ركوك، شیوه‌سوور، توركی، داستانی رزگاری، دۆڵی جافایه‌تی، دابان هه‌لاج… تاد).

له‌ژیانی پێشمه‌رگایه‌تیدا 6 جار برینداربووه‌، رۆڵی كارای هه‌بووه‌ له‌دروستكردنی شانه‌ چه‌كداره‌كانی كه‌ركوك و ده‌وروبه‌ری و رۆڵی به‌رچاوی هه‌بووه‌ له‌ڕزگاركردنی شاری كه‌ركوك و شارو شارۆچكه‌كانی كوردستان له‌راپه‌ڕینه‌ مه‌زنه‌كه‌ی 1991، هه‌روه‌ها له‌گرتنی كه‌ركوكدا كه‌ كاكه‌ یونسی برای شه‌هیدده‌بێت، به‌لام شه‌هید ئاكۆ سوور وه‌ك فه‌رمانده‌یه‌ك سه‌نگه‌ره‌كه‌ی خۆی به‌رامبه‌ر دوژمن چۆڵناكات تا خۆیشی بریندارده‌بێت.

به‌داخ و په‌ژاره‌یه‌كی زۆره‌وه‌ شه‌وی 24\25/12/1994 له‌باوه‌شی چیا سه‌ركه‌شه‌كه‌ی سه‌فین-دا ده‌گاته‌ كاروانی شه‌هیدانی هه‌میشه‌ زیندووی (ی.ن.ك).

شه‌هید عه‌زیز كه‌ڵه‌كی، پێشمه‌رگه‌ی مه‌فره‌زه‌ سه‌ره‌تاییه‌كان

شه‌هید له‌دایكبووی ساڵی 1942ی ناحیه‌ی كه‌ڵه‌كی یاسین ئاغا سه‌ر به‌قه‌زای حه‌مدانیه‌یه‌ له‌موسڵ، له‌به‌ر هه‌ژاری و نه‌داری نه‌یتوانی خوێندن ته‌واوبكات، به‌لام به‌هۆی زیره‌كی و له‌خۆبردوویی توانی فێری خوێندن و نووسینی كوردی ببێت، پاشان فێری زمانی عه‌ره‌بیش بوو. (شه‌هید)له‌هه‌ڕه‌تی لاویدا خولیای كوردایه‌تی و خه‌مخۆری نه‌ته‌وه‌كه‌ی بوو، بۆیه‌ له‌ساڵی (1967) په‌یوه‌ندیكردووه‌ به‌شۆڕشی ئه‌یلوله‌وه‌ له‌سنوری ده‌شتی هه‌ولێرو دواتر بۆته‌ جێگری فه‌رمانده‌ی مه‌فره‌زه‌ تا هه‌ره‌سی (1975)، پاشان په‌یوه‌ندیكردووه‌ به‌ڕیزه‌كانی بزووتنه‌وه‌ی سۆشیالیستی كوردستان، ساڵی (1976) په‌یوه‌ندیكرد به‌شۆڕشی نوێوه‌و پێشمه‌رگه‌یه‌كی خۆشه‌ویست بووه‌ له‌ناو خه‌ڵك و هه‌ڤاڵه‌كانیدا، پله‌كانی پێشمه‌رگایه‌تی بڕیوه‌ تا فه‌رمانده‌ی مه‌فره‌زه‌ له‌كه‌رتی شه‌هید قادر مسته‌فا له‌سنوری هه‌رێمی (8)ی ده‌شتی هه‌ولێرو به‌شداری شه‌ڕه‌كانی دۆڵی سماقولی، چیای باواجی و ئیلینجاغ و ده‌شتی هه‌ولێرو شه‌ڕه‌كانی (به‌ستی شه‌رغه‌، قه‌شقه‌و خوڕخوڕ، كه‌لی سور)و چه‌ندین نه‌به‌ردی تری كردووه‌ به‌شاهیدی شه‌هیدانی سه‌ركرده‌ (شاخه‌وان عه‌باس و به‌هرۆز قه‌شقه‌ كه‌ باسی جوامێری و قاره‌مانێتی شه‌هید (عه‌زیز كه‌ڵه‌كی)یان كردووه‌، به‌لام مخابن رۆژگار ده‌رفه‌تی نه‌دا له‌وه‌زیاتر درێژه‌بدات به‌خه‌باتی سیاسی و پێشمه‌رگایه‌تی، دوژمنانی گه‌لی كوردیش به‌رده‌وام له‌پیلانگێڕان بوون له‌دژی، بۆیه‌ رۆژی (24/9/1979) له‌گوندی (سارتك)ی سنوری به‌ستی شه‌رغه‌ به‌ده‌ستی پیاوانی به‌عس له‌بۆسه‌یه‌كدا به‌نامه‌ردی، فه‌رمانده‌و خه‌باتگێڕی كوردایه‌تی(عه‌زیز كه‌له‌كی) شه‌هیدكراو چووه‌ كاروانی شه‌هیدانی خه‌باتی رێگه‌ی گه‌لی كوردی سته‌مدیده‌).

هه‌زاران سلاو له‌گیانی پاكی شه‌هیدعه‌زیز و سه‌رجه‌م شه‌هیدانی كوردستان.

 حاكم قادر حه‌مه‌ساڵح

یه‌كه‌م شه‌هیدی به‌رگری له‌ئه‌نفالی گه‌رمیان

شه‌هید حاكم قادر له‌سه‌نگاوی شه‌هیدان وخۆڕاگر له‌دایكبوو، له‌ئاشداخی ئه‌م سه‌نگاوه‌شدا له‌ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌یه‌كی دیاردا به‌رامبه‌ر دوژمن له‌یه‌كه‌م هێرشی ئه‌نفال بۆ سه‌ر گه‌رمیان دوا هه‌ناسه‌ی به‌كوردستان سپارد.

پێشمه‌رگایه‌تی

قادر حه‌مه‌ ساڵح فه‌قێ قادر ره‌باتی، ناسراو به‌حاكم قادر پایزی 1962 له‌ناحیه‌ی سه‌نگاو له‌دایكبووه‌، باوكی پێشمه‌رگه‌ی شۆڕشی ئه‌یلول بووه‌و فه‌قێ قادری باپیری روناكبیرو كه‌سایه‌تییه‌كی دیاری سه‌رده‌می مه‌لیك مه‌حموود بووه‌، مامۆستا عه‌لادین سوجادی له‌رشته‌ی مرواریدا باسی لێهاتووی فه‌قێ قادری كردووه‌.

سه‌عاده‌ت خانی دایكی شه‌هید ،له‌دیدارێكدا له‌باره‌ی كوڕه‌ شه‌هیده‌كه‌یه‌وه‌ وتی: رۆژێكیان پێووتم دایه‌ گیان حه‌ز ده‌كه‌م گوێم لێ بگریت، به‌ته‌مام ببم به‌پێشمه‌رگه‌، پێمووت: قادر گیان من ناتوانم بێ تۆ هه‌ڵبكه‌م.

وتی: گه‌ر بمێنمه‌وه‌ ده‌ستگیرم ده‌كه‌ن و له‌ژێرئه‌شكه‌نجه‌دا ده‌مكوژن، بۆیه‌گه‌رله‌و شاخه‌ به‌گولله‌ شه‌هید بكرێم باشتره‌، ئێواره‌ی ئه‌و رۆژه‌ له‌گه‌ڵ عومه‌ر سه‌نگاوی و ستار سه‌نگاوی رویانكرده‌ گونده‌كانی ده‌وروبه‌ری سه‌نگاو.

له‌داستانی ژاڵه‌دا له‌گه‌ڵ حه‌مه‌ ره‌ش به‌شداری كردودواتر له‌كێله‌ به‌رزه‌ به‌یه‌ك شادبووینه‌وه‌.

جارێكی تر سه‌ردانی قادر مكرد ئه‌مجاره‌یان له‌گه‌ڵ مامه‌ ریشه‌دابوو له‌ماڵی شێخ كه‌ریم له‌كربچنه‌ وتم: كوڕم بۆ له‌گه‌ڵ حه‌مه‌ ره‌ش نه‌ماوی؟ وتی: دایه‌ گیان مامه‌ ریشه‌ خۆی حه‌زی كردووه‌ من له‌گه‌ڵ مه‌فره‌زه‌كه‌یدا بم، له‌و كاته‌ مامه‌ ریشه‌ رویكرده‌ من و وتی: ئێمه‌ هه‌موومان پێشمه‌رگه‌ی یه‌ك بیرو باوه‌ڕین.

داستانی ژاڵه‌و یه‌كه‌م ره‌بایه‌

ستار سه‌نگاوی هاوڕێی شه‌هید، یاده‌وه‌رییه‌كانی ئاوا بۆ گێڕاینه‌وه‌:مانگی 10ی 1978 من و قادر حه‌مه‌ ساڵح ره‌باتی و عومه‌ر سه‌نگاوی په‌یوه‌ندیمانكرد به‌كۆمه‌ڵه‌ی ره‌نجده‌رانی كوردستانه‌وه‌، له‌ناو سه‌نگاودا به‌ئاشكرا دژایه‌تی جاش و جه‌یش شه‌عبیمان ده‌كرد، به‌شداری هه‌موو بۆنه‌ نیشتمانییه‌كانمان ده‌كرد، له‌شه‌وی 21\22/3/1980 شانۆگه‌ری كاوه‌ی ئاسنگه‌رمان له‌ناو سه‌نگاودا نمایشكرد، له‌ 17/11/1980 ناوی رێكخستنه‌ نهێنییه‌كانی سه‌نگاو و ئه‌و سنوره‌ئاشكرابوو، من و قادری هاوڕێم رومانكرده‌ گوندی كربچنه‌، دواتر به‌لێبوردن گه‌ڕاینه‌وه‌ بۆ سه‌نگاو، له‌سه‌عات 2ی پاشنیوه‌ڕۆی 11/9/1981 من و قادر حه‌مه‌ ساڵح و عومه‌ر سه‌نگاوی بوین به‌پێشمه‌رگه‌.

وتیشی: گه‌وره‌ترین سه‌روه‌ری شه‌هید حاكم قادر له‌وه‌دایه‌ به‌شداری دوو نه‌به‌ردی پڕله‌ داهێنانی (ی.ن.ك) یكردووه‌، ئه‌ویش داستانی ژاڵه‌و گرتنی یه‌كه‌م ره‌بیه‌ یه‌له‌كوردستان، شه‌ڕی ژاڵه‌ ئه‌زموونێكی نوێی شه‌ڕی ناو گوند بوو بۆ پێشمه‌رگه‌كانی (ی.ن.ك) و كوردستان.

دوای ئه‌وه‌ گرتنی یه‌كه‌م ره‌بایه‌ له‌ (كه‌ له‌ره‌شید) له‌و هه‌لومه‌رجه‌ دژواره‌دا گۆران و داهێنانێكی نوێی شه‌ڕی پێشمه‌رگانه‌ بوو

عاشقی كه‌مانچه‌ بوو

مه‌لا حه‌سه‌ن مه‌لا عه‌بدوڵلا ره‌باتی له‌باره‌ی یاده‌وه‌رییه‌كانی خۆی و حاكم قادر وتی: گه‌نجێكی خوێن گه‌رم بوو، حه‌زی له‌مۆسیقا به‌تایبه‌تی كه‌مانچه‌ و له‌خوێندنه‌وه‌ بوو، من و ئه‌وله‌مانگی 4ی 1978 په‌یوه‌ندییمان به‌مه‌لا نورییه‌وه‌ كرد، له‌ 29/5/1981 بووم به‌پێشمه‌رگه‌، له‌مانگی 4ی 1984 ئه‌وكرا به‌كادری رێكخستنی سنوری كه‌رتی دوز خورماتو له‌تیپی 51ی گه‌رمیان،دواتریش كادری كۆمه‌لایه‌تی كه‌رتی 3، له‌ دووه‌مجارگرتنه‌وه‌ی ناحیه‌ی سه‌نگاودا من و حاكم قادر پێكه‌وه‌ به‌شدارییمان كرد.

حاكم قادر ئاشداخ ئاسا بوو

مامۆستا عه‌لی ئه‌حمه‌د ساڵح خاوێ یی له‌باره‌ی یه‌كه‌م په‌لاماری ئه‌نفالی سێ بۆ سه‌ر گه‌رمیان ئاماژه‌ی به‌وه‌كرد:

هێزه‌كانی عیراق پێكهاتبوون له‌فه‌یله‌قی1و5 وگه‌له‌ جاشێكی زۆر به‌هه‌موو چه‌كێكی نوێ و به‌پاڵپشتی فڕۆكه‌ و كۆپته‌ره‌كانیانه‌وه‌ سه‌راپا سنوری گه‌رمیانی گرتبۆه‌، ده‌یانویست له‌ناحیه‌ی سه‌نگاوه‌وه‌ له‌دوو قۆڵه‌وه‌ په‌لاماری شاخی سه‌گرمه‌و ئاشداخ بده‌ن. حاكم قادر سه‌رپه‌رشتی هێزی پشتگیریی ناوچه‌كه‌ی ده‌كرد، هه‌موو هێڵه‌كانی ته‌ماسی له‌سه‌ر سنوری گوندی (كچان- كربچنه‌- هه‌ناره‌)دا به‌سه‌رده‌كرده‌وه‌،

ئێواره‌ی 29\30/3/1988 من و شه‌هید و شێرزاد حه‌مه‌ ساڵح ره‌باتی له‌گه‌ڵ محه‌مه‌د حسێن، ره‌شید عومه‌ر عه‌بدول، عیزه‌ت حه‌مۆمین له‌هێزی پشتگیریی گوندی كچان، پێكه‌وه‌ چوینه‌ نزیك قه‌لای سه‌نگاو،گونده‌كه‌ كه‌سی تیانه‌مابوو، پڕبوو له‌عه‌سكه‌رو جاش، به‌دوربین سه‌یرمانكرد جاشه‌كان سه‌رقاڵی گۆشت برژاندن بوون، له‌وكاته‌دا حاكم قادر تووڕه‌بوو وتی: (سوێندبێ به‌گۆڕی شه‌هیدان، نابێت ئه‌و جاشانه‌ گۆشتی گوێره‌كه‌ی ئه‌و ماڵه‌ جوتیارانه‌ به‌ره‌حه‌تی بخۆن).

كه‌ تاریكداهات خۆمان گه‌یانده‌ نزیكیان، گولله‌ r.b.g یه‌كمان ئاراسته‌كردن و به‌ كلاشینكۆفیش دامان گرتنه‌وه‌، دواتر زانیمان 13 جاش كوژراون، شه‌وی 30\31/4/1988 له‌گه‌ڵ یه‌كه‌م په‌لاماری هێزه‌كانی سوپای عیراق و جاشه‌كانی سه‌نگاو بۆ سه‌ر شاخی ئاشداخ ئێمه‌ له‌گوندی كچان بووین، ئه‌وان گه‌یشتبوونه‌ لای داره‌ی ئیمام-ی سه‌ر ئاشداخ هێزێكی تری سوپاو جاش له‌سه‌نگاوه‌و رووه‌و گوندی هه‌ناره‌و سه‌رگرمه‌ كشابوون.

سوپای عیراق و جاشه‌كان له‌سه‌ر ئاشداخه‌وه‌ ته‌ڵقه‌ ته‌نوره‌یان هه‌ڵدا، ئێمه‌ له‌كچانه‌وه‌ روومانكرده‌ گوندی تیمار، جه‌مال تیماری و ره‌ئوف سه‌نگاوی وعیززه‌ت حه‌مومین و ته‌ها عه‌بدولكه‌ریم له‌وێ بوون، پێكه‌وه‌ له‌تیماره‌وه‌ به‌ئاشداخدا سه‌ركه‌وتین، حاكم قادر چنگێ نانه‌ ره‌قه‌ی ده‌رهێناو پێكه‌وه‌ خواردمان، پێش ئه‌وه‌ی بگه‌ینه‌ سه‌ر ئاشداخ جاشه‌كانمان بینی شوێنه‌كه‌ی ئه‌وان به‌رزبوو، له‌ناكاو به‌رێژنه‌ی گولله‌ دایانگرتینه‌وه‌، ئێمه‌ش له‌قوڵێكی تره‌وه‌ رووه‌و سه‌ره‌وه‌ هه‌نگاومان نا، گه‌یشتینه‌ سه‌ر شاخ، تاهیره‌ سووری ره‌باتی لێپرسراوی ناوچه‌ی دوزی پارتی دیموكراتی كوردستان و چه‌ند پێشمه‌رگه‌یه‌ك له‌وێ بوون، (كاك ئه‌كره‌م كه‌ریم عیساو كاك سیامه‌ند مراوه‌لی و ته‌یب حسێن سه‌نگاوی و كۆمه‌ڵێ هێزی پشتگیری دامه‌زرابوون،هێزی پێشمه‌رگه‌ بووبه‌ دوو ره‌تڵه‌وه‌، به‌چه‌كی ساده‌وه‌ رووبه‌ڕووی ئه‌و هه‌موو سه‌ربازو جاشانه‌ وه‌ستاینه‌وه‌، به‌شی تۆپخانه‌ی سه‌نگاو به‌به‌رده‌وامی سه‌نگه‌ره‌كانی ده‌گرتینه‌وه‌، شه‌ڕ به‌رده‌وام بوو، عیززه‌ت حه‌مومین و ته‌ها عه‌بدولكه‌ریم-ی هێزی به‌رگری كچان برینداركران، حاكم قادر به‌منی وت: عه‌لی تۆ ئه‌و دوو برینداره‌ بگه‌یه‌نه‌ خواره‌وه‌، من ده‌مزانی حاكم قادر سڵ له‌هیچ ناكاته‌وه‌ پێمووت: (هاوڕێ گیان له‌مه‌ زیاتر موجازه‌فه‌ به‌گیانی خۆت و هاوڕێكانت مه‌كه‌).

هه‌مووی 20 مه‌تر برینداره‌كانم بردبووه‌ خواره‌وه‌، ئه‌ویش رووه‌و سه‌نگه‌ره‌كانی دوژمن هه‌نگاوی ده‌نا، فرۆكه‌ جه‌نگییه‌كانی عیراق بڵێسه‌ی ئاگرو دوكه‌ڵیان له‌سه‌ر (هه‌ناره‌، ژاڵه‌، داربه‌ڕوو، ره‌بات، بانی مۆرد) هه‌ڵگیرساند.

دوا هه‌ناسه‌

سه‌عات 2:30ی پاش نیوه‌ڕۆ 31/3/1988 حاكم قادر پێكراو به‌ده‌م قوڵپی خوێنه‌وه‌ به‌هاوڕێكانی وت: وازله‌من بهێنن و سه‌نگه‌ره‌كانتان چۆڵ مه‌كه‌ن.

ئه‌وه‌ دوا وشه‌و دوا هه‌ناسه‌ی بوو،پاشان ته‌رمه‌كه‌یان به‌گوندی زستانه‌ سپارد.

شه‌هید عه‌ریف ئه‌كره‌م و ئازایه‌تییه‌كی ده‌گمه‌ن

سه‌عید سیاسى

شه‌هید ئه‌كره‌م ئیسماعیل ساڵى 1957 له‌گوندی حاجى شێخان له‌ بنارى چیای قه‌ره‌چوغ چاوى به‌ دونیا هه‌ڵهێناوه‌،له‌ 1976 دبێته‌ سه‌ربازو پله‌ى عه‌ریفى پێده‌به‌خشن.

ساڵى 1979په‌یوه‌ندى ده‌كا به‌ كۆمه‌ڵه‌ى ڕه‌نجده‌رانى كوردستان و دوای ساڵێك ده‌بێت به‌ پێشمه‌رگه‌

دوایی ده‌گوازێته‌وه‌ بۆ هێزى خۆشناوه‌تى وله‌ 1980 تا 1982 به‌شدارى چه‌ندین چالاكى پێشمه‌رگانه‌ ده‌كات.

له‌ 15/5/1982 له‌گه‌ڵ سێ هه‌ڤاڵیدا به‌ ناوه‌كانى سه‌ید ئه‌حمه‌د سه‌ید عزیز ،ئه‌نوه‌ر دوو شوانى، ئیبراهیم مشارى،روو ده‌كه‌نه‌ ده‌شتى هه‌ولێر وپاش چه‌ك كردنى ژماره‌یه‌ك(جه‌یشی شه‌عبى) له‌ دێى قوره‌به‌گ له‌لایه‌ن دوژمنه‌وه‌ گه‌مارۆ ده‌درێن و له‌ سه‌عات12ی نیوه‌رۆ تا5ى ئێواره‌ شه‌ڕده‌كه‌ن، ئه‌كره‌م و ئه‌نوه‌ر بریندار ده‌بن و پاشان فیشه‌كیان پێ نامێنێت، بۆیه‌ ده‌ستگیر ده‌كرێن و به‌ چاوى به‌ستراوه‌یی ره‌وانه‌ى ئه‌منى هه‌ولێر ده‌كرێن.

شه‌هید ئه‌كره‌م له‌گێڕانه‌وه‌یه‌كدا ده‌لێت: له‌به‌ر بریندار بوونم هیچ ئاگام له‌ خۆم نه‌بوو، كاتێك كه‌ به‌ ئاگا هاتمه‌وه‌ له‌ ئه‌من رووبه‌رروى پرسیار بوومه‌ته‌وه‌

دوای حه‌وت رۆژ له‌ ئازارو ئه‌شكه‌نجه‌، به‌چاوبه‌ستراوه‌ی هه‌ریه‌كێكمان به‌ته‌نیا سوارىئۆتۆمبێل كراین، له‌به‌ر ئه‌وه‌ى بریندا بووین ده‌ستیان نه‌به‌ستینه‌وه‌، دوای رۆیشتن به‌ هۆى به‌رزو نزمى رێگاكه‌ په‌رۆكه‌ى چاوم كه‌مێك هاته‌ خواره‌وه‌ پێش خۆم دیت، شه‌و دره‌نگ و تاریك دیار بوو، ئه‌مننه‌كان به‌ زمانى عه‌ره‌بى هه‌ر ده‌نگه‌ده‌نگیان بوو دوای ماوه‌یه‌ك دیاره‌بوو هه‌ڤاڵه‌كانى تریان شه‌هید كردبوو دوو ئه‌من هات و منیشیان راكێشایه‌ خواره‌وه‌، من هه‌ر خۆم توند ده‌كرد، یه‌كێك له‌ ئه‌منه‌كان ده‌سى هێنا بۆ شانم له‌ ئۆتۆمبێله‌كه‌ فرێیدامه‌ خواره‌وه‌ له‌گه‌ڵ فرێدانم په‌رۆكه‌ى چاوه‌م به‌ یه‌كجارى هاته‌ خواره‌وه‌ دوو ئه‌من به‌ (چه‌قۆى حه‌ربه‌وه‌) له‌سه‌ر چاڵه‌كه‌ راوه‌ستا بوون، منیش كه‌ ئه‌وه‌م دیت به‌ توندى له‌ نێوان هه‌ردوو ئه‌مندا خۆم فرێداو رامكرد ،له‌ دوورى (50) مه‌تر به‌ پێچه‌وانه‌ى ئه‌وانه‌وه‌، خۆم له‌ناو سه‌وزه‌گیادا ماتكرد، ئه‌وان ده‌ستیان به‌ ته‌قه‌ كردن كرد و له‌نزیك منه‌وه‌ بووه‌ هات و هاوار له‌ نێو خۆیاندا.

هه‌تا ئه‌وان سوارى ئۆتۆمبێله‌ كانیان بوون گلۆپیان داگیرساند، ماوه‌یه‌كى زۆر به‌ چوار مه‌شقى رۆیشتم و دوور كه‌وتمه‌وه‌، ئه‌وان هه‌ر له‌و ناوه‌ ده‌سورانه‌وه‌، تا كاتێكى زۆر پاشان رۆیشتن، منیش به‌ برینداریه‌وه‌ هه‌ر ده‌رۆیشتم تا نزیك دێیه‌ك بوومه‌وه‌ به‌ ناچارى له‌ ده‌رگای مالێكم دا ، دوو ژن هاتنه‌ ده‌ره‌وه‌ زۆر ترسان، چونكه‌ من ته‌نیا ده‌رپێیه‌كى دڕاوم له‌ پێ دابوو ته‌نیا وتم : خوشكینه‌ من فیرارم ئه‌گه‌ر ده‌كرێت كراسێك و شه‌رواڵ و پێڵاوێكم بۆ بێنن هیچى ترم ناوێ،ئه‌وه‌بووشته‌كلنیان بۆهێنام و زۆر سوپاسم كردن و وتم : ئێره‌ كوێ یه‌؟ وتیان : دێى (سوێره‌)یه‌، دوایی رووم كرده‌ ده‌شتى عاره‌ب كه‌ند له‌وێش كه‌ رۆژ هه‌ڵات خۆم له‌ كارێزێك شارده‌وه‌ تا شه‌و داهات، دوایی خۆم گه‌یانده‌ ماڵى خزمێكم له‌ دێى له‌تیفاوه‌ بۆ ماوه‌ى مانگێك مامه‌وه‌ چاره‌سه‌ر كرام .

شه‌هید ئه‌كره‌م جارێكىدیكه‌ ده‌بێته‌وه‌ به‌پێشمه‌رگه‌و به‌شدارى (50) چالاكى جۆراو جۆءر ده‌كا له‌ سنورى تیپى (86) ده‌شتى هه‌ولێر و (87) قه‌ره‌چوغ له‌به‌ر ئازایی و قاره‌مانی و ده‌گاته‌ پله‌ى ف6ه‌رمانده‌ی كه‌رت له‌ تیپى (87) قه‌ره‌چوغ .

به‌داخه‌وه‌ له‌ 28/2/1988 له‌سه‌ر جاده‌ى نزیك دێى كه‌ردز له‌ ده‌شتى هه‌ولێرده‌كه‌وێته‌ بۆسه‌ی جاشه‌وه‌ وخۆی و ئامۆزایه‌كى كه‌پێشمه‌رگه‌بو له‌گه‌ڵ دوو ژنى تر كه‌ كه‌س و كارى پێشمه‌رگه‌ بوون شه‌هید ده‌كرێن.

شه‌هیدبوونى پۆلێك پێشمه‌رگه‌

ئه‌و شه‌وه‌ی به‌فریش گڕی گرت

 شۆڕشی نوێ به‌ڕابه‌رایه‌تی (ی.ن.ك) ده‌یان داستان و نه‌به‌ردی وای خوڵقاند، كه‌ له‌مێژوودا كه‌م وێنه‌و ده‌گمه‌ن بوون، بۆیه‌ بوونه‌ وێردی سه‌ربازانی خه‌ڵكی كوردستان و ده‌یان سه‌رگوزه‌شته‌یان له‌سه‌ر ده‌گێڕدرێته‌وه‌.

هه‌ندێك داستان بوون به‌ شای داستان و نه‌به‌ردییه‌كان و به‌خاڵی گرنگ و وه‌رچه‌رخانیش له‌شه‌ڕی پێشمه‌رگانه‌ ئه‌ژمارده‌كرێت، له‌گه‌شه‌كردن و به‌ره‌وپێشچوونی تواناكانی سه‌ربازی پێشمه‌رگانه‌، دابان یه‌ك له‌و داستان و نه‌به‌ردییانه‌یه‌ كه‌هه‌رگیز له‌یاده‌وه‌ری كۆمه‌لانی خه‌ڵكی كوردستان و هێزی پێشمه‌رگه‌و مێژووی پڕشنگداری (ی.ن.ك)دا كاڵبوونه‌وه‌و بیرچوونه‌وه‌ی بۆ نییه‌و هه‌میشه‌ به‌شانازییه‌وه‌ باسده‌كرێن.

پێش تۆماركردنی ئه‌و داستانه‌ (ی.ن.ك) له‌گه‌ڵ رژێمی به‌غدا له‌گفتوگۆدا بوو، ساڵ نزیكببۆوه‌ له‌گفتوگۆ هیچ سه‌ره‌تایه‌كی خۆش به‌دینه‌ده‌كراو ئه‌وه‌ش ده‌ركه‌وتبوو كه‌گفتوگۆكان به‌ره‌و ئاڵۆزی ده‌ڕۆن و هه‌ڵسوكه‌وت و ره‌فتاره‌كانی رژێم ئه‌وه‌یان نیشانده‌دا كه‌نایانه‌وێت گفتوگۆ سه‌ربگرێت، به‌ڵكو ته‌نیا ده‌یانه‌وێت كات بكوژن تا گوشاره‌كانی سه‌ریان هێوربێته‌وه‌و ئه‌وسا له‌سه‌رجه‌م به‌ڵێنه‌كانیان په‌شیمانده‌بنه‌وه‌.

هه‌ربۆیه‌ له‌نیوه‌ی یه‌كه‌می ساڵێك له‌گفتوگۆ به‌دواوه‌ رژێم ده‌ستیكرد به‌ئاژاوه‌نانه‌وه‌و ئازاردانی خه‌ڵك و كه‌سوكاری پێشمه‌رگه‌، تا بارودۆخه‌كه‌ به‌ره‌و گرژی ببات و به‌شێوه‌یه‌كی ناڕه‌سمی شكست به‌گفتوگۆ بهێنن.

سه‌ره‌تا به‌شه‌هیدكردنی پێشمه‌رگه‌ لێره‌و له‌وێ ده‌ستیپێكرد، ملازم سه‌ید كه‌ریم له‌ (15/9/1984) شه‌هیدكراو دواتریش شه‌هیدبوونی مامه‌ڕیشه‌و سه‌ردارو موحسین له‌ (24/1/1985)و هێرش بردنه‌سه‌ر دێهاته‌كانی گۆپته‌په‌و عه‌سكه‌رو شێخ جیری و زه‌نگه‌نه‌، هێنده‌ی تر بارودۆخه‌كه‌ی ئاڵۆزكردو سه‌ركردایه‌تی شۆڕش كه‌وته‌ ئه‌و بڕوایه‌ی كه‌ رژێمی به‌غدا ئاماده‌نییه‌ بچووكترین مافی خه‌ڵكی كوردستان بسه‌لمێنێت، هه‌ربۆیه‌ هه‌ڵوێستی وه‌رگرت و یه‌كه‌م وه‌لامی كاریگه‌رو شۆڕشگێڕانه‌ی پێشمه‌رگه‌ تۆماركردنی داستانی دابان هه‌لاج بوو.

داستانی دابان

سه‌ركردایه‌تی (ی.ن.ك) به‌نه‌خشه‌یه‌كی وردو هه‌مه‌لایه‌نه‌ پلانی ده‌ستبه‌سه‌راگرتن و ئازادكردنی زنجیره‌ چیای دابان هه‌لاجی داڕشت، كه‌زنجیره‌ شاخێكی گرنگ و ستراتیژییه‌و بۆ ئه‌وكاته‌ش گرنگییه‌كی تایبه‌تی خۆی هه‌بوو، هه‌م جۆشدانه‌وه‌و هه‌ڵسانه‌وه‌ی هێزی پێشمه‌رگه‌و وره‌ی جه‌ماوه‌ری گه‌لی كوردستان بوو دوای گفتوگۆ، له‌هه‌مانكاتیشدا هۆكارێكی سه‌ره‌كی پاراستنی سه‌ركردایه‌تی (ی.ن.ك) بوو، كه‌ له‌وناوچه‌یه‌دا گرنگترین و پێویسترین ده‌زگاكانی شۆڕشی لێبوو.

هه‌ربۆیه‌ مه‌ڵبه‌ندی یه‌ك و دوو، به‌شێك له‌تیپه‌كانی سه‌گرمه‌و گه‌رمیان و شارباژێرو پێنجوێن و شێروانه‌و خاڵخالان و سورداش و كه‌ركوك و ئاسۆس و قه‌راخ و تیپی مه‌ڵبه‌ندی دوو، له‌چه‌ند قۆڵێكه‌وه‌ سه‌عات (4)ی شه‌وی (15/2/1985) هه‌ڵمه‌تیان برده‌سه‌ر ره‌بیه‌و سه‌ربازگه‌ی سه‌ر لوتكه‌كانی دابان و هه‌لاج و قه‌ره‌تیكان و كلكه‌ی پیره‌مه‌گرون و دۆڵی شه‌ده‌ڵه‌، شه‌ش ره‌بیه‌ی زنجیره‌ شاخی هه‌لاج و قه‌ره‌تیكان و مقه‌ڕی سریه‌ كه‌وته‌ به‌ر هه‌ڵمه‌تی پێشمه‌رگه‌كانی كه‌رتی یه‌ك و دوو و چوارو پێنج و كه‌رتی تیپی (57)ی سه‌گرمه‌و كه‌رتێك له‌تیپی (43)ی ئاسۆس و كه‌رتی یه‌كی تیپی مه‌ڵبه‌ندی دوو، سێ مه‌فره‌زه‌ی ده‌زگای پێشمه‌رگایه‌تی و مه‌ڵبه‌ندی دوو، تیپی (47)ی پیره‌مه‌گرون.

(4) ره‌بیه‌ی زنجیره‌ شاخی دابان و مه‌قه‌ڕی سریه‌ كه‌وته‌ به‌رهه‌ڵمه‌تی كه‌رته‌كانی یه‌ك و سێ و پێنج و كه‌رتی تیپی (51)ی گه‌رمیان و كه‌رتی (5،4،3،2،1)و كه‌رتی تیپی (53)ی شێروانه‌و كه‌رتی (4،3،2،1) كه‌رتی تیپی (37)ی شارباژێرو كه‌رتی (3،2)ی تیپی (31)ی پێنجوێن و كه‌رتی رێكخستنی چوارتاو هێزی پشتگیری، له‌سه‌عات (4-8)ی به‌یانی هه‌موو ره‌بیه‌كانی سه‌رشاخ كه‌وتنه‌ ژێرده‌ستی هێزی پێشمه‌رگه‌ی كوردستان.

له‌درێژه‌ی هه‌ڵمه‌ته‌كانی هێزی پێشمه‌رگه‌ی كوردستان بۆ سه‌ر ره‌بیه‌و مۆڵگه‌ی داگیركه‌ر، كه‌رتی (2،1)ی تیپی (55)ی قه‌ره‌داغ هه‌ڵمه‌تیان برده‌ سه‌ر مه‌قه‌ڕی سریه‌ی شه‌ده‌ڵه‌و ره‌بیه‌كانی ده‌وروپشتی و ده‌ستیان به‌سه‌رداگرتن، سێ ئیڤای مغاویر كه‌ بۆ پاڵپشتی له‌مه‌قه‌ڕ سریه‌ی شه‌ده‌ڵه‌ هاتبوون، كه‌وتنه‌ بۆسه‌یه‌كی تیپی (55)ی قه‌ره‌داغ ومه‌فره‌زه‌یه‌كی مه‌ڵبه‌ندی یه‌كه‌وه‌و سوتێنران.

له‌لایه‌كی دیكه‌وه‌ كه‌رته‌كانی (5،3،2)ی تیپی (57)ی سه‌گرمه‌و هێزی پشتگیری، ره‌بیه‌ی نێوان سریه‌و فه‌وجیان ده‌ستبه‌سه‌راگرت، پێشمه‌رگه‌كانی كه‌رتی تیپی (21)ی كه‌ركوك و كه‌رتی تیپی (37)ی شارباژێرو مه‌فره‌زه‌یه‌كی سه‌ركردایه‌تی به‌تۆپ و دۆشكا له‌سه‌ر شاخه‌وه‌ رێگای سورداش و دوكان و سه‌ربازگه‌كانی ده‌كوتا.

دواتر هێزێكی هاوبه‌شی تیپی (57)ی سه‌گرمه‌و (55)ی قه‌ره‌داغ و (51)ی گه‌رمیان و (53)ی شێروانه‌و (43)ی ئاسۆس و تیپی مه‌ڵبه‌ندی دوو، دوو مه‌فره‌زه‌ی ده‌زگای پێشمه‌رگایه‌تی و مه‌ڵبه‌ندی (2،1)و هێزی پشتگیری پێنج ره‌بیه‌ی ده‌وروبه‌ری فه‌وجیان ده‌ستبه‌سه‌راگرت و خاپووریان كرد.

هه‌مان رۆژ (15/2/1985) جادده‌ی (سلێمانی- دوكان) له‌ژێر كۆنتڕۆڵی تیپه‌كانی سورداش و خاڵخالان و كه‌ركوكدا بوو، له‌سه‌عات (4)ی به‌یانی (15/2/1985) دوو مه‌فره‌زه‌ی كه‌رته‌كانی یه‌كی قه‌لاسێوكه‌و سێی چه‌مچه‌ماڵ و مه‌فره‌زه‌یه‌كی كه‌رتی تیپی (25)ی خاڵخالان و مه‌فره‌زه‌یه‌كی كه‌رتی تیپی (23)ی سورداش، هه‌ڵمه‌تیان كرده‌ سه‌ر ره‌بیه‌كانی قوڵه‌پوشینه‌.

بۆسه‌و دژه‌ هێرش

ده‌بابه‌یه‌ك و موده‌ڕه‌عه‌یه‌ك و (4) ئیڤاو پێنج جێب قیاده‌ له‌ئاستی گونده‌كانی حاجیتان و سابوراواو چالاخ و دولكان كه‌وته‌ بۆسه‌ی كه‌رتی دووی تیپی كه‌ركوك و مه‌فره‌زه‌كانی سورداش و خاڵخالان، سه‌عات (10،9،6)و نیویش هێزه‌كانی رژێم به‌هانای یه‌كترییه‌وه‌ چوون، به‌لام له‌بۆسه‌ی كوڕانی شۆڕش رزگاریان نه‌بوو، هه‌موویان كرانه‌ پۆڕی خوراو زه‌ره‌رو زیانی زۆریان پێگه‌یه‌ندرا.

هه‌ر له‌سه‌عات حه‌وت و 15 ده‌قیقه‌ی رۆژی (15/2/1985) هێزێكی پڕ چه‌كی دوژمن له‌سلێمانی و تاسڵوجه‌وه‌ به‌ره‌و سوسێ و شه‌ده‌ڵه‌ له‌نزیك گونده‌كانی حه‌سه‌ن ته‌په‌و قازیاوا كه‌وتنه‌ بۆسه‌یه‌كی پته‌وی كه‌رتی دووی تیپی (23)ی سورداش و خاڵخالانه‌وه‌و تاروماركران.

سه‌عات(4)ی به‌یانی (15/2/1985) كه‌رتی پێنجی (99)ی بتوێن و دوو مه‌فره‌زه‌ی ناوچه‌و كه‌رتی رێكخستن بۆسه‌یه‌كیان له‌نێوان باداوان و كانی مازو داناو دواتریش هه‌ڵمه‌تیان برده‌سه‌ر ره‌بیه‌ی شێخ مه‌نسوریان و خاپووریان كرد.

هه‌مان رۆژ كه‌رتی یه‌كی شه‌هید ئه‌حمه‌د بڕنه‌وو كه‌رتی (3)ی شه‌هید شه‌ماڵی تیپی (93)ی كۆیه‌ مه‌فره‌زه‌یه‌كی تیپی (99)ی بتوێن و كه‌رتی رێكخستنی كۆیه‌، له‌بۆسه‌یه‌كی چڕوپڕدا شه‌ڕێكی گه‌رم و ده‌سته‌ویه‌خه‌یان له‌گه‌ڵ ئه‌و هێزه‌ی رژێم دامه‌زراند كه‌ویستیان به‌ره‌و خه‌له‌كان بچن، به‌پاڵپشتی ده‌بابه‌و چه‌كی قورس، پێشمه‌رگه‌كان ده‌ستیان به‌سه‌ر به‌شێك له‌هێزه‌كه‌دا گرت، دواتر دوژمن به‌پشتیوانی هێلیكۆپته‌ر هێزێكی نارد به‌هانای هێزه‌ په‌رته‌وازه‌كه‌یه‌وه‌، ئه‌مانیش له‌لایه‌ن كه‌رتی چواری شه‌هید سه‌ربازی تیپی كۆیه‌و كه‌رتی چواری تیپی بتوێن و مه‌فره‌زه‌یه‌كی ناوچه‌كه‌، تێكشكێنران.

شه‌هیدانی داستانی دابان

دیاره‌ داستانێكی گه‌وره‌ی وه‌ك دابان بێ قوربانی و شه‌هید نابێت، بۆیه‌ (18) شه‌هیدی گه‌له‌كه‌مان تۆماركرا، له‌سه‌رجه‌م قۆڵه‌كان و مه‌ڵبه‌ندو تیپ و كه‌رت و مه‌فره‌زه‌كان كه‌ئه‌م نه‌مرانه‌ بوون:

-1شێخ فاروق محه‌مه‌د ره‌زا

-2والی قادر باریكه‌یی

-3عوسمان عه‌لی محه‌مه‌د

-4ئیسماعیل عه‌بد محه‌مه‌د

-5عوسمان محه‌مه‌د مه‌حمود

-6وه‌ستا محه‌مه‌د عه‌زیز

-7سه‌ید ئیبراهیم

-8شوان حه‌كیم حه‌مه‌ڕه‌ش

-9شامل حه‌مه‌ عه‌لی

-10عه‌بدولخالق عه‌زیز

-11سه‌لیم سه‌لام

-12شه‌فیق كامیل

-13كاوه‌ ته‌یفور ئیبراهیم

-14حه‌مید عوسمان

-15حه‌مزه‌ خدر

-16ئومێد ئه‌حمه‌د

-17عه‌زیز مه‌حمود شه‌وگێڕی

-18هادی عه‌بدول

زیانی دوژمن

كوژراوو بریندار: (540) كوژراوو بریندارێكی زۆر.

تێكشكان: سووتان و شكاندنی (4) ده‌بابه‌، (25) ئۆتۆمبێلی هه‌مه‌جۆر.

ده‌ستكه‌وت: (176) كلاشینكۆف (6) ئار بی جی (5) هاوه‌نی 60 ملم (4) بیكه‌یسی (8) قه‌ناس (11) ره‌شاشی ئار بی كه‌ی (2) ئۆتۆمبێلی ئیڤا (50) سندوق نارنجۆك (2) دووربین (7) جیهازی بێ ته‌لی گه‌وره‌و بچووك (50) زۆپای عه‌لادین (1000) به‌تانی (4) ئێستر (3) بداله‌ سه‌دان گولله‌ هاوه‌ن و ئار بی كه‌ی و كلاشینكۆف و بی كه‌ی سی.

فه‌رهاد سه‌نگاوی وئیزگه‌

له‌گه‌ڵ گه‌وره‌یی داستانه‌كه‌و ده‌نگدانه‌وه‌ی له‌ناو خه‌ڵك و پێشمه‌رگه‌و هێزه‌كانی رژێمدا، ناكرێت رۆڵی ئیزگه‌ی ده‌نگی گه‌لی كوردستان و فه‌رهاد سه‌نگاوی له‌یادبكه‌ین كه‌ رۆڵی گه‌وره‌و سه‌ره‌كی بینیووه‌ له‌شۆڕشی نوێ، به‌لاغی سه‌ربازی داستانی دابان هه‌لاج له‌نووسین و خوێندنه‌وه‌و داڕشتنی فه‌رهاد سه‌نگاوی بوو، كه‌ به‌و نووسینه‌ په‌خشان ئامێزه‌ هێنده‌یتر گڕوتینی به‌داستانه‌كه‌و جه‌ماوه‌ری گه‌لی كوردستان به‌خشی.

نوكته‌كانی دوای دابان

دیاره‌ داستانی گه‌وره‌ی دابان له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی به‌وه‌رچه‌رخانێكی گه‌وره‌ی سه‌ربازی پێشمه‌رگانه‌ داده‌نرێت، چه‌ندین قسه‌و نوكته‌ی خۆشی لێكه‌وتۆته‌وه‌، دوای ئه‌و داستانه‌ رژێم ئابڵوقه‌ی خسته‌سه‌ر ناوچه‌كانی ژێر ده‌سه‌لاتی پێشمه‌رگه‌، مام نادر كه‌خه‌ڵكی سه‌رگه‌ڵوو بوو چووبوو بۆ شارۆچكه‌ی دوكان داوای شه‌كرو چای له‌قایمقام كردبوو، قایمقام لێی پرسیبوو چه‌ندمانگه‌ شه‌كرو چات وه‌رنه‌گرتووه‌؟ مام نادر-یش وتبووی: قوربان له‌شه‌ڕی دابانه‌وه‌! قایمقامیش توڕه‌ببوو وتبووی: بۆچی دابان بوو به‌مێژوو؟!

له‌قه‌مچوغه‌ش كۆمه‌ڵێك مێردمنداڵ ببوو به‌ده‌مه‌ته‌قێیان كه‌چۆن به‌فر گڕده‌گرێت، یه‌كێك له‌وانه‌ وتبوی: مادام ئیزگه‌كه‌ وتی به‌فر گڕده‌گرێت، یه‌عنی گڕده‌گرێت. هه‌ر ئه‌و مێردمنداڵه‌ به‌نزینی كردبوو به‌ به‌فره‌كه‌داو ئاگری لێدابوو وتبووی ئه‌ی ئه‌وه‌ی نییه‌ به‌فر گڕده‌گرێت.

كۆتایی

داستانی دابان و داستانه‌كانی تری شۆڕشی نوێ به‌خوێن و فرمێسكی پێشمه‌رگه‌و خه‌ڵكی كوردستان نووسراونه‌وه‌، هه‌روه‌ك هاوكاری و كۆمه‌ك و پشتیوانی خه‌ڵك، پاڵپشتی پێشمه‌رگه‌و سه‌ركردایه‌تییه‌كه‌ی بوون تا داستانی وا گه‌وره‌ تۆماربكه‌ن و به‌راپه‌ڕینی بگه‌یه‌نن پێویستیشه‌ وه‌فای خه‌ڵك و خوێنی شه‌هیدان له‌بیرنه‌كرێن و بۆ هه‌میشه‌ مایه‌ی شانازیمان بێت.

شه‌هید عوسمان ماوه‌تی

سه‌رده‌مانی شۆڕش و به‌گژداچوونه‌وه‌ی دڕنده‌ترین دوژمنی كورد داستانی گه‌وره‌ی تیا تۆمارده‌كرا، نووسینه‌وه‌ی داستانه‌كان به‌خوێن و به‌خشینی جه‌سته‌ی پیرۆزی شه‌هیدان بوو.

شه‌هیدی فه‌رمانده‌ عوسمان مسته‌فا ئیبراهیم ناسراو به‌ عوسمان ماوه‌تی له‌ساڵی 1957 له‌شارۆچكه‌ی ماوه‌ت له‌دایكبووه‌، له‌ساڵی 1976 په‌یوه‌ندیكردووه‌ به‌ڕێكخستنه‌كانی (ی.ن.ك) له‌ساڵی 1977 په‌یوه‌ندیكردووه‌ به‌هێزی پێشمه‌رگه‌ی كوردستانه‌وه‌ له‌هه‌رێمی 4ی ئه‌وسا، پله‌كانی پێشمه‌رگایه‌تی بڕیوه‌ تا گه‌یشتۆته‌ فه‌رمانده‌ی تیپ له‌ به‌تالیۆنی 7ی سلێمانی، له‌ساڵی 1979 له‌گه‌ڵ ژماره‌یه‌كی زۆر بنه‌ماڵه‌ی پێشمه‌رگه‌، باوك و دایك و خوشك و براكانی شه‌هید عوسمانیش له‌لایه‌ن به‌عسه‌وه‌ ده‌ستگیركان بۆ ئه‌وه‌ی شه‌هید عوسمان و شه‌هید كاوه‌ی برای چۆكدابده‌ن و وازله‌ پێشمه‌رگایه‌تی بهێنن، به‌لام ئه‌و قاره‌مانانه‌ چۆكیان دانه‌دا و خێزانه‌كه‌شیان ماوه‌ی سێ ساڵ ژیانی پڕئازاری ناو زیندانیان چه‌شت.

شه‌هید له‌كوردستانی خۆرهه‌لاتیش خه‌باتی كردووه‌و له‌ماوه‌ی سه‌رجه‌م خه‌بات و گیانبازییدا سێ جار برینداربووه‌، هه‌روه‌ها بۆ سازدانی جه‌ماوه‌ر رۆڵێكی به‌رچاوی دیوه‌، به‌لام به‌داخه‌وه‌ له‌ڕۆژی 28/3/1991 له‌داستانی به‌رگری كه‌ركوكی ئازادكراو شه‌هیدكرا، له‌دوای خۆیشی له‌ 5/9/1996 كاوه‌ی برای شه‌هیدبووه‌و بۆته‌ سێیه‌م شه‌هیدی بنه‌ماڵه‌كه‌ی.

سلاو له‌گیانی پاكی شه‌هید عوسمان و سه‌رجه‌م شه‌هیدانی كوردستان.

شێخ جه‌میل و هاوڕێكانی چۆن شه‌هید كران؟

شێخ جه‌میل ئه‌و تێكۆشه‌رو دڵسۆزو به‌وه‌فایه‌ بوو، كه‌هه‌موو ته‌مه‌نی گه‌نجێتی و جوامێری خۆی بۆ خزمه‌تی گه‌ل و خاكه‌كه‌ی بوو، ئه‌و بۆته‌ ساتێكیش له‌كوردایه‌تی دانه‌بڕاوه‌و كاروانی خه‌باتی به‌رده‌وام بووه‌، ئه‌وه‌نده‌ش په‌رۆشی بیروباوه‌ڕو شۆڕشه‌كه‌ی بووه‌، هه‌رگیز خۆی نه‌بواردووه‌و ماندووبوون له‌جه‌سته‌یدا نه‌بووه‌، وره‌ به‌رزی و دڵپاكی و راستگۆیی په‌یامی شۆڕشگێڕێتی بوو، رۆژانی سه‌رده‌می چالاكی ناوشار هه‌میشه‌ چالاك و چاونه‌ترس بوو.

ئه‌و كادرێكی بوێرو ئازای رێكخستنه‌ نهێنییه‌كان بوو، كه‌سێكی كراوه‌و قسه‌خۆشی نێو هاوڕێكانی بوو، په‌رۆشی خوێندنه‌وه‌و هاوڕێی كتێب بوو، له‌ژیانی پێشمه‌رگایه‌تیدا له‌ڕیزی پێشه‌وه‌ی شه‌ڕو داستانه‌كاندا بووه‌، رووبه‌ڕووی دوژمنان جه‌نگاوه‌و هه‌رگیز سڵی نه‌كردۆته‌وه‌، به‌شداری ده‌یان شه‌ڕو داستانی كردووه‌و رۆڵی به‌رچاوی هه‌بووه‌، پیاوێكی به‌ئه‌مه‌ك و خوڕه‌وشت به‌رزو كه‌سایه‌تییه‌كی ده‌ركه‌وتوو بووه‌و جێگه‌ی متمانه‌ی ناو هێزی پێشمه‌رگه‌و كۆمه‌لانی خه‌ڵكی كوردستان بووه‌، هه‌ربۆیه‌ كراوه‌ته‌ رابه‌ر سیاسیی سنوری شارباژێر.

شه‌هید، مێژوویه‌كی پڕ له‌خه‌باتی بۆ گه‌له‌كه‌ی تۆماركردووه‌، لێره‌دا به‌كورتی باس له‌داستانی رزگاری كوردستان ده‌كه‌ین كه‌ به‌خوێنی شه‌هید جه‌میل و هاوڕێكانی و چه‌ندین پێشمه‌رگه‌ی قاره‌مان ئاودرا.

داستانی رزگاری یه‌كێكه‌ له‌داستانه‌ مێژووییه‌كانی گه‌له‌كه‌مان، له‌مانگی4 /1987 پێشمه‌رگه‌ خۆڕاگرو گیان له‌سه‌رده‌سته‌كانی گه‌له‌كه‌مان خۆیان ئاماده‌كردبوو بۆ رووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی هێزێكی بێ شومارو دڕنده‌ی رژێم.

حكومه‌ت پێش چه‌ند مانگێك به‌ر له‌هێرشه‌كه‌ پیلانی گلاوی خۆی داڕشتبوو به‌و نیازه‌ی هێرش بكاته‌ سه‌ر هێزی پێشمه‌رگه‌ی كوردستان و سه‌رجه‌م گوندو لادێكان وێرانبكات و كورد له‌ناوبه‌رێت، به‌لام پێشمه‌رگه‌ قاره‌مانه‌كان له‌چه‌ندین قۆڵه‌وه‌ سه‌نگه‌ری به‌رگرییان لێداو هێزه‌كه‌ی دوژمنیان شكاند، به‌لام ئه‌وه‌ی جێگه‌ی داخه‌ ڕۆژی 13/4/1987 له‌گوندی ئاڵه‌ سیاو شه‌هید جه‌میل و ده‌ پێشمه‌رگه‌ی هاوڕێی كه‌سه‌رقاڵی كۆكردنه‌وه‌ی زانیاری بوون له‌و سنوره‌دا له‌لایه‌ن رژێمه‌وه‌ ئاشكراده‌بن، هه‌رچه‌نده‌ پێشتر كاك وه‌هاب نامه‌یه‌كی بۆ شێخ جه‌میل ناردبوو تا بگه‌ڕێنه‌وه‌ چونكه‌ شوێنه‌كه‌یان ئاشكراببوو، به‌لام به‌داخه‌وه‌ نامه‌كه‌ دواده‌كه‌وێت و له‌ئه‌نجامدا حه‌وت هێلیكۆپته‌ر به‌شێوه‌یه‌كی زۆر دڕندانه‌ بۆردومانی ئه‌و یانزه‌ قاره‌مانه‌ی ده‌كردو هه‌رچی دارو دره‌خت هه‌بوو هه‌مووی وێران كرد، پاشان كۆپته‌ره‌كان ده‌چنه‌ سه‌ریان و ئابڵوقه‌یان ده‌ده‌ن، پێشمه‌رگه‌كانیش كه‌چه‌كی كاریگه‌ریان پێنه‌بوو له‌سه‌عات 11ی به‌یانی تا 3ی دوانیوه‌ڕۆ تا دوا فیشه‌ك شه‌ڕیان كرد، شه‌هید جه‌میل كه‌ده‌ستێكی له‌شه‌ڕه‌كه‌ده‌ ده‌په‌ڕێت و سه‌رجه‌م پێشمه‌رگه‌كانیش بریندارده‌بن ده‌زانێت هیوایه‌ك نییه‌ بۆ ده‌ربازبوون، خێرا سه‌رجه‌م نهێنی و به‌ڵگه‌كان ده‌سوتێنێت بۆئه‌وه‌ی ده‌ست رژێم نه‌كه‌وێت، دوای ئه‌وه‌ی ده‌ستگیرده‌كرێن، ده‌یانبه‌ن بۆ فه‌وج له‌سیته‌ك (ئه‌م باسه‌ له‌دوای راپه‌ڕین له‌زاری خۆفرۆشێكه‌وه‌ بیستراوه‌) یه‌كێك له‌جاشه‌كان به‌ شێخ جه‌میل ده‌ڵێت: تۆ كێیت؟ ئه‌ویش شه‌قێك هه‌ڵده‌دات له‌چه‌ناگه‌ی ئه‌و خۆفرۆشه‌و زمانی ده‌قرتێنێت و پێیده‌ڵێت: تۆ چاك من ده‌ناسیت كه‌ من شێخ جه‌میلم، چی ده‌كه‌یت بیكه‌؟ ئه‌ویش ده‌ڵێت: ده‌مێكه‌ به‌دواتدا ده‌گه‌ڕێین وا كه‌وتیته‌ ده‌ستمان، دوای ئازارو ئه‌شكه‌نجه‌یه‌كی زۆر، هیچ نادركێنێت، پاشان ده‌یانبه‌ن به‌ده‌ستی خۆیان دوو چاڵیان پێ هه‌ڵده‌كه‌نن و به‌زیندووێتی ده‌یانخه‌نه‌ ناو چاڵه‌كانه‌وه‌و هه‌رله‌وێدا به‌گولله‌باران شه‌هیدیان ده‌كه‌ن.

له‌به‌هاری ساڵی 1994 رووفاتی پیرۆزی ئه‌و یانزه‌ پێشمه‌رگه‌یه‌ له‌گوندی سیته‌ك دۆزرایه‌وه‌،كه‌چاڵێكیان ئه‌م شه‌هیدانه‌ی تێدابوو (شێخ جه‌میل ئه‌حمه‌د، ئاراس محه‌مه‌د ئه‌حمه‌د له‌دایكبووی ساڵی 1960 خوشكه‌زای شه‌هید جه‌میل، رزگار عوسمان موراد-1972، خه‌سره‌و ره‌ئوف ره‌حیم-1971، مسته‌فا قادر مسته‌فا له‌دایكبونی نه‌زانراوه‌، نوری مه‌حمود قادر-1970).

چاڵی دووه‌میش ئه‌م شه‌هیدانه‌ی تێدابوو(هوشیار سه‌عدون سه‌عید له‌دایكبووی ساڵی 1968 سه‌عاته‌كه‌ی ده‌ستی له‌ئیش نه‌كه‌وتبوو، شێركۆ محه‌مه‌د عه‌بدوڵلا -1969، ستار ئه‌حمه‌د قادر-1971، بێستون ئیبراهیم سه‌عید-1961 ئه‌ندازیار بوو، محه‌مه‌د ئه‌حمه‌د مارف-1969).

ئه‌وه‌بوو له‌مه‌راسیمێكی شكۆدارو شایسته‌دا ته‌رمی پیرۆزی ئه‌م شه‌هیدانه‌ له‌گردی شه‌هیدانی سه‌یوان به‌خاك سپێردرانه‌وه‌.

له‌یادی ئه‌و یانزه‌ تێكۆشه‌ره‌دا سه‌ری رێزو نه‌وازش داده‌نه‌وێنین و هه‌زاران سلاو له‌گیانی پاكیان.

كورته‌ ژیاننامه‌ی شه‌هید شێخ جه‌میل

1/7/1956 له‌گوندی چناره‌ی ناحیه‌ی به‌رزنجه‌ له‌دایكبووه‌ و ئاماده‌یی كشتوكاڵی به‌كره‌جۆی ته‌واوكردووه‌، به‌ڕێوه‌به‌ری كشتوكاڵی قه‌لاچوالان و له‌هه‌مانكاتدا مامۆستای نه‌هێشتنی نه‌خوێنده‌واریش بووه‌.

ساڵی1976 په‌یوه‌ندیكردووه‌ به‌ڕێكخستنه‌ نهێنییه‌كانی(ی،ن،ك)و لێپرسراوی رێكخستنه‌كانی خوێندكارانی ناوه‌ندی وه‌ته‌ن و ئاماده‌یی كشتوكاڵی به‌كره‌جۆ بووه‌.

ڕۆژی 21/3/1980 خه‌باتی شاری گواسته‌وه‌ بۆ ریزه‌كانی هێزی پێشمه‌رگه‌ له‌تیپی 31ی شارباژێر و به‌شداری سه‌رجه‌م شه‌ڕو داستانه‌كانی ئه‌وسنوره‌ یكردووه‌، رابه‌ر سیاسیی سنوری شارباژێر بووه‌.

داستانی رزگاری و دوو شه‌هیدی نه‌مر

پێش بیست و دوو ساڵ و كاتێك پانتاییه‌كی زۆری ناوچه‌كانی دۆڵی جافایه‌تی، پیره‌مه‌گرون، قه‌یوان و ئه‌زمه‌ڕو گۆیژه‌ كه‌سوپاكه‌ی به‌عس به‌ سێ مانگ زیاتر داگیریان كرد بوو، له‌لایه‌ن هێزی پێشمه‌رگه‌وه‌ به‌شه‌وێك رزگاركران.

داستانی رزگاری له‌وه‌وه‌ سه‌رچاوه‌ی گرتبوو كه‌دۆڵی جافایه‌تی كه‌باره‌گاكانی ئه‌وكاته‌ی شۆڕشی لێبوو وه‌كو سكرتاریه‌ت، ناوه‌ندییه‌كانی كۆمه‌ڵه‌و شۆڕشگێڕان، ده‌زگای پێشمه‌رگایه‌تی، ده‌زگای راگه‌یاندن به‌چاپخانه‌ی شه‌هید ئیبراهیم عه‌زۆو ئێزگه‌ی ده‌نگی گه‌لی كوردستانه‌وه‌، هه‌روه‌ها زیندان و خه‌سته‌خانه‌ی شۆڕش ببوونه‌ ئامانجی بۆردومانی تۆپ و رۆكێته‌كانی دوژمن، چونكه‌ هێزه‌ سه‌ربازییه‌كانی حكومه‌تی به‌عس له‌چیای حه‌سه‌ن به‌گ كه‌ده‌یڕوانییه‌ سه‌ر دۆڵی سه‌فره‌، چیای گۆجار كه‌ به‌سه‌ر دۆڵی شێخ محه‌مه‌ددا ده‌یڕوانی، چیای ده‌ره‌توی كه‌ هه‌تا ده‌ربه‌ندی به‌رگه‌ڵوی لێدیاربوو، له‌دیوی سورداشیشه‌وه‌ لوتكه‌ی قوڵه‌پوشینی چیای پیره‌مه‌گرون ده‌یڕوانییه‌ دۆڵی مێرگه‌پان له‌ڕێگه‌ی ره‌بیه‌و مۆڵگه‌كانیانه‌وه‌ كۆنترۆڵی ئه‌م ناوچه‌ فراوانه‌ گرنگانه‌یان كردبوو.

داستانی رزگاری به‌ به‌شداری زیاتر له‌ 1500 پێشمه‌رگه‌و به‌ دوو قۆناغ جێبه‌جێكرا. قۆناغی یه‌كه‌م كه‌ بۆ چه‌واشه‌كردنی دوژمن بوو له‌شه‌وی 13/4/1987دا جێبه‌جێكرا، به‌وه‌ی لوتكه‌كانی قوڵه‌سه‌وزو قوڵه‌سپی و قوڵه‌پوشین له‌چیای پیره‌مه‌گرون ئازادكران. قۆناغی دووه‌میش له‌شه‌وی 14/4/1987دا بۆ چوار میحوه‌ر دابه‌شكرابوو: یه‌كه‌م- چیای گۆجار، چیای حه‌سه‌ن به‌گ، كه‌ڵكه‌ قامیش و قوته‌ی زه‌رون. دووه‌م- چه‌می پیرئه‌لیاس، گوندی باڵخ، دامێنی حه‌سه‌ن به‌گ، ده‌شتی كارێزه‌و پاشان شارۆچكه‌ی كارێزه‌. سێیه‌م- چیای دووتوی، چیای كوێڕه‌نگ، شاخه‌سوور، قه‌یوان. چواره‌م- چیای پشتی خه‌مزه‌، چیای ئه‌زمه‌ڕو گۆیژه‌.

له‌ئه‌نجامی ئه‌م نه‌به‌ردییه‌دا دوو مقه‌ڕفه‌وج، سێ مقه‌ڕسریه‌و 117 ره‌بیه‌ی جۆراوجۆر گیران و زیاتر له‌ 3000 سه‌ربازو جاش و جه‌یش شه‌عبـی و لیوای تایبه‌ت كوژران. له‌به‌رامبه‌ریشدا داستانه‌كه‌ به‌خوێنی پاكی 24 شه‌هید تۆماركرا. كه‌ (وه‌ستا عه‌تاو سه‌رداری حه‌مه‌ی سه‌لیم) دوو شه‌هیدی به‌جێماوی داستانی رزگاری بوون كه‌ته‌نانه‌ت دوای شه‌هیدبوونیشیان باوه‌شیان به‌و ناوچانه‌دا كرد كه‌ له‌ده‌ست دوژمن رزگاریان كردن. له‌پاش چوارساڵ و دوای راپه‌ڕینه‌ مه‌زنه‌كه‌ی1991 ته‌رمه‌كانیان هێنرایه‌وه‌ سه‌یوان و به‌خاك سپێردران.

بیست و دوو ساڵ و ته‌مه‌نێك له‌بیره‌وه‌ری، خه‌رمانێك له‌ئه‌وینداری بۆ خاك و ئامانجه‌كانی گه‌لێكی بنده‌ست. سه‌یره‌ ئه‌م رۆژگاره‌، كاتێك هه‌ست به‌جیاوازییه‌كانی كێشه‌و گرفت، هه‌ست و سۆزی ئه‌م سه‌رده‌مه‌و ئه‌و عیشقه‌ پاكه‌ بێ به‌رامبه‌ره‌ی ئه‌وسای سالانی حه‌فتاو هه‌شتاكانی گه‌رمه‌ی خه‌بات و به‌رخۆدان ده‌كه‌یت. كه‌ئێستا بۆ ئه‌وكاته‌ ده‌ڕوانیت هه‌ستده‌كه‌یت به‌رامبه‌ر جیهانێكی خه‌یاڵ و كۆمه‌ڵێك پاڵه‌وانی ئه‌فسانه‌یی ده‌بیته‌وه‌، به‌رامبه‌ر تراژیدیایه‌ك و له‌هه‌مانكاتیشدا گیانێكی پڕ به‌ره‌نگاری ده‌بیته‌وه‌ كه‌ رۆح له‌سه‌رده‌ست و لاشه‌ش زۆر به‌ئاسانی ده‌به‌خشرا. واقعێك بوو ناوی خه‌یاڵ و خه‌یاڵێك پڕ له‌داستان و سه‌روه‌ری راسته‌قینه‌ بوون. له‌بیرمه‌ كاتێك پێشمه‌رگه‌ سه‌ربه‌رز، چاونه‌ترس، له‌ناو تۆپباران و راجیمه‌باران و كیمیاباراندا به‌گژ دڕنده‌ترین سیستمی حوكمڕانیدا ده‌چووه‌وه‌. له‌به‌رامبه‌ر سوپایه‌كی به‌هێزو داموده‌زگایه‌كی دڕنده‌ی موخابه‌راتی به‌عسییه‌كاندا ده‌وه‌ستایه‌وه‌و بێباك بوو له‌كوشتن و گرتن و ماڵ كاولكردن. ئه‌و عه‌شقه‌ چه‌ند پیرۆز بوو كاتێك زۆری ده‌كرد كه‌ ببرێت بۆ چالاكیكردن، یان یه‌كه‌م ده‌سته‌ی هێرش بێت و له‌وه‌ش پیرۆزتر دوعا بكات یه‌كه‌م شه‌هیدی چالاكییه‌كه‌ بێت. ئه‌مه‌ بوو گیانفیدایی و له‌خۆبوردن، ئا ئه‌مه‌بوو هه‌ستی نیشتمانپه‌روه‌ری و خۆبه‌قوربانكردنی خاك و نیشتمان، ئا ئه‌مه‌یه‌ ئه‌و بوونه‌وه‌ره‌ پیرۆزه‌ی ناوی پێشمه‌رگه‌ بوو، كه‌ زمان له‌ئاستیدا لاڵ ده‌بوو، واق وڕده‌ماو مرۆڤ هیچی بۆ نه‌ده‌وترا. ئه‌مه‌ چیای وره‌ی ئه‌و مرۆڤه‌ كه‌ڵه‌ بوو كه‌ به‌هه‌موو سوپای دنیا نه‌ده‌گیراو ته‌سلیم نه‌ده‌بوو.

له‌سنوری ئه‌و رابوردووه‌دا یه‌كێك له‌و پێشمه‌رگه‌ پیرۆزانه‌ (وه‌ستا عه‌تا)یه‌، كه‌پێشمه‌رگه‌كانی تیپی 47ی پیره‌مه‌گرون شاهیدی قاره‌مانی ئه‌ون و ده‌زانن چ رۆڵێكی هه‌بووه‌ له‌چالاكییه‌كانی دۆڵه‌ رووت، ده‌وروبه‌رو سه‌رشه‌قامی شه‌ستی و ناوشاری سلێمانی، كێوه‌كانی دووبرا، خه‌جه‌ له‌رزۆك، كوێره‌نگ، گۆجار، حه‌سه‌ن به‌گ و… هتد ئێستاش خه‌ڵكی گونده‌كانی كانی به‌ردینه‌، كانی گۆران، كارێزكلاو، هه‌ناران، قزله‌ر، باڵخ، سنگر، مێولاكه‌، مالومه‌، چۆخماخ و… هتد به‌ڕۆڵه‌ی خۆیانی ده‌زانن و باس له‌ڕه‌وشت به‌رزی و نه‌فس به‌رزی و جوامێری ئه‌م شه‌هیده‌ ده‌كه‌ن و بۆی به‌داخن.

شه‌هید وه‌ستا عه‌تا ناوی (عه‌تا مه‌حمود حه‌مه‌)یه‌و له‌1961 له‌سلێمانی هاتۆته‌ دنیاوه‌. تا پێنجه‌می ئاماده‌یی خوێندووه‌، ساڵی 1979 بووه‌ به‌ پێشمه‌رگه‌. كاتێكیش تیپه‌كان دامه‌زران، بووه‌ پێشمه‌رگه‌ له‌كه‌رتی 5ی تیپی 33ی سلێمانی. پاشان له‌سه‌ر داوای شه‌هید هاوڕێ جه‌بار له‌ 1982دا گوێزرایه‌وه‌ تیپی 47ی پیره‌مه‌گرون. به‌شداری چه‌ندین چالاكی ناوشاری سلێمانی، ده‌شتی هه‌ولێرو داستانی به‌رگری سه‌د رۆژه‌ی قه‌یوان- ماوه‌تی كردووه‌. له‌ژیانی پێشمه‌رگایه‌تیدا دووجار برینداربووه‌و بۆ دواجاریش له‌داستانی رزگاری له‌شه‌وی 13\14/4/1987دا كه‌ له‌قۆڵی باڵخدا به‌شدارییه‌كی كارای هه‌بوو، خۆی و هاوڕێیه‌كی پێشمه‌رگه‌ی به‌ناوی سه‌رداری حه‌مه‌ی سه‌لیم شه‌هیدبوون و نه‌توانرا لاشه‌كانیان رزگاربكرێن. له‌هه‌مان جێگاداو له‌ساڵی 1992دا ته‌رمه‌كانیان دۆزرانه‌وه‌و له‌ئاپۆره‌یه‌كی جه‌ماوه‌ری شایسته‌دا له‌گردی سه‌یوان به‌خاك سپێردران.

شه‌هید پۆلای شاعیر

 شه‌هید ناوی حه‌مه‌ئه‌مین حاجی شێخ عه‌لی-یه‌، پۆلا نازناوی شیعریه‌تی و شه‌ماڵ-یش نازناوی پێشمه‌رگایه‌تیی بوو.

ساڵی 1947 له‌ سلێمانی له‌دایكبووه‌، ساڵی 1968 په‌یمانگه‌ی مامۆستایانی سلێمانی ته‌واوكردووه‌، له‌ناوچه‌و دێهاته‌كانی قه‌ره‌داغ و (رێزانه‌و بۆلێ) ی سه‌ر به‌ناوچه‌ی بارزان مامۆستا بووه‌.

له‌دوای سالانی 1966ه‌وه‌ ئه‌ندامێكی كارامه‌ی یه‌كێتیی قوتابیانی كوردستان بووه‌و دواتر یه‌كێكبووه‌ له‌كادیرو نووسه‌رانی گۆڤاری رزگاری- ئۆرگانی پارتی شۆڕشگێڕی كوردستان.

له‌ساڵی 1974، په‌یوه‌ندی به‌شۆڕشی كوردستانه‌وه‌ كردووه‌، له‌كۆتایی ساڵی 1975و سه‌ره‌تای ساڵی 1976دا، به‌هۆی ده‌ستگیركردنی هاوڕێكانیه‌وه‌، وازی له‌مامۆستایه‌تی هێناو خۆی له‌چنگی دڕنده‌و پیاوكوژانی رژێمی به‌عس رزگاركرد.

له‌ 10/10/1976، له‌گه‌ڵ شه‌هیدی نه‌مر ملازم جوامێر، مه‌فره‌زه‌ی سه‌ره‌تاییان له‌گوندی (قاره‌مان)ی قه‌ره‌داغ دامه‌زراند.

له‌ 3/3/1978دا، له‌دێی میریاس قه‌ره‌داغ له‌شه‌ڕێكی نابه‌رانبه‌ردا، شه‌هیدكراو دوژمن نه‌یهێشت پرسه‌ی بۆ دابندرێت.

شه‌هید خاوه‌نی دیوانێكی شیعرییه‌ به‌ناوی (كاروان) كه‌ له‌ساڵی 1985دا له‌چاپخانه‌ی شه‌هید ئیبراهیم عه‌زۆ چاپكراوه‌، جگه‌له‌وه‌ش خاوه‌نی چه‌ندین وتارو چیرۆك و په‌خشانه‌ كه‌ له‌ڕۆژنامه‌ كوردییه‌كاندا، بلاوكراونه‌ته‌وه‌.

له‌و مه‌فره‌زه‌ سه‌ره‌تاییه‌دا كه‌ له‌قه‌ره‌داغه‌وه‌ سه‌ریهه‌ڵدا، پَكهاتبوو له‌به‌ڕێزان شه‌هیدان: پۆلا، مولازم جوامێر، گۆران، هه‌ڵمه‌ت، ئاشتی و هاوڕێیان: هێرش و ئازاد.

له‌سه‌ره‌تاوه‌ چۆنیه‌تی ژیان له‌شۆڕشی نوێ گه‌لێك گران و سه‌خت بوو كه‌هه‌م له‌ڕێگه‌ی خواردنی رۆژانه‌و هه‌م له‌ڕووی نووستنی شه‌وانه‌دا، ژیانێكی ئاسایی نه‌بوو، ته‌نانه‌ت نه‌ك هه‌ر باره‌گا له‌ئارادا نه‌بوو، به‌ڵكو نووستنی هه‌ندێ شه‌ویش له‌و وه‌رزه‌ سارده‌دا له‌مزگه‌وته‌كانیش گه‌لێ زه‌حمه‌ت بوو، له‌به‌رئه‌وه‌ی جاروبار هه‌واڵ ده‌گه‌یشت كه‌سوپای دوژمن به‌نیازی په‌لامارو هێرشكردنه‌، بۆیه‌ ناچارده‌بوون كه‌ له‌ده‌شته‌ ساردو سڕه‌كاندا، شه‌و به‌سه‌ربه‌رن، به‌لام وێڕای هه‌موو ئه‌م كۆسپانه‌، شه‌هید پۆلا وه‌ك رابه‌ری سیاسی و شانبه‌شانی هاوڕێیانی، ده‌ستیكرد به‌هه‌ڵمه‌تی رۆشنبیركردن و گه‌یاندنی راستییه‌كان به‌دانیشتوانی گونده‌كان و باسی شۆڕشی نوێی گه‌له‌كه‌مان و ئه‌و په‌یامه‌ پیرۆزانه‌ی كه‌كۆمه‌ڵه‌ی ره‌نجده‌رانی كوردستان ده‌یویست به‌تێكڕای خه‌ڵكی ناوچه‌ جۆراوجۆره‌كانی كوردستان بگه‌یه‌نێت و مژده‌ی سه‌رهه‌ڵدان و دروستبوونه‌وه‌ی شۆڕشی نوێی گه‌له‌كه‌مان ببه‌خشێت

شه‌هید پۆلای نه‌مرو هاوڕێكانی، به‌ڕاستی و دڵسۆزانه‌، بۆ به‌جێهێنانی ئه‌ركه‌كانیان خۆیان به‌خت ده‌كردو له‌هیچ ترس و دڕندایه‌تییه‌كی رژێمی گۆڕبه‌گۆڕی به‌عس نه‌ده‌سڵه‌مینه‌وه‌.

هه‌روه‌ها شه‌هید جگه‌ له‌دیوانی (كاروان) چه‌ندین به‌رهه‌می تری هه‌بووه‌، یه‌كێك له‌وانه‌ (نهێنی كۆشكه‌كان) كورته‌چیرۆك كه‌ له‌گۆڤاری دیموكراسی ژماره‌ 4 له‌ساڵی 1992دا بلاوكرایه‌وه‌.

 شه‌هید عومه‌ر چاوشین كه‌ڵه‌كنی

 عومه‌ر شه‌ریف حه‌مه‌ كه‌ریم ناسراو به‌ (عومه‌ر چاوشین كه‌ڵه‌كنی) ساڵی 1956 له‌بنه‌ماڵه‌یه‌كی هه‌ژارو جوتیار چاوی به‌ژیان هه‌ڵهێناوه‌، كه‌سێكی ساده‌و شوانێكی گوندی كه‌ڵه‌كنی سه‌ر به‌ناحیه‌ی سه‌رچنار بووه‌، به‌رله‌وه‌ی ببێت به‌پێشمه‌رگه‌ هه‌ر له‌به‌ر هه‌ژاری و كه‌مده‌ستی نه‌یتوایوه‌ خوێندن ته‌واوبكات، له‌به‌رئه‌وه‌ی خێزانه‌كه‌یان زۆربووه‌ هاوكاری باوكی كردووه‌ له‌كارو فه‌رمانه‌كانی رۆژانه‌یدا، ساڵی 1974 بووه‌ به‌پێشمه‌رگه‌ی به‌تالیۆنی (6)ی هێزی رزگاری تا نسكۆی شۆڕشی ئه‌یلول له‌ساڵی 1975، دوای هه‌لایسانی شۆڕشی نوێ له‌ساڵی 1977 بووه‌ به‌پێشمه‌رگه‌ له‌هه‌رێمی (4)ی ئه‌وسا، دوای ماوه‌یه‌كی كه‌م له‌به‌ر ئازایه‌تی و لێهاتوویی كراوه‌ به‌فه‌رمانده‌ی مه‌فره‌زه‌، پاشان پله‌كانی پێشمه‌رگایه‌تی بڕیوه‌ تا بۆته‌ فه‌رمانده‌ی یه‌كێك له‌كه‌رته‌كانی تیپی47ی پیره‌مه‌گرون، مایه‌ی داخه‌ تا ئێستا له‌هیچ بلاوكراوه‌و میدیایه‌كدا باسی ئه‌م كه‌ڵه‌ شه‌هیده‌ی رۆژانی سه‌ختی خه‌باتی كوردایه‌تی وه‌ك پێویست نه‌كراوه‌و پێشم وایه‌ هاوڕێكانیشی له‌و ڕووه‌وه‌ كه‌مته‌رخه‌م بوون. ئه‌م كه‌ڵه‌ شه‌هیده‌ جگه‌له‌وه‌ی فه‌رمانده‌یه‌كی ئازاو بوێر بووه‌، تا بڵێیت كه‌سێكی دڵسۆزو سه‌نگین بووه‌ له‌ناو هێزی پێشمه‌رگه‌ی كوردستان و گوندنشینه‌كاندا، هه‌ركه‌سێك بۆ یه‌كه‌مینجار بیدیایه‌ زۆر حه‌زی به‌هاوڕێیه‌تی ده‌كرد، چونكه‌ خۆی به‌پێشمه‌رگه‌یه‌كی ساده‌و ساكار ده‌زانی و وه‌ك فه‌رمانده‌یه‌ك هه‌رگیز خۆی نیشاننه‌ده‌دا، به‌لای هه‌ركه‌سێكدا بڕۆیشتایه‌ نه‌یده‌زانی فه‌رمانده‌یه‌، هه‌ر بۆنموونه‌ جارێكیان له‌یه‌كێك له‌شه‌ڕه‌كانی دۆڵه‌روتددا زۆر به‌لێبڕاوانه‌و ئازایانه‌ شه‌ڕده‌كات و هه‌ڵمه‌تی یه‌ك له‌دوای یه‌كی ده‌برد بۆ دوژمن، پێشمه‌رگه‌یه‌كی هاوسه‌نگه‌ری واته‌ وه‌ك هاوڕێیه‌كی پێشمه‌رگایه‌تی كه‌نه‌یده‌ناسی لێی پرسی تۆ كێیت، به‌لام شه‌هید عومه‌ر چاوشین نه‌یووت من فه‌رمانده‌ی كه‌رتێكم و پێیوت هێزی به‌رگریم، ئه‌ونده‌ خۆشه‌ویستی ناو هاوسه‌نگه‌رو هێزی پێشمه‌رگه‌ی كورستان بوو كه‌رته‌كه‌ی له‌هه‌موو كه‌رتی تیپه‌كان پێشمه‌رگه‌ی زیاتربوو، فه‌رمانده‌یه‌كی ئه‌وه‌نده‌ به‌توانا بوو بۆ هه‌ركارێك رایان بسپاردایه‌ چه‌ند مه‌ترسیدارو گرنگیش بوایه‌ ئه‌گه‌ر سه‌ری خۆی دابنایه‌ ده‌بوو جێبه‌جێی بكردایه‌، به‌لام سه‌دمه‌خابن له‌ڕۆژی 24/3/1991 له‌راپه‌رینه‌ مه‌زنه‌كه‌دا له‌چیمه‌ن له‌گه‌ڵ چه‌ندین هاوڕێی دیكه‌یدا شه‌هیدده‌بێت.

تائێستاش لاشه‌ی پیرۆزی بزره‌و نه‌دۆزراوه‌ته‌وه‌، ماوه‌ته‌وه‌ بڵێین شه‌هید عومه‌ر چاوشین برایه‌كی شه‌هیده‌و برایه‌كی دیكه‌شی پێشمه‌رگه‌ی كه‌مئه‌ندامی سه‌نگه‌ره‌.

هه‌زاران سلاو له‌گیانی پاكی ئه‌م كه‌ڵه‌ شه‌هیده‌و سه‌رجه‌م شه‌هیدانی كوردستان.

شه‌هید سه‌فا: هه‌موو ئه‌م میلله‌ته‌م له‌گه‌ڵدایه‌

سه‌فا سدیق ره‌شید یه‌كێكی دیكه‌یه‌ له‌و هه‌زاران رۆڵه‌ی گه‌له‌كه‌مان كه‌گیانی خۆی كرده‌ قوربانی نه‌ته‌وه‌كه‌ی، به‌لام شه‌هید سه‌فا جیاوازییه‌ك و تایبه‌تمه‌ندێتییه‌كی هه‌یه‌ كه‌جێگه‌ی شانازی و نیشانه‌ی ئه‌وپه‌ڕی ئازایه‌تی ئه‌وه‌، ئه‌ویش ئه‌وه‌یه‌ كه‌پێشبینی شه‌هیدبوون و بگره‌ بۆخۆی بڕیاری شه‌هیدبوونی خۆی دابوو.

ئه‌و پێشمه‌رگه‌ نه‌بوو تا سینگ بنێت به‌گولله‌وه‌، زیندانی نه‌بوو تا فه‌رمانی له‌سێداره‌دانی به‌سه‌ردا جێبه‌جێبكرێت.

له‌بری ئه‌وه‌ی به‌ره‌و ئاینده‌و ته‌واوكردنی زانكۆو به‌ده‌ستهێنانی بڕوانامه‌ی دكتۆرا بڕوات، كه‌چی به‌ره‌و مه‌رگ و كۆتایی ژیانی خۆی هه‌نگاوی نا، ئه‌وه‌ش هه‌روا هه‌وانته‌و له‌خۆڕایی نه‌بوو، بڕوانامه‌ی خه‌بات و شه‌هیدبوونی له‌هه‌موو بڕوانامه‌كان له‌لا په‌سه‌ندتربوو، ئه‌م شه‌هیده‌ كه‌ رۆژی 3/5/1982 له‌راپه‌ڕینه‌ مه‌زنه‌كه‌ی زانكۆی سه‌لاحه‌دین پێكراو دواتر شه‌هیدبوو، به‌رله‌و رووداوه‌ به‌چه‌ند سه‌عاتێك دوو نامه‌ی به‌زمانی عه‌ره‌بی بۆ دایكی و كۆمه‌لانی خه‌ڵكی كوردستان نوسیوه‌. كه‌هه‌ریه‌ك له‌و نامانه‌ ئه‌وپه‌ڕی ئازایه‌تی و چاونه‌ترسی و له‌لایه‌كی دیكه‌شه‌وه‌ راده‌ی هۆشیاری و دڵسۆزی ئه‌و ده‌گه‌یه‌نێت، هه‌روه‌ها وه‌سێتیشی كردووه‌و بڕیاری مه‌رگی خۆی داوه‌، شه‌هید سه‌فا له‌وه‌سێتنامه‌كه‌یدا كه‌ وه‌ك نامه‌یه‌ك ئاڕاسته‌ی دایكی كردووه‌، ده‌ڵێت: له‌دڵی ئه‌م ساته‌وه‌، له‌قوڕگی بولبولی سه‌ر دره‌خته‌وه‌، له‌و زه‌ماوه‌ندی كه‌ماره‌ییه‌كه‌ی خوێنه‌ نه‌ك پاره‌و له‌و قه‌ده‌ره‌وه‌ كه‌ به‌بێ نیشتمان منی هێنایه‌ ژیانه‌وه‌، هه‌روه‌ها نووسیوویه‌تی: خوێنم بۆتۆ قوڵپ ده‌دات، من خۆم به‌ره‌و ئاگر هاتووم خه‌فه‌ت مه‌خۆ، چونكه‌ من به‌رزترین نیشانه‌ی شكۆمه‌ندی ده‌بم به‌سه‌ر سنگی خێزانه‌كه‌مه‌وه‌ كه‌ئه‌ویش شه‌هیدبوونه‌و له‌دكتۆرا به‌رزتره‌، له‌هه‌موو تاوانه‌كانم خۆش بن، یان به‌گولله‌یه‌كی ترسنۆك ده‌مرم یان له‌ژێر ئه‌شكه‌نجه‌ی جه‌للاده‌كاندا، به‌لام توخوا رۆژی مردنه‌كه‌م بكه‌ره‌ ئاهه‌نگ له‌ماڵی سدیق ره‌شید-ی باوكم، ئه‌و پیاوه‌ی كه‌ به‌درێژایی ژیانی رێگه‌ی راستی گرت و پشتیوانی هه‌ق بوو، به‌ڵێ پرسه‌ مه‌گێڕه‌و جلی ماته‌م مه‌پۆشه‌، به‌ڵكو بیكه‌نه‌ رۆژی ئاهه‌نگ، چونكه‌ دڵنیام گزنگی سه‌ركه‌وتن به‌م زووانه‌ هه‌ڵدێت.

دیاره‌ نامه‌كه‌ی دیكه‌ش پڕه‌ له‌ده‌یان هه‌ڵوێستی جوامێری و ئازایه‌تی و گیانی كوردایه‌تی بێگه‌رد و به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی دوژمن و…. هتد.

كورته‌ی ژیاننامه‌كه‌ی

شه‌هید سه‌فا ساڵی1961 له‌گه‌ڕه‌كی ئیمام قاسمی كه‌ركه‌ك له‌دایكبووه‌، قۆناغه‌كانی خوێندنی له‌وشاره‌بڕیوه‌ و پاشان بۆ خوێندنی زانكۆ ده‌چێته‌ به‌سره‌ و له‌كۆلێژی زانیاری- به‌شی كیمیا وه‌رده‌گیرێت، ماوه‌یه‌ك له‌وێ ده‌ستگیرده‌كرێت و ساڵی دواتر ده‌گوازرێته‌وه‌ بۆ زانكۆی سلێمانی، پاشان گواستنه‌وه‌ی زانكۆی سلێمانی بۆ هه‌ولێر، شه‌هید سه‌فا-ش ده‌چێته‌ ئه‌وشاره‌و له‌زانكۆی سه‌لاحه‌دین درێژه‌ به‌خوێندن ده‌دات.

له‌راپه‌ڕینه‌ مه‌زنه‌كه‌ی ئاداری 1982ی زانكۆی سه‌لاحه‌دین كه‌زۆربه‌ی خه‌ڵكی هه‌ولێر به‌شداری تیداكرد، شه‌هید سه‌فا رۆڵی پێشڕه‌وێكی گێڕا له‌و راپه‌ڕینه‌دا، ئه‌وه‌بوو به‌گولله‌ی دوژمن پێكراو دواتر له‌نه‌خۆشخانه‌ خه‌ڵكی هه‌ولێر خوێنیان پێبه‌خشی و نه‌شته‌رگه‌ری بۆكرا، دوای ئه‌وه‌ی له‌ژێر كاریگه‌ری به‌نجه‌كه‌ ده‌رده‌چێت، به‌ڕێوه‌به‌ری ئه‌منی هه‌ولێر بۆ لێكۆڵینه‌وه‌ ده‌چێته‌ نه‌خۆشخانه‌وه‌و ده‌یه‌وێت نهێنی راپه‌ڕینه‌كه‌و زانیاری له‌سه‌ر به‌شداربووه‌كانی لێوه‌رگرێت ده‌ڵێت: كێت له‌گه‌ڵدایه‌؟ سه‌فاش ده‌ڵێت: ئه‌م میلله‌ته‌م هه‌موو له‌گه‌ڵدایه‌.

ئیتر به‌ڕێوه‌به‌ری ئه‌من هیوا بڕاو ده‌بێت لێی و ئاماژه‌ به‌چه‌ته‌كانی ده‌كات كه‌ لاستیكی ئاوی خۆراك له‌قۆڵی بكه‌نه‌وه‌و چاره‌سه‌ریشی پێنه‌درێت.

به‌وشێوه‌یه‌ی سه‌فای بلیمه‌ت پێشبینیكردبوو، شه‌هید ده‌بێت و ده‌بێته‌ جێگه‌ی شانازی هه‌موو گه‌لی كورد.

شه‌هید مام ته‌ها كاوانی

 ته‌ها ئه‌حمه‌د ته‌ها ناسراو به‌ مام ته‌ها كاوانی، ساڵی 1927 له‌گوندی كاوانیان- شه‌قلاوه‌ له‌دایكبووه‌و تاقانه‌ی دایك و باوكی بووه‌، باوكی له‌مه‌لا زاده‌كانی باڵه‌كایه‌تی حاجی ئۆمه‌رانه‌ و دایكیشی كاوانی بووه‌.

مام ته‌ها رۆڵێكی بالای هه‌بووه‌ له‌گه‌شه‌كردنی پارتی دیموكراتی كوردستان له‌سنووری شه‌قلاوه‌و ئه‌ندامێكی چالاكی پارتی بووه‌و له‌هه‌موو چالاكییه‌كانی خه‌بات به‌شداریده‌كرد، هه‌روه‌ها كه‌سایه‌تییه‌كی رۆشنبیرو یه‌كسانیخواز بوو، فاتمه‌ كچی مام ته‌ها كه‌یه‌كه‌م كچ بوو وتاری به‌ناوی یه‌كێتی ئافره‌تان خوێندۆته‌وه‌ له‌وسه‌رده‌مه‌دا.

ئه‌وكاته‌یش كه‌كۆنگره‌ی مامۆستایانی كوردستان دووجار له‌شه‌قلاوه‌ به‌سترا، مام ته‌ها یه‌كێكبوو له‌به‌شداربووانی ئه‌و كۆنگره‌یه‌.

پێش شۆڕشی ئه‌یلول له‌ساڵی 1958 له‌گه‌ڵ زۆر له‌كاوانییه‌كان و هه‌ندێك له‌شه‌قلاوه‌ییه‌كان له‌سه‌رده‌می (عه‌بدولكه‌ریم قاسم) له‌به‌غدا ده‌ستگیركران و له‌ئه‌بوغرێب حوكمی سێداره‌یان بۆده‌رچوو، به‌لام دوای ساڵێك و به‌فه‌رمانی عه‌بدولكه‌ریم قاسم هه‌ریه‌ك له‌ مام ته‌ها كاوانی و جه‌لال كاوانی و عاسم حه‌یده‌ری و ره‌شید بندیان و حاجی سه‌لیم و عه‌زیز مه‌حمودو سابیر كاوانی و مه‌حمود كاوانی مستیله‌ بندیان و حه‌مید كاوانی و زۆرێك له‌هاوڕێكانی ئازادكران.

له‌كۆتایی سالانی په‌نجاكانیش مام ته‌ها یه‌كێكبوو له‌هه‌ڵگیسێنه‌رانی شۆڕشی ئه‌یلول له‌گه‌ڵ كاوانییه‌كانی دیكه‌ی وه‌ك: مه‌حمود كاوانی و جه‌لال كاوانی و حه‌مید كاوانی و جه‌میل كاوانی و جه‌وهه‌ر كاوانی، هه‌موو تێكۆشه‌رانی كاوانی له‌وكاته‌دا له‌ناوچه‌ی خۆشناوه‌تی مه‌شخه‌ڵی شۆڕشیان داگیرساند، ساڵی 1961و سه‌ره‌تای شۆڕش هه‌موو سه‌روه‌ت و ماڵ و دوكانه‌كانی جێهێشت و بوو به‌پێشمه‌رگه‌ی كوردستان، له‌گه‌ڵ جێهێشتنیشی هه‌موو ماڵ و موڵكی سوتێندراو تالانكراو خانه‌واده‌كه‌یشی ده‌ربه‌ده‌ربوون بۆ هه‌ولێر و باوكیشی كه‌ له‌ته‌مه‌نی حه‌فتا ساڵیدا بوو بۆماوه‌ی ساڵێك ده‌ستگیركرا، دیسانه‌وه‌ له‌ساڵی 1963 كه‌ به‌ساڵی حه‌ره‌س قه‌ومیه‌كان ناسراوه‌، ماڵ و منداڵی له‌هه‌ولێر ده‌ربه‌ده‌ركرانه‌وه‌و چوون بۆ ناوچه‌ی بێتواته‌و هه‌رته‌ل و ئه‌ندێك، هه‌ر له‌وكاته‌شدا مام ته‌ها به‌شداری زۆر له‌شه‌ڕه‌كانی ئه‌و ناوچه‌یه‌ی كردووه‌و رۆڵی دیارو قاره‌مانانه‌ی نواندووه‌، دووساڵ به‌وشێوه‌یه‌ منداڵه‌كانی له‌خوێندن دابڕان، دواتر له‌ساڵی 1965 گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ هه‌ولێر.

له‌سالانی 1966-1967 كه‌ به‌سه‌ردان هاته‌وه‌ هه‌ولێر، له‌ته‌یراوه‌ ده‌ستگیر كراو بۆماوه‌ی سێ ساڵ له‌زیندانی موسڵ مایه‌وه‌، ساڵی 1969ش كه‌ئازادكرا رێی پێنه‌درا بگه‌ڕێته‌وه‌ هه‌ولێرو ناچار روویانكرده‌ به‌غداو دوای ماوه‌یه‌ك دووباره‌ گه‌ڕانه‌وه‌ هه‌ولێر، له‌وێشه‌وه‌ دیسان رویكرده‌وه‌ سه‌نگه‌ره‌كانی خه‌بات تا نسكۆی ساڵی 1975 به‌رده‌وام بوو، دواتر ئاواره‌ی ئێران بووه‌وه‌، پاشان گه‌ڕایه‌وه‌ بۆ عیراق و ساڵێك له‌هه‌وڵێر مایه‌وه‌، له‌كاتی هه‌ڵگیرسانی شۆڕشی نوێی گه‌له‌كه‌مان له‌گه‌ڵ شه‌هید سه‌عدی گچكه‌و قادر عه‌زیز روویانكرده‌ شاخه‌كانی كوردستان و بوون به‌پێشمه‌رگه‌.

دوای سالانێكی دوورودرێژ له‌خه‌بات و قوربانیدان و له‌ 19/4/1977 له‌نزیك گوندی سناوه‌ی جه‌لی كۆیه‌ له‌شه‌ڕێكدا له‌گه‌ڵ مه‌فره‌زه‌ خاسه‌ی خۆفرۆشێك بریندارده‌كرێت و پاشان ده‌ستگیركرا، دوای سالێك مانه‌وه‌ له‌ئازارو ئه‌شكه‌نجه‌ی ناو زیندانه‌كانی ئه‌من ئازادكرا، به‌لام به‌هۆی ئه‌وه‌ی تووشی نه‌خۆشی دڵ بووبوو، بۆیه‌ نه‌یتوانی به‌رده‌وام بێت له‌خه‌باتی چه‌كداری و به‌نهێنی هاوكاری شۆڕشی ده‌كرد، به‌لام به‌داخه‌وه‌ دوای ململانێیه‌كی زۆر له‌گه‌ڵ نه‌خۆشیدا رۆژی 16/4/2008 كۆچی دوایی كرد.

شه‌هید عه‌باسی جوانه‌مه‌رگ

شه‌هید عه‌باس محه‌مه‌د ئه‌حمه‌د ناسراو به‌ عه‌باس غه‌مبار، ساڵی 1983 له‌قه‌لادزێ له‌بنه‌ماڵه‌یه‌كی كوردپه‌روه‌ر چاوه‌ گه‌شه‌كانی به‌دنیا هه‌ڵهێناوه‌، له‌ساڵی 1997 له‌فه‌رمانده‌یی (5)ی دوكان بووه‌ به‌پێشمه‌رگه‌و پاشان گواستراوه‌ته‌وه‌ بۆ هێزی تایبه‌تی فه‌رمانده‌یی (1)ی سۆران، له‌به‌ر لێهاتوویی خۆی ده‌كرێته‌ جێگری كه‌رت، پاشان له‌گه‌ڵ ده‌سته‌یه‌ك له‌هاوڕێكانی ده‌گوازرێته‌وه‌ بۆ فه‌وجی (2)ی نیزامی، له‌ڕۆژی 1/9/2000 وه‌ك سه‌ربازێكی خۆبه‌خش ده‌بێته‌ سه‌ربازی یه‌كه‌م و دواتر ده‌بێته‌ نائیب عه‌ریف، به‌لام مه‌رگ رێگه‌ی پێنه‌دا پله‌كانی سه‌ربازی ببڕێت، به‌شداری چه‌ندان داستانی كردووه‌ وه‌كو (باڵه‌كایه‌تی، ناوچه‌ی وه‌رتێ، بناری قه‌ندیل، ناوچه‌ی هه‌ڵه‌بجه‌و هه‌ورامان به‌گشیی).

وه‌كو لاوێكی خوێن گه‌رم له‌ڕێكخستنه‌كانی پێشمه‌رگه‌ ده‌وری بینیوه‌، شه‌وی 28\29/3/2003 له‌شاخی شه‌رامی بچكۆله‌ له‌ناوچه‌ی هه‌ورامان له‌شه‌ڕێكی ده‌سته‌ویه‌خه‌دا به‌ده‌ستی تیرۆریستان شه‌هیدكرا له‌گه‌ڵ پۆلێك له‌هاوسه‌نگه‌رانی گه‌یشتنه‌ كاروانی نه‌مران و بوو به‌دووه‌م شه‌هیدی بنه‌ماڵه‌كه‌ی.

هه‌زاران سلاو له‌گیانی پاكی شه‌هید عه‌باس و سه‌رجه‌م شه‌هیدانی رێگه‌ی رزگاری كورستان.

شه‌هیدی به‌رگری له‌سنوره‌كانی كوردستان

شه‌هید فایه‌ق فه‌تاح كاكی، له‌ساڵی (1978) له‌گوندی (موانی رۆسته‌می) له‌پێده‌شتی شاره‌زوور هاتۆته‌ دنیاوه‌، قۆناغی سه‌ره‌تایی له‌ئۆردوگای (باریكه‌) ته‌واوكردووه‌و له‌به‌ر هه‌ژاریی نه‌یتوانیوه‌ قۆناغه‌كانی خوێندن ته‌واوبكات.

سه‌ره‌نجام بڕیاریداوه‌ رۆحی ئاوێته‌ی بواری حیزبایه‌تی و شۆڕشگێڕیی ببێت، بۆیه‌ له‌ساڵی (1989) په‌یوه‌ندیی حیزبیی له‌گه‌ڵ رێكخستنی ناوشار كردووه‌، ئیدی ئه‌و لاوه‌ خوێنگه‌رمه‌ ئاوێزانی كارو چالاكییه‌كانی نێو ریكخستنه‌كان ده‌بێت و بۆماوه‌ی (4) ساڵ به‌رده‌وام ده‌بێت، پاشان له‌ساڵی (1993) چه‌كی شه‌ره‌ف و كوردایه‌تی ده‌كاته‌ شان و ده‌چێته‌ نێو ریزی پێشمه‌رگه‌كانی فه‌رمانده‌یی (6)ی شاره‌زوورو دیسان زۆر چالاكانه‌ ئه‌ركه‌كانی پێشمه‌رگایه‌تی به‌جێده‌هێنێت و به‌وبۆنه‌یه‌وه‌ پله‌ی فه‌رمانده‌یی پێده‌به‌خشرێت، هێنده‌ی تر نابات ده‌بێته‌ فه‌رمانده‌ی (هێز)و درێژه‌ به‌ژیانی شۆڕشگێڕی ده‌دات، له‌تێكڕای هێرش و په‌لاماردانه‌كان به‌شدارده‌بێت هه‌تا پرۆسه‌ی ئازادكردنی عیراق و به‌شداریشی له‌ چه‌ندین مه‌شق و راهێنان كردووه‌.

پاش شكستهێنانی به‌عسی فاشی و له‌گه‌ڵ دامه‌زراندنی پاسه‌وانانی سنور، شه‌هید به‌پله‌ی فه‌رمانده‌یی حه‌زیره‌ له‌فه‌سیلی (2)ی سه‌ر به‌ناوچه‌ی پێنجوێن داده‌مه‌زرێت و دیسانه‌وه‌ به‌گیانی پێشمه‌رگایه‌تییه‌وه‌ درێژه‌ به‌كاری پاسه‌وانی ده‌دات و له‌به‌ر شاره‌زایی و لێهاتوویی ده‌بێته‌ كه‌سێكی ئیداری له‌فه‌سیلی (2)ی لیوای پاسه‌وانی سنور، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا بۆ راپه‌ڕاندنی ئه‌ركه‌كانی تری پێشڕه‌وی هه‌ندێك له‌هاوسه‌نگه‌رانی بووه‌و سه‌رپه‌رشتیاریی به‌شێك له‌ئه‌ركه‌كانی هاوڕێیانی بووه‌، هه‌ر به‌هۆی ئازایه‌تییه‌وه‌ خۆشبه‌ختانه‌ له‌هه‌ندێ هه‌وڵی تیرۆریستی رزگاری بووه‌ له‌ساڵی (2006) ژیانی هاوسه‌ری پێكهێناوه‌، به‌لام مخابن له‌ڕۆژی (26/5/2008) له‌سنوری پێنجوێن به‌ده‌ستی تیرۆریستان شه‌هیدكرا.

شه‌هیدانی داستانی شاخی شۆراوه‌

29 ساڵ له‌مه‌وبه‌ر له‌ (17/11/1980) داستانی شاخی شۆراوه‌ به‌خوێنی پۆلێك پێشمه‌رگه‌ تۆماركرا، ئه‌و شاخه‌ ناوچه‌ی بازیان و هه‌مه‌وه‌ند لێك جیاده‌كاته‌وه‌، كه‌رتی چواری جه‌باری ئه‌وكات سه‌ر به‌هه‌رێمی (5) قه‌ره‌داغ بوو، له‌سنوری هه‌مه‌وه‌ندو جه‌باری و بازیان و تا كه‌ركوك.

كه‌رتی جه‌باری پۆلێك لاوی خوێن گه‌رمی قاڵبوی شۆڕشی كوردایه‌تی به‌ڕێبازی (ی.ن.ك) له‌خۆگرتبوو، كه‌ زۆر وره‌به‌رزو گیانفیدای نیشتمان بوون له‌هه‌ڵمه‌ت بردندا پڵنگ ئاسا بوون، زۆربه‌یان تفه‌نگی بڕنه‌ویان پێبوو، جگه‌له‌وه‌ی یه‌ك چه‌كی قورس له‌و كه‌رته‌دا نه‌بوو، ئه‌وه‌ی شه‌ڕیان پێده‌كرد بیروباوه‌ڕی كوردانه‌و نیشتمانپه‌روه‌ری بوو. له‌وڕۆژه‌دا له‌هێرشێكی زه‌مینی و ئاسمانی نابه‌رامبه‌ردا له‌ژماره‌و جۆری چه‌كدا به‌پشتیوانی ده‌یان كۆپته‌رو به‌كرێگیراوه‌ كورده‌كانی چه‌مچه‌ماڵ و بازیان و تاسڵوجه‌ (15) پێشمه‌رگه‌ی ئه‌و كه‌رته‌ شه‌هیدبوون و گه‌یشتنه‌ كاروانی نه‌مران، پێشمه‌رگه‌یه‌كیش به‌دیل گیراو دواتر له‌قه‌سابخانه‌ی موسڵ له‌سێداره‌درا، هه‌شت له‌و شه‌هیدانه‌ ته‌رمه‌كانیان ده‌ستی رژێم كه‌وت، دواتر له‌گردی سه‌یوانی شاری سلێمانی به‌خاك سپێردران، كه‌بریتین له‌شه‌هیدان: نه‌وزاد شه‌ریف، عه‌لادین، نه‌جمه‌دین، نوری، ره‌مه‌زان، ئه‌ركان، فاتیح.

ژیاننامه‌ی شه‌هیدانی داستانه‌كه‌

1- شه‌هید (خالید محه‌مه‌د ئه‌مین) ناسراو به‌ بێستون باڕۆیی، ساڵی 1957 له‌گوندی باڕۆیی له‌دایكبووه‌، له‌ساڵی 1977 بووه‌ به‌پێشمه‌رگه‌ له‌هه‌رێمی (5)ی قه‌ره‌داغ، له‌ساڵی 1980 بووه‌ به‌فه‌رمانده‌ی كه‌رتی (4)ی جه‌باری.

2- شه‌هید (نوری محه‌مه‌د عه‌لی) ناسراو به‌ (مه‌لا نوری) له‌ساڵی 1949 له‌شاری كه‌ركوك له‌دایكبووه‌، له‌ساڵی 1978 بووه‌ به‌پێشمه‌رگه‌ له‌كه‌رتی (4) جه‌باری و به‌ماوه‌یه‌كی كه‌م بوو به‌ رابه‌ر سیاسی كه‌رتی (4).

3- شه‌هید (شه‌ریف سابر كه‌ریم) ناسراو به‌ (شه‌ریف كونه‌كۆتری) له‌ساڵی 1948 له‌دایكبووه‌، له‌ساڵی 1978دا بووه‌ به‌پێشمه‌رگه‌ له‌كه‌رتی (4)ی جه‌باری، شه‌هید شه‌ریف برایه‌كی تریشی له‌شۆڕشی نوێی گه‌له‌كه‌مان شه‌هیدبووه‌.

4- شه‌هید (نه‌وزادمحه‌مه‌د ئه‌مین) ناسراو به‌ (نه‌وزاد ته‌كێیی) له‌ساڵی 1962 له‌ته‌كیه‌ چاوی به‌ژیان هه‌ڵهێناوه‌، له‌ساڵی 1978 په‌یوه‌ندیكردووه‌ به‌ڕٍێكخستنه‌كانی (ی.ن.ك)ه‌وه‌ له‌ساڵی 1980دا له‌گه‌ڵ شه‌هید (جه‌لال فه‌تاح)ی ئامۆزایدا بوون به‌پێشمه‌رگه‌ له‌كه‌رتی (4)ی جه‌باری.

5- شه‌هید (حسێن عه‌بدوڵلا محه‌مه‌د) ناسراو به‌ (حسێن دلكه‌یی) له‌ساڵی 1958 له‌دایكبووه‌، له‌گه‌ڵ هه‌ڵگیرسانی شۆڕشی نوێدا له‌ساڵی 1976 بووه‌ به‌پێشمه‌رگه‌.

6- شه‌هید (نه‌جمه‌دین عوسمان قادر) ناسراو به‌ (نه‌جمه‌دین كه‌ركوكی) له‌ساڵی 1956 له‌شاری كه‌ركوكی باباگوڕگوڕی گڕو كڵپه‌ له‌دایكبووه‌ له‌ساڵی 1980 په‌یوه‌ندیكردووه‌ به‌هێزی پێشمه‌رگه‌ی كوردستانه‌وه‌ له‌كه‌رتی (4)ی جه‌باری.

7- شه‌هید (ره‌مه‌زان مسته‌فا كه‌ریم) ناسراو به‌ (ره‌مه‌زان كانی مسته‌فایی) له‌ساڵی 1954 له‌گوندی كانی مسته‌فا له‌دایكبووه‌، له‌ساڵی 1979دا په‌یوه‌ندیكردووه‌ به‌هێزی پێشمه‌رگه‌وه‌ له‌كه‌رتی (4)ی جه‌باری.

8- شه‌هید (عه‌دنان عه‌لی محه‌مه‌د) ناسراو به‌ (عه‌دنان كه‌ركوكی) له‌ساڵی 1956دا له‌گه‌ڕه‌كی شۆڕیجه‌ی شاری كه‌ركوك له‌دایكبووه‌، له‌ساڵی 1980دا بووه‌ته‌ پێشمه‌رگه‌ له‌كه‌رتی (4)ی جه‌باری.

9- شه‌هید (نوره‌دین ره‌شید ناسیح) ناسراو به‌ (نوری كه‌ركوكی) له‌ساڵی 1957 له‌گه‌ڕه‌كی شۆڕیجه‌ی شۆڕه‌سوارانی شاری كه‌ركوك له‌دایكبووه‌، له‌ساڵی 1980دا بووه‌ به‌پێشمه‌رگه‌ له‌كه‌رتی (4)ی جه‌باری.

10- شه‌هید (ئه‌ركان ئه‌مین قادر) ناسراو به‌ (ئه‌ركان چرا غه‌رووته‌یی) له‌ساڵی 1963دا له‌گوندی شراغه‌ رووته‌ له‌دایكبووه‌، له‌ساڵی 1979دا بووه‌ به‌پێشمه‌رگه‌ له‌كه‌رتی (4)ی جه‌باری.

11- شه‌هید (عومه‌ر حه‌مه‌ئه‌مین ره‌زا) ناسراو به‌ (عومه‌ر باینجانی) له‌ساڵی 1965 له‌دایكبووه‌، له‌ساڵی 1977دا بووه‌ به‌پێشمه‌رگه‌.

12- شه‌هید (فاتح حه‌مه‌سه‌عید محه‌مه‌د) ناسراو به‌ (فاتح سه‌نگاوی) له‌ساڵی 1963دا له‌دایكبووه‌، له‌ساڵی 1979دا بووه‌ به‌پێشمه‌رگه‌ له‌كه‌رتی (4)ی جه‌باری.

13- شه‌هید (جه‌بار فایه‌ق مه‌جید) ناسراو به‌ (جه‌بار په‌نگوڵه‌یی) له‌ساڵی 1957 له‌دایكبووه‌، له‌ساڵی 1979دا بووه‌ به‌پێشمه‌رگه‌ له‌كه‌رتی (4)ی جه‌باری.

14- شه‌هید (عه‌لائه‌دین عه‌بدولكه‌ریم محه‌مه‌د) ناسراو به‌ (دكتۆر عه‌لائه‌دین) له‌ساڵی 1956 له‌دایكبووه‌ له‌ساڵی 1976دا په‌یوه‌ندیكردووه‌ به‌ڕێكخستنه‌كانی (ی.ن.ك)ه‌وه‌ له‌ساڵی 1980 چووه‌ته‌ ریزی هێزی پێشمه‌رگه‌ی كوردستانه‌وه‌ له‌كه‌رتی (4)ی جه‌باری، شه‌هید عه‌لائه‌دین ده‌رچووی په‌یمانگه‌ی پزیشكی سلێمانی بووه‌.

15 – شه‌هید (قادر حسێن ئه‌حمه‌د) ناسراو به‌ (قادر شاحه‌سه‌نی) له‌ساڵی 1963دا له‌شارۆچكه‌ی سه‌نگاو له‌دایكبووه‌، له‌ساڵی 1977دا په‌یوه‌ندیكردووه‌ به‌ڕێكخستنه‌كانی (ی.ن.ك)ه‌وه‌ له‌ساڵی 1979دا بووه‌ به‌پێشمه‌رگه‌ له‌كه‌رتی (4)ی جه‌باری به‌داخه‌وه‌ له‌ 17/11/1980دا له‌داستانی شاخی شۆراوه‌ له‌گه‌ڵ هاوڕێكانیدا شه‌هیدبوون و گه‌یشتنه‌ كاروانی نه‌مران.

 16 – شه‌هید (جه‌وهه‌ر حسێن ئه‌حمه‌د) له‌ساڵی 1955 له‌دایكبووه‌، هه‌میشه‌ هۆگری پێشمه‌رگایه‌تی بووه‌، له‌ساڵی 1979دا بووه‌ به‌پێشمه‌رگه‌ له‌كه‌رتی (4)ی جه‌باری له‌ 17/11/1980دا له‌داستانی شاخی شۆراوه‌ دوای به‌رگرییه‌كی قاره‌مانانه‌و دوای شه‌هیدبوونی 15 پێشمه‌رگه‌ی هاوڕێ له‌و داستانه‌دا، به‌دیل گیراو پاشان له‌لایه‌ن رژێمی فاشیه‌وه‌ له‌سێداره‌درا.

هه‌زاران سلاو له‌گیانی پاكی شه‌هیدانی شۆراوه‌و سه‌رجه‌م شه‌هیدانی گه‌له‌كه‌مان.

شه‌هید حاكم رێبوار گۆپته‌په‌یی 

 چه‌ند ئه‌سته‌مه‌ خامه‌ بتوانێ بۆ قاره‌مانێتی و دڵسۆزی ئه‌و شێره‌ پیاوه‌ بنووسێ، به‌لام ئه‌مه‌ ژیانی راسته‌قینه‌ی ئه‌و فه‌رمانده‌ لێهاتووه‌یه‌ كه‌ بووه‌ داستان بۆ مێژووی پڕ له‌شانازی گه‌له‌كه‌مان.

شه‌هیدی فه‌رمانده‌ ره‌فیق كه‌ریم ناسراو به‌حاكم رێبوار گۆپته‌په‌یی، ساڵی 1953 له‌گوندی گۆپته‌په‌ی سه‌ر به‌ناحیه‌ی ئاغجه‌له‌ر چاوه‌ گه‌شه‌كانی به‌ژیان هه‌ڵهێناوه‌، ساڵی 1976 له‌گه‌ڵ دروستبوونی مه‌فره‌زه‌ سه‌ره‌تاییه‌كانی (ی.ن.ك) ده‌بێته‌ پێشمه‌رگه‌ له‌هه‌رێمی (2)ی كه‌ركوكی ئه‌وسای (ی.ن.ك)، پاشان له‌ساڵی 1980 له‌هه‌رێمی (3) بۆته‌ فه‌رمانده‌ی مه‌فره‌زه‌، دواتر له‌به‌ر لێهاتوویی و ئازایه‌تی خۆی بۆته‌ فه‌رمانده‌ی كه‌رت له‌تیپی (23)ی سورداش و هه‌روه‌ها له‌ساڵی 1984 گوازراوه‌ته‌وه‌ بۆ تیپی (21)ی كه‌ركوك و دواتر كراوه‌ به‌حاكمی تیپی (25)ی خاڵخالان، ئه‌و فه‌رمانده‌ قاره‌مانه‌ به‌شداری زۆربه‌ی نه‌به‌ردی و چالاكییه‌كانی هێزی پێشمه‌رگه‌ی كردووه‌و ده‌وری كاریگه‌رو به‌رچاوی هه‌بووه‌ له‌هه‌موو نه‌به‌ردییه‌كاندا، سه‌دحه‌یف و مه‌خابن له‌ڕۆژی 5/5/1988 (2) رۆژ دوای كیمیابارانكردنی گونده‌كه‌یان له‌لایه‌ن رژێمی به‌عسه‌وه‌ له‌گه‌ڵ پۆلێك پێشمه‌رگه‌ی قاره‌مانی تر بۆ به‌رگریكردن له‌خاك و گه‌له‌كه‌ی له‌شه‌ڕێكی قاره‌مانانه‌دا شه‌هیدده‌كرێ و ده‌چێته‌ ریزی كاروانی شه‌هیدانه‌وه‌.

هه‌زاران هه‌زار سلاو له‌گیانی فه‌رمانده‌ی شه‌هید حاكم رێبوار گۆپته‌په‌یی و سه‌رجه‌م شه‌هیدانی كوردو كوردستان.

شه‌هید سه‌لاح له‌رووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی ملازم موحسینی تاوانباردا

شه‌هید (سه‌لاح عوسمان محه‌مه‌د) ناسراو به‌ (سه‌لاح)ی پیاوه‌ بچكۆله‌كه‌، ساڵی 1956 له‌شاری سلێمانی هاتۆته‌ دنیاوه‌و ساڵی 1976 په‌یوه‌ندیكردووه‌ به‌ڕێكخستنه‌كانی (ی.ن.ك)ه‌وه‌، ساڵی 1978 له‌لایه‌ن رژێمی به‌عسه‌وه‌ ده‌ستگیركراو دوای ئازارو ئه‌شكه‌نجه‌یه‌كی زۆر ئازادكرا، هه‌ر له‌وساڵه‌دا په‌یوه‌ندی شاخ و شار گرێده‌داو له‌هه‌رێمی (5)ی قه‌ره‌داغ بوو به‌پێشمه‌رگه‌.

شه‌هید كه‌سێكی گوێرایه‌ڵ و دڵسۆز بوو، هه‌ركارێی پێراسپێردرابێ زۆر به‌ئازایانه‌ ئه‌نجامیداوه‌و چه‌ندین تاوانباری به‌سزای گه‌ل گه‌یاندووه‌، كه‌هه‌ندێك له‌و تاوانبارانه‌ ئه‌و به‌عسییه‌ ناسراوانه‌ بوون خه‌ڵكی شاری سلێمانیان ئازارداوه‌و پێشمه‌رگه‌و رێكخستنه‌كانیان شه‌هیدكردووه‌، له‌گه‌ڵ به‌سزاگه‌یاندنی چه‌ندین ئه‌فسه‌ری دیكه‌ی پله‌به‌رزی رژێم، هه‌روه‌ها ساڵی 1979 برینداركراوه‌، له‌ 17/5/1979 له‌گه‌ڵ هاوڕێكه‌ی به‌ناوی (تۆفیق حاجی حسێن) به‌مه‌به‌ستی تۆڵه‌ی شه‌هیدبوونی سیروان تاڵه‌بانی بۆ به‌سزاگه‌یاندنی ملازم موحسینی تاوانبار ده‌چێته‌وه‌ بۆ ناوشاری سلێمانی، به‌لام به‌داخه‌وه‌ له‌لایه‌ن خۆفرۆشێك ئاشكراده‌كرێت و دوای شه‌ڕێكی ده‌سته‌ویه‌خه‌و كوشتنی چوار له‌پیاوانی ملازم موحسین، له‌نزیك مزگه‌وتی خانه‌قای سلێمانی له‌گه‌ڵ هاوڕێكه‌ی شه‌هیدده‌كرێن، پاشان لاشه‌كه‌ی شه‌هید سه‌لاح به‌دوای ئۆتۆمبێلدا به‌ناو شاری سلێمانی راده‌كێشن بۆئه‌وه‌ی خه‌ڵكی بێ چاو ترسێن بكه‌ن.

نووسینی:گه‌لاوێژ عوسمان محه‌مه‌دخوشكی شه‌هید

ژیاننامه‌ى شه‌هید محه‌مه‌د عه‌جه‌م

شه‌هید محه‌مه‌د عه‌جه‌م له‌ساڵى 1946 له‌شارى رانیه‌ى ده‌روازه‌ی راپه‌رین له‌دایكبووه‌،

شه‌هید تاقانه‌ى دایك و باوكه‌ ده‌ربه‌ده‌ره‌كه‌ى بوو كه‌ له‌كوردستانى ئێران په‌ڕاگه‌نده‌ى كوردستانى خواروو ببوون ، له‌ ڕۆژی 11/5/1977 له‌لایه‌ن رژێمه‌وه‌ فه‌رمانى گرتنى بۆ ده‌رچوو له‌ ڕۆژی 12/5/1977 خۆى گه‌یانده‌ ریزی مه‌فره‌زه‌ سه‌ره‌تاییه‌كان له‌ناوچه‌ى ده‌شتى هه‌ولێر و بوبه‌ پێشمه‌رگه‌.

پێویست ناكات ئازایه‌تى و دلێرى هه‌ڤاڵى شه‌هید محه‌مه‌د عه‌جه‌م باس بكرێت ، ئه‌وه‌ى ماناى پێشمه‌رگایه‌تى بزانێت ئینجا ده‌زانێت شه‌هید محه‌مه‌د چۆن بووه‌و چه‌ندینجار بۆ راپه‌راندنى ئیشوكاره‌كانى رێكخستن گه‌راوه‌ته‌وه‌ ناوشاری هه‌ولێر به‌تایبه‌تى ، حه‌یف له‌شه‌وى 9- 10 / 4 / 1987 له‌كاتێكدا له‌گه‌ڵ هاوڕێ خالید سابیر ده‌یانویست له‌هه‌ولێر بگه‌ڕێنه‌وه‌ ناو مه‌فره‌زه‌كان، له‌نزیك گۆرستانى سه‌ید مه‌عروف كه‌وتنه‌ پیلانى دوژمنان و خیانه‌تى لێكراو به‌ده‌سترێژێك ئه‌و دوو تێكۆشه‌ره‌ شه‌هید كران.

تێبینی/ ئه‌م بابه‌ته‌ له‌كتێبـی(قه‌ندیل به‌غدای هه‌ژاند)ی شه‌هید ڕێباز وه‌رگیراوه‌

شه‌هید شاهۆ بیبانی بروسكه‌یه‌كی تووڕه‌ له‌شه‌وه‌ بێده‌نگه‌كاندا

جوامێرێك وه‌ك گوڵه‌ نێرگز له‌ماڵى نائومێدی ساڵه‌ییه‌وه‌ هاتووه‌و له‌ده‌رگاكانی سه‌برده‌دات و گێلاسه‌كانی هه‌تاو له‌سه‌به‌ته‌ى ته‌نیایی ده‌ته‌كێنێ و یه‌ك یه‌ك ده‌رگا بچووكه‌كانی ئومێد ده‌كاته‌وه‌و پشكۆى ته‌نیاییه‌ پیره‌كان ده‌گه‌شێنێته‌وه‌و مه‌وداى نێوان گوڵدانه‌كانی عیشق رێكده‌خات.

جوامێرێك كوڕه‌ سه‌لاره‌كه‌ى بیبانییه‌و له‌گه‌ڵ چپه‌ى گیاو نیگاى شه‌هێنه‌كان دێت و چه‌قۆ له‌ده‌ستی ئه‌و دره‌ختانه‌ ده‌ردێنێ، كه‌ له‌باخچه‌كاندا خۆیان ده‌كوژن و خه‌م له‌دڵى ئه‌و كۆترانه‌ ده‌ردێنێ، كه‌ له‌سه‌ر گۆمه‌زو مناره‌كاندا هه‌ڵده‌نیشن.

كاكه‌ شاهۆ له‌گه‌ڵ بوڵێڵى ئێواران ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ گونده‌كه‌یان و ده‌ستی زاڕۆڵه‌كان ده‌گرێت و بۆنی زه‌رده‌خه‌نه‌ى جه‌نگه‌ڵه‌كان له‌هه‌ناسه‌ى دێت و به‌بێده‌نگ له‌سه‌ر سه‌كۆكان پشوویه‌ك ده‌دات و تفه‌نگه‌كه‌ى هه‌ڵده‌گرێت و وه‌ك عاشقێكی سوارچاك له‌سه‌ر ئه‌سپه‌كه‌ى دانابه‌زێت و شمشاڵ بۆ ئه‌ستێره‌ به‌رزه‌كان ده‌ژه‌نێ.

شه‌هید (عومه‌ر خورشید حه‌سه‌ن) ناسراو به‌ (شاهۆ بیبانی) له‌ 1964 له‌گوندی قوتان له‌دایكبووه‌و تا قۆناغی یه‌كی ناوه‌ندی خوێندووه‌، له‌به‌هارى ساڵی 1983 روو له‌ئێزگه‌ى ده‌نگی گه‌لی كوردستان ده‌كات و له‌ڕیزه‌كانی (ی،ن،ك) ده‌بێت به‌پێشمه‌رگه‌، پاش ماوه‌یه‌كی كه‌م ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ سنورى تیپى (21)ى كه‌ركوك و درێژه‌ به‌خه‌بات ده‌دات، پاشان وه‌ك فه‌رمانده‌ى مه‌فره‌زه‌ له‌كه‌رتی چوارى تیپی (25)ى خاڵخالان به‌رده‌وام ده‌بێت،هاوكات ئه‌ندامێكی چالاكی كۆمه‌ڵه‌ى ره‌نجده‌رانی كوردستان بوو، خاوه‌ن بیرێكی فراوان و شۆڕشگێڕانه‌ بوو.

شه‌هید له‌ماوه‌ى ژیانی پێشمه‌رگایه‌تیدا به‌شدارى زۆربه‌ى شه‌ڕه‌كانی سنورى تیپی (21)ى كه‌ركوك و (25)ى خاڵخالانى كردووه‌، هه‌روه‌ها به‌شدارى داستانی دابان- هه‌لاج و شه‌ڕه‌كانى سه‌رجاده‌ى دوكانی كردووه‌و پێشمه‌رگه‌یه‌كی هه‌میشه‌ قسه‌ و رووخۆش بووه‌و ته‌نانه‌ت ماڵى خانه‌واده‌كه‌شی شوێنی حه‌وانه‌وه‌و خۆحه‌شاردانی پێشمه‌رگه‌ بووه‌و زۆر دڵسۆزو وه‌فادارى یه‌كێتی بوون.

شه‌هید شاهۆله‌شه‌وی 7-8/8/1985 له‌شیوه‌سوور له‌گرتنی چه‌ند ره‌بییه‌یه‌كی به‌كرێگیراوه‌كانی رژێمی به‌عس له‌گه‌ڵ (7) حه‌وت هه‌ڤاڵى ترى شه‌هیدده‌بێت و ده‌گاته‌ كاروانى شه‌هیدانه‌وه‌و ته‌نانه‌ت له‌به‌ر سه‌ختی شوێنه‌كه‌یان ته‌رمه‌كانیان ده‌كه‌وێته‌ به‌رده‌ستی رژێم و رۆژى دواتر ته‌رمه‌كانیان له‌ (رێدار) به‌شێوه‌یه‌كی ناشیرین پیشانی خه‌ڵكى ده‌ده‌ن و پاشان شاره‌وانی كه‌ركوك به‌نهێنی له‌گۆڕستانی شێخ محێدین به‌خاكیان ده‌سپێرن، به‌لام دواتر له‌ڕێگاى كه‌سێكه‌وه‌ شوێنی گۆڕه‌كه‌یان بۆ ئاشكراده‌كرێت و كه‌سوكاریان به‌نهێنی سه‌ردانی گۆڕى رۆڵه‌ جوانه‌مه‌رگه‌كانیان ده‌كه‌ن.

نوسینی:خالید چاى

شه‌هید مامۆستا ئاسۆ

مامۆستایه‌ك به‌كۆڵه‌پشتێكه‌وه‌، بارووت و كتێبـی له‌كۆڵناوه‌و ئه‌و مردووانه‌ وه‌ئاگا دێنێته‌وه‌، كه‌ له‌جۆلانه‌ی دارستانه‌كان نوستوون، ئه‌و باڵندانه‌ به‌ئاگا دێنێته‌وه‌ كه‌ده‌ڵێن لێره‌دا ئاو هه‌یه‌، هه‌وا هه‌یه‌، دانه‌وێڵه‌ هه‌یه‌، به‌لام ژیان نییه‌.

مامۆستایه‌ك، له‌گه‌ڕه‌كی چه‌وساوه‌كانه‌وه‌ هاتووه‌و ئه‌وه‌ ده‌زانێت رێگا لماوییه‌كانی قه‌ده‌ر خۆیان كوشتووه‌، ئه‌و ده‌زانێت سبه‌ینێ به‌ر له‌دوێنێ مردووه‌، ئه‌و ده‌زانێت ئاسمان له‌سه‌رمانه‌وه‌ گیانده‌داو زه‌وی له‌ژێر پێیاندا مردووه‌.

مامۆستایه‌ك گوند به‌گوند ده‌گه‌ڕێت و قه‌فه‌زه‌كانی ته‌نیایی ده‌شكێنێ و حیكمه‌ت وه‌ك شه‌راب دابه‌شده‌كات، ئه‌و خۆی له‌ناو كاره‌ساته‌كانه‌وه‌ هاتووه‌، ئه‌و په‌یامبه‌ری شۆڕشێكه‌ له‌زه‌نگه‌ هه‌میشه‌ییه‌كانی خه‌ته‌ر، هه‌رگیز دڵی راناچڵه‌كێ.

ئه‌و نه‌خشه‌ی سه‌رفرازی ولاتێكی له‌كۆڵ ناوه‌و نهێنی سه‌ردابه‌كانی شادی ده‌خاته‌ڕوو. مامۆستایه‌ك ته‌باشیری گولله‌ی به‌ده‌سته‌وه‌و ئه‌و پرسیاره‌ی ئاسمان ناتوانێت حه‌لی بكات، حه‌لی ده‌كات، چ مه‌ته‌ڵێك قورسه‌، ئه‌و هه‌ڵیدێنی و به‌شه‌رمێكه‌وه‌ پێمان ده‌ڵێت: وێنه‌ی تفه‌نگه‌ دێرینه‌كانم بۆ بنێرن، وێنه‌ی خه‌نجه‌ری خوێناوی ناو برینم بۆ بنێرن، نه‌ك وێنه‌ی دڵدارانی به‌ر سێبه‌ری دره‌خته‌كان.

مامۆستا (عه‌بدولخالق ساڵح ئه‌حمه‌د) ناسراو به‌ (ئاسۆ) ساڵی 1956 له‌سۆنه‌گۆلی شاری كه‌ركوك له‌دایكبووه‌و خوێندنی سه‌ره‌تایی و ناوه‌ندیی له‌كه‌ركوك ته‌واوكردووه‌، پاشان روویكردۆته‌ شاری هه‌ولێرو له‌ 1979 خانه‌ی مامۆستایانی ته‌واوكردووه‌، ساڵی 1977 په‌یوه‌ندیكردووه‌ به‌ڕێكخستنه‌كانی كۆمه‌ڵه‌ی ره‌نجده‌رانی كوردستانه‌وه‌و له‌كۆتایی 1981 له‌هه‌رێمی دووی كه‌ركوك له‌لای شه‌هید ئه‌نوه‌ر حه‌سه‌ن ده‌بێت به‌پێشمه‌رگه‌.

شه‌هید ئاسۆی پێشمه‌رگه‌و مامۆستا، ته‌مه‌نی پێشمه‌رگایه‌تی كورت ده‌بێت و له‌ڕۆژی 5/3/1982 له‌داستانه‌ خوێناوییه‌كه‌ی گوندی (قازان) له‌گه‌ڵ 10 هه‌ڤاڵی دیكه‌یدا كه‌ (ئه‌نوه‌ر حه‌سه‌ن) سه‌رده‌سته‌ی ئه‌و قافڵه‌ شه‌هیده‌ بوو، شه‌هیدده‌بێت و ده‌گاته‌ كاروانه‌ پڕ سه‌روه‌رییه‌كه‌ی شه‌هیدانه‌وه‌.

شه‌هید حسێن، پێشمه‌رگه‌ی شاخ و ته‌ته‌ری رێكخستنه‌كان  

شه‌هیدی فه‌رمانده‌ حسێن ئه‌حمه‌د خدر- ناسراو به‌ حسێن كه‌ڵێته‌یی له‌ساڵی (1957) له‌گوندی كه‌ڵێته‌ی سه‌ر به‌قه‌زای رواندز چاوی به‌ژیان هه‌ڵهێناوه‌و له‌باوه‌شی خێزانێكی هه‌ژارو تێكۆشه‌ر په‌روه‌رده‌ بووه‌، سه‌ختی ژیان و نه‌بوونی قوتابخانه‌ له‌و ناوچانه‌ رێگربووه‌ له‌به‌رده‌م خوێندنی.

شه‌هید حسێن هه‌ر له‌ته‌مه‌نی لاوێتییه‌وه‌ هه‌ستی شۆڕشگێڕی له‌ناخیدا چه‌كه‌ره‌ی كردووه‌ هیواكانی له‌سه‌ر بناغه‌ی خه‌بات و تێكۆشان هه‌ڵچنیوه‌، هه‌ربۆیه‌ له‌ساڵی (1974) په‌یوه‌ندی به‌شۆڕشی ئه‌یلول كردووه‌ له‌ به‌تالیۆنی 4ی باڵه‌ك بۆته‌ پێشمه‌رگه‌، پاشان وه‌ك هه‌زاران پێشمه‌رگه‌ی تر ئاواره‌ی ئێران بووه‌، ساڵی (1975) له‌لایه‌ن رژێمی ئێرانه‌وه‌ له‌گه‌ڵ كۆمه‌ڵێك تێكۆشه‌رو كه‌سایه‌تی شۆڕشگێڕ ته‌سلیم به‌ رژێمی به‌عس ده‌كرێته‌وه‌و ماوه‌ی 11 مانگ له‌شاری دیوانیه‌ ده‌ستبه‌سه‌ر ده‌كرێت.

دوای ئازادكردنی له‌زیندان، ساڵی (1976) ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ كوردستان و له‌سه‌ره‌تای دروستبوونه‌وه‌ی شۆڕشی نوێ ده‌بێته‌ پێشمه‌رگه‌. ساڵی 1978 له‌گه‌ڵ شه‌هیدی سه‌ركرده‌ (دكتۆر خالید) ده‌چێته‌ توركیا به‌مه‌به‌ستی دابینكردنی چه‌ك بۆ شۆڕش، به‌لام به‌هۆی كاره‌ساتێكی نه‌خوازراوه‌وه‌ به‌ناچاری ته‌سلیم به‌ رژێم ده‌بێته‌وه‌، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا هه‌ستی نه‌ته‌وایه‌تی و شۆڕشگێڕی له‌ناخی ئه‌م كه‌ڵه‌ قاره‌مانه‌دا هه‌میشه‌ ژیله‌مۆیه‌ك بووه‌و دانه‌مركاوه‌ته‌وه‌، بۆیه‌ دوای ته‌نیا یه‌ك مانگ په‌یوه‌ندی به‌ڕیزه‌كانی رێكخستنی (كۆمه‌ڵه‌ی ره‌نجده‌رانی كوردستان) ده‌كاته‌وه‌و ده‌بێته‌ جێگه‌ی متمانه‌ی شه‌هیدی سه‌ركرده‌ (حه‌سه‌ن كوێستانی)و ته‌واوی هه‌ڤالانی، پاشان به‌هۆی دڵسۆزییه‌وه‌ ناوه‌ندی (كۆمه‌ڵه‌) ده‌یكات به‌ (ته‌ته‌ر)و په‌یوه‌ندی ڕێكخستنه‌كانی (ناوه‌ندی كۆمه‌ڵه‌)و رێكخستنی ناوچه‌كانی (باڵه‌كایه‌تی+ رواندز+ سۆران) له‌ڕێگه‌ی ئه‌مه‌وه‌ به‌رده‌وام ده‌بێت و به‌ داینه‌مۆی رێكخستنی ناوچه‌كه‌ داده‌نرێت، دوای ئاشكرابوونی رێكخستنه‌كانی ناوشار، له‌ساڵی (1979) په‌یوه‌ندی به‌هێزی پێشمه‌رگه‌وه‌ ده‌كاته‌وه‌و له‌هه‌رێمی 7ی باڵه‌ك ده‌بێته‌ پێشمه‌رگه‌و ده‌كرێت به‌فه‌رمانده‌ی كه‌رت، به‌لام سه‌د مه‌خابن له‌ڕۆژی 27/10/1980 له‌به‌رده‌م ماڵه‌كه‌ی خۆی له‌گوندی كه‌ڵێته‌ شه‌هیدده‌كرێت.

هه‌زاران سلاو له‌گیانی پاك و پڕ سه‌روه‌ری شه‌هید (حسێن كه‌ڵته‌یی)و سه‌رجه‌م شه‌هیدانی رێگه‌ی ئازادی.

شه‌هید مورشید ئازایانه‌ چووه‌به‌رپه‌تی سێداره‌

شه‌هیدی نه‌مر مورشید خورشید حه‌سه‌ن به‌رزنجی، ساڵی 1967 له‌گوندی ته‌خته‌مینای ناحیه‌ی قادركه‌ره‌م له‌بنه‌ماڵه‌یه‌كی شۆڕشگێڕو زه‌حمه‌تكێش له‌دایكبووه‌.

ساڵی 1979 خوێندنی سه‌ره‌تایی له‌شاره‌دێی نه‌وجول ته‌واوكردووه‌و دواتر له‌بڕینی قۆناغه‌كانی خوێندن به‌رده‌وام بووه‌.

كاتێك له‌ساڵی 1979 بۆ یه‌كه‌مجار چاوی به‌شه‌هیدی فه‌رمانده‌ خالید گه‌رمیانی ده‌كه‌وێ، ئه‌گه‌رچی مێردمنداڵ بووه‌ به‌لام له‌وكاته‌وه‌ په‌یوه‌ندی به‌ڕێكخستنه‌كانی كۆمه‌ڵه‌ی ره‌نجده‌رانی كوردستانه‌وه‌ كردووه‌و دڵسۆزانه‌ كاری رێكخستنی له‌ناو شاری خورماتوو ئه‌نجامده‌داو سڵی له‌ڕژێمی به‌عس نه‌كردۆته‌وه‌، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا رۆشنبیریش بووه‌و حه‌زی له‌شیعر كردووه‌، ساڵی 1975 وه‌ك هه‌وڵێك هه‌ڵساوه‌ به‌كۆكردنه‌وه‌و ئاماده‌كردن و نووسینه‌وه‌ی شیعره‌كان (بابا یاران)، به‌لام له‌به‌ر چه‌ند هۆكارێك بۆی ته‌واونه‌كراوه‌.

له‌ڕۆژی 5/10/1985 له‌لایه‌ن ده‌زگای ئه‌منی خورماتووه‌وه‌ ده‌گیرێت، دوای چه‌ندین مانگ له‌ژێر ئه‌شكه‌نجه‌دا، سه‌عات 7:30ی ئێواره‌ی رۆژی 20/4/1986 له‌به‌ندیخانه‌ی ئه‌بوغرێب له‌لایه‌ن رژێمی به‌عسه‌وه‌ له‌سێداره‌ ده‌درێت و دوای (17) ساڵ گۆڕ غه‌ریبـی له‌مه‌راسیمێكدا ته‌رمه‌ پیرۆزه‌كه‌ی له‌ئێواره‌ی 12/5/2003 له‌گه‌ڵ (5) شه‌هیدی دیكه‌ له‌گۆڕستانی (كه‌رخ)ه‌وه‌ له‌شاری به‌غدا ده‌گوێزرێته‌وه‌ بۆ گۆڕستانی شه‌هیدان له‌شاری خورماتوو.

هه‌زاران سلاو له‌گیانی پاكی شه‌هید مورشیدو سه‌رجه‌م شه‌هیدان.

له‌یادی شه‌هیدی فه‌رمانده‌ و پارتیزان حه‌مه‌ڕه‌ش دا

له‌یادی 34 ساڵه‌ی دامه‌زراندنی (ی،ن،ك)،له‌مه‌راسیمێكی شایسته‌دا و به‌ئاماده‌بوونی ژماره‌یه‌كی زۆر له‌به‌رپرسان و كه‌س و كاری شه‌هیدان و جه‌ماوه‌ر، رۆژی 31/5 په‌رده‌له‌سه‌ر په‌یكه‌ری شه‌هیدی پارتیزان(حه‌مه‌ره‌ش) لادرا.

له‌وبۆنه‌یه‌دا حاكم قادر به‌رێوه‌به‌ری ئاسایشی گشتی و ئه‌ندامی سه‌ركردایه‌تی (ی،ن،ك) ئه‌م وتاره‌ی خوێنده‌وه‌:

شه‌هید حه‌مه‌ڕه‌ش، سیمبولی كادرو پێشمه‌رگه‌ی بوێرو له‌خۆبردووی نموونه‌یی خه‌باتی پێشمه‌رگایه‌تی خه‌ڵكی كوردستان بوو.

شه‌هید له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی رۆڵه‌ی بنه‌ماڵه‌ تێكۆشه‌ره‌كه‌ی بوو، هه‌ر له‌زووه‌وه‌ رێگاو رێبازی ژیانی خۆی له‌پێشمه‌رگایه‌تیدا دۆزییه‌وه‌و بوو به‌پێشمه‌رگه‌ تا خه‌ونی نه‌وه‌كانی گه‌له‌كه‌مان شادمان و زیندوو پیرۆزبێت، له‌گه‌ڵ هاوڕێ و هه‌ڤاڵه‌كانیدا سه‌نگه‌ری به‌رگری له‌ناسنامه‌ی كوردی له‌دژی دیكتاتۆری و زوڵم و زۆرداری گرته‌به‌رو تۆماری خۆڕاگریی و خه‌باتی پارتیزانییه‌كه‌ی له‌گه‌ڵ هه‌ڤاڵه‌ پێشمه‌رگه‌ پارتیزانه‌كاندا، بۆخۆی سه‌روه‌رییه‌كه‌ بۆ یه‌كێتی و گه‌له‌كه‌مان كه‌ له‌ڕۆژگاری تاریكدا رۆڵه‌ی وا بوێرو له‌خۆبردوو سه‌لماندیان كه‌ یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان و رێبازه‌كه‌ی، یه‌كێتی و رێبازی كۆمه‌لانی خه‌ڵك بووه‌.

ده‌ستكه‌وته‌كانی ئه‌مڕۆمان، به‌ڕه‌نگی سووری خوێنی شه‌هیده‌كانمان نه‌خشێنراون، هه‌ربۆیه‌ پێویسته‌ بیانپارێزین و به‌ره‌وپێشیان به‌رین.

كاتێ ده‌چینه‌وه‌ سه‌ر یاده‌وه‌ری سه‌روه‌رییه‌كانی یه‌كێتی و یاده‌وه‌ری شه‌هیده‌ سه‌ربه‌رزه‌كانمان ئه‌وكاته‌ ده‌بێ به‌رژه‌وه‌ندییه‌ ته‌سكه‌كان و ململانێ ناوخۆییه‌كانمان بخه‌ینه‌ لاوه‌و وه‌ك جاران به‌گیانی یه‌كێتییانه‌وه‌ بێینه‌وه‌ مه‌یدان، چونكه‌ هه‌موومان له‌تێكۆشه‌رانی یه‌كێتی و دۆست و لایه‌نگرانی، به‌شداربووین له‌سه‌رخستنی ئه‌م ئه‌زموونه‌ گه‌وره‌یه‌دا كه‌كوردبه‌هۆیه‌وه‌ گه‌یشتۆته‌ ئه‌م قۆناغه‌، ئێستاش جێی خۆیه‌تی له‌م قۆناغه‌ هه‌ستیاره‌دا ده‌ست له‌ناو ده‌ست و پێكه‌وه‌ خه‌باته‌كه‌مان درێژه‌پێبده‌ین تا ئه‌وه‌ی خزمه‌ت و پرۆژه‌ی خزمه‌تگوزاریی زیاتری پێشكه‌شبكه‌ین و سه‌ری میلله‌ته‌كه‌مانی پێ به‌رزتربكه‌ینه‌وه‌، خه‌ون و ئاواته‌كانی هه‌موو شه‌هیدانمان و شه‌هیدی پارتیزان (شه‌هید حه‌مه‌ڕه‌ش) یه‌كڕیزی و یه‌كگرتوویی شۆڕشگێڕان و تێكۆشه‌ران و به‌لاوه‌نانی ململانێ ناوخۆییه‌كانمانه‌، تا به‌ئامانجه‌ بنچینه‌ییه‌كانی خه‌ڵكی كوردستان ده‌گه‌ین. كه‌خۆی له‌مافی چاره‌نووسدا ده‌بینێته‌وه‌.

ده‌با ئه‌م یادو رێزلێنانه‌ بكه‌ینه‌ هه‌نگاوێكی جدی تا لێره‌وه‌، له‌گه‌رمیانی هه‌میشه‌ پێشه‌نگ و قوربانییه‌وه‌ راستییه‌كانی مێژوو بخه‌ینه‌وه‌ بیر له‌هه‌ڤالانمان. كه‌یه‌كڕی و یه‌كگرتووی ناو یه‌كێتی چه‌نده‌ پیرۆزه‌و چه‌نده‌ گرنگه‌و چه‌نده‌ له‌به‌رژه‌وه‌ندیی گه‌له‌كه‌مانه‌، بۆیه‌ ده‌بێت وه‌ك بیلبیله‌ی چاومان بیپارێزین.

رۆحی هه‌میشه‌ بێگه‌ردو زیندووی شه‌هیدانمان پێمانده‌ڵێت بۆئه‌وه‌ی هه‌موو شه‌هیدان ئاسووده‌بن، ئێوه‌ی سه‌ركرده‌و كادرانی یه‌كێتی و جه‌ماوه‌ری كوردستان پێكه‌وه‌ له‌ئێستاوه‌ له‌ژێر چه‌تری یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستاندا خه‌باته‌كه‌مان درێژه‌پێبده‌ن و ئه‌و مژده‌یه‌ش بده‌ن به‌نه‌وه‌كانی داهاتوومان كه‌ (یه‌كێتی له‌سه‌ر راسته‌ڕێی خه‌باتی كوردایه‌تی له‌گه‌ڵ حزبه‌ هاوپه‌یمان و ستراتیژییه‌كانمان) به‌هێزترده‌بێ و هه‌میشه‌ گه‌شه‌ده‌كات.

به‌رزو پیرۆزبێ یادی شه‌هید حه‌مه‌ڕه‌ش و هه‌موو شه‌هیدانی كوردستان.

حاكم قادر حه‌مه‌جان

ئه‌ندامی سه‌ركردایه‌تی (ی.ن.ك)

وه‌ستا قاره‌مانی قاره‌مان

نووسینی:ره‌هبه‌ر سه‌ید برایم

به‌هه‌ر هۆكارێك بێ ولاتی كۆیه‌، پڕ له‌ئه‌ستێره‌و گوڵ و هه‌ڵۆیه‌، ئاووهه‌واو سروشتی خاك و خواكرده‌؟ ژینگه‌یه‌؟ یاخود فێرگه‌ی په‌روه‌رده‌، ماك و پێگه‌یه‌نه‌ری رۆڵه‌ی هه‌ڵكه‌وتووه‌، ده‌ڤه‌رێكی زیندووه‌و پشكی شێری به‌ركه‌وتووه‌، یه‌ك له‌و ئه‌ستێرانه‌ی، رۆڵه‌ دلێرانه‌ی، پڕشنگی گه‌شه‌ له‌ولاتی كۆیه‌و شیوی ساماڵ و چیای باواجی(عه‌بدولجه‌بار مام شه‌وكه‌ت)ه‌ كه‌ ناسراوه‌ به‌وه‌ستا قاره‌مان ساڵی(1936) له‌گوندی(شیواشیۆك) نزیك گڕی گه‌ش، هاتۆته‌ ژیان له‌خێزانێكی هه‌ژارو جوتیارو بێده‌رامه‌ت، له‌تیره‌ی ئاغا سووری و خاوه‌ن كه‌رامه‌ت، له‌به‌ر هه‌ژاری و نه‌داری به‌و هۆیه‌وه‌ بارده‌كه‌ن و ده‌گوازنه‌وه‌ بۆ شاری كۆیه‌، وه‌ستا قاره‌مان منداڵ بووه‌، ته‌مه‌نی چوار پێنج ساڵ بووه‌، له‌گوندی شیواشۆك ده‌گوازنه‌وه‌، له‌گه‌ڕه‌كی قه‌لات له‌سه‌ر قازیلان ده‌گیرسێنه‌وه‌، له‌ماڵه‌ گه‌وره‌ی ساڵح ئاغای غه‌فووری، ده‌ژیان له‌گۆشه‌یه‌كی هه‌یوانی و یه‌ك ژووری، وه‌ستا قاره‌مان، له‌به‌ر جه‌وری رۆژگارو زه‌مان، له‌لادێ و شار ژیاوه‌، له‌كۆیه‌ گۆشه‌كراوه‌، وه‌ك تاك و كوریژگه‌ی شار، به‌ڕۆژ شاگرد، به‌شه‌و خوێندكار، تاپۆلی پێنجی سه‌ره‌تایی خوێندووه‌، هاوكات كاری سه‌رپێی كردووه‌، ژیانی به‌ڕه‌نج و ژان به‌سه‌ربردووه‌، له‌گه‌ڵ مشارو ته‌شووێ ته‌راشی، له‌پاڵ كاسبـی و پیشه‌ی دارتاشی، هه‌ردوو پێكه‌وه‌، به‌سه‌ریه‌كه‌وه‌، به‌بیرو بازوو، ئیش و تێكۆشان، كه‌وتۆته‌ سه‌رشان، له‌شاری كۆیه‌ دوكانی دارتاشی داده‌نێ، ناوی دارتاشخانه‌ی(كوردستان)ی لێده‌نی، ئه‌و ناوه‌ به‌مه‌به‌ستی رامیاری بووه‌، دارتاشخانه‌ی كوردستان، ده‌بێته‌ یانه‌ی دۆستان، ساڵی(1956) له‌گوزه‌ری نه‌جاران، له‌ڕیزی كاسبكاران، په‌یوه‌ندیده‌كات به‌ڕێكخستنی پارتی دیموكراتی كوردستان، عه‌بدولجه‌باری مام شه‌وكه‌ت، له‌ش پڵینگی و كه‌ڵه‌گه‌ت، به‌ناوی نهێنی قاره‌مان، دێته‌ مه‌یدانی تێكۆشان، وه‌ك هه‌نگ شانه‌ی رێكخستووه‌ له‌لادێ و شاری، له‌شیله‌و هه‌لاڵه‌ی گوڵزاری كورده‌واری، ماندووبوونی نه‌ده‌زانی، سه‌رباری دوو ژنه‌و زۆری خێزانی، له‌ژێر باری قورسی ژیان، خه‌باتی ده‌كرد به‌دڵ و به‌گیان، وه‌ستا قاره‌مانی قاره‌مان، رۆڵه‌ی هه‌ڵكه‌وتووی ده‌ڤه‌ره‌كه‌مان، سه‌ربازێكی بزره‌ له‌مێژووی كوردایه‌تی، ژیانی پڕه‌ له‌خه‌بات و مه‌ردایه‌تی، بالا سنه‌وبه‌ره‌كه‌ی، هه‌ڵكشاوی سێبه‌ره‌كه‌ی له‌سه‌ر ده‌وروبه‌ره‌كه‌ی، به‌كه‌سایه‌تی خۆی بووه‌ گه‌وره‌و سه‌رۆكی، تیره‌ی ئاغاسووری له‌كۆیه‌و شیواشۆكی، ئه‌و قاره‌مانه‌، ئه‌و رۆڵه‌ی زه‌مانه‌، هه‌میشه‌ به‌هیممه‌ت و كۆشش، كۆمه‌كی كردۆته‌وه‌ له‌سه‌ره‌تای شۆڕش، له‌پێناو ژیان و خه‌باتی كوردایه‌تی، كه‌وتۆته‌ به‌كره‌جۆو سلێمانی و هه‌ولێرو خۆشناوه‌تی، له‌ژیانی سیاسی و خه‌باتی خۆیدا سه‌ره‌تا ده‌بێته‌ ئه‌ندام ناوچه‌، كاتێ پارتی ده‌بێت به‌دوو پارچه‌، وه‌ستا قاره‌مان له‌گه‌ڵ باڵی(م.س) بووه‌، سه‌ره‌نجام به‌لێهاتوویی خۆی ده‌كرێته‌ لێپرسراوی ناوچه‌ی كۆیه‌، مێژووی رووناكی، رابردوو پاكی، ئه‌و تێكۆشه‌ره‌ گومناوه‌، به‌ده‌گمه‌ن باسی لێوه‌كراوه‌، ئه‌و ئه‌ستێره‌ پڕته‌وه‌، نۆبه‌ره‌كه‌ی پێشڕه‌وه‌، ئه‌و كه‌سایه‌تییه‌ رێزداره‌، باوكی هونه‌رمه‌ند(دانا عه‌بدولجبار)ه‌ حه‌وت كوڕو پێنج كچی له‌پاش به‌جێماوه‌(پێشڕه‌و، چه‌تۆ، دانا، شه‌هلا، چنار، دارا، رۆژگار، توانا، زانا، شیلان، شادان، كامه‌ران) ئه‌م نیشتمانپه‌روه‌ره‌، ئه‌و شۆڕشگێره‌ ره‌نجده‌ره‌، له‌ڕێكه‌وتی(6/6/1997) دڵه‌ پڕ گڕه‌كه‌ی له‌لێدان كه‌وت، ناكرێ ناوی بزربێ، ده‌بێ له‌بیرمان بێ و نه‌مربێ، به‌ئۆباڵی مێژوو به‌پێوه‌ری ویژدان، ده‌بێ یادی بكرێته‌وه‌، ناوی هه‌ر بمێنێته‌وه‌، چونكه‌ مانگه‌شه‌وی تاریكستانه‌، یه‌ك له‌تێكۆشه‌ره‌كانی كوردو كوردستانه‌، یادی به‌خێر.

شه‌هید دڵشاد له‌ساڵیادی تیرۆركردنیدا

 شه‌هید سه‌فه‌ر عه‌بدولكه‌ریم ناسراو به‌(دڵشاد) له‌ساڵی(1965) له‌شاری خورماتوو له‌دایكبووه‌و خوێندنی سه‌ره‌تایی و ناوه‌ندیی و ئاماده‌یی له‌وشاره‌ ته‌واوكردووه‌، دواتر له‌زانكۆی سه‌لاحه‌دین كۆلێژی ئاداب-به‌شی زمانی عه‌ره‌بی وه‌رگیراوه‌، هاوكات شه‌هید كه‌سێكی بنه‌ڕه‌تی رێكخستنه‌كانی ی،ن،ك ده‌بێت له‌ناو شاری خورماتوو، به‌لام به‌هۆی ئاشكرابوونی تۆڕی رێكخستنه‌كانی ئه‌وشاره‌ له‌سالانی(1984-1985)و گه‌ڕانی پیاوانی رژێم به‌دوای شه‌هید دڵشادو هاوڕێكانیدا، كاكه‌ دڵشاد ده‌ست له‌خوێندن هه‌ڵده‌گرێت و په‌یوه‌ندی به‌هێزی پێشمه‌رگه‌ی كوردستانه‌وه‌ ده‌كات له‌سنووری تیپی(51)ی گه‌رمیان، هه‌رچه‌نده‌ زۆر هه‌وڵی له‌گه‌ڵ ده‌ده‌ن كه‌ واز له‌سیاسه‌ت بهێنێت و درێژه‌ به‌خوێندن بدات، به‌لام ئه‌و سوورده‌بێت له‌سه‌ر بیروباوه‌ڕه‌كه‌ی.

بنه‌ماڵه‌كه‌ی شه‌هید دڵشاد یه‌كێكه‌ له‌بنه‌ماڵه‌ ناوداره‌كانی شاری خورماتوو، ته‌نانه‌ت له‌ناو توركمان و عه‌ره‌ب و سه‌رجه‌م نه‌ته‌وه‌كانی ئه‌و ده‌ڤه‌ره‌ زۆر به‌حورمه‌ته‌وه‌ باسیان لێوه‌ده‌كرێت، باوكی شه‌هید دڵشاد (حاجی عه‌بدولكه‌ریم سه‌فه‌ر ئاغا) یه‌كێك بووه‌ له‌كه‌سه‌ شۆڕشگێرو ناوداره‌كانی شاری خورماتوو و به‌به‌رده‌وامی دانه‌بڕاون له‌خه‌بات و به‌شداریكردن له‌شۆڕشه‌كانی كورد، كاكه‌ دڵشاد-یش له‌سه‌ر هه‌مان بیروباوه‌ڕ بووه‌و پیاوێكی تێكۆشه‌رو كادرێكی هه‌ڵسوڕاو به‌ئه‌زموون و به‌تواناو كارگێڕی مه‌ڵبه‌ندی (16)ی رێكخستنی حه‌مرینی ی.ن.ك و كه‌سایه‌تییه‌كی ناسراوی شاری خورماتوو و سنووری گه‌رمیان بووه‌ به‌گشتیی، جوامێرو ئازاو چاونه‌ترس و به‌به‌رده‌وامیش له‌هه‌وڵداندا بوو بۆ خزمه‌تكردنی ده‌ڤه‌ره‌كه‌ی به‌(كوردو توركمان و عه‌ره‌ب)ه‌وه‌ به‌بێ جیاوازی و زۆربه‌ی كاته‌كانی خۆی ته‌رخانكردبوو بۆ خزمه‌تكردنی خه‌ڵكی شاری خورماتوو به‌گشتیی و سنووری مه‌ڵبه‌ندی حه‌مرین به‌تایبه‌تی.

به‌داخه‌وه‌ له‌سه‌عات(7:25)ی ئێواره‌ی رۆژی(3/6/2008)و له‌نزیك گۆڕستانی گه‌وره‌ی شاری خورماتوو، له‌گه‌ڵ كاكه‌ ناسیح موسای هاوڕێی به‌ده‌ستی ناحه‌زانی دیموكراسی تیرۆرو شه‌هیدكران.

فریاد زه‌نگه‌نه‌.

شه‌هید جه‌زای كه‌وێ، پێشمه‌رگه‌ی شارو شاخ و خۆڕاگری زیندان

نووسینی:محه‌مه‌د ره‌زا

شه‌هید(جه‌زا حه‌مه‌ڕه‌حیم) كه‌ ناسراوه‌ به‌(جه‌زای كه‌وێ)و یه‌كێكه‌ له‌و فه‌رمانده‌ ئازاو به‌جه‌رگانه‌ی به‌شداری ده‌یان داستان و سه‌دان نه‌به‌ردی كردووه‌، ساڵی(1950) له‌گوندی گه‌ڕه‌دێی ناوچه‌ی شارباژێر له‌دایكبووه‌، ته‌مه‌نی(5) سالان بووه‌ هاتۆته‌ شاری سلێمانی و خراوه‌ته‌ به‌رخوێندن، تا شه‌شی سه‌ره‌تایی خوێندووه‌، له‌به‌ر نه‌داری و بژێوی ژیانی شانی داوه‌ته‌ به‌ر كاركردن به‌شداری له‌شۆڕشی ئه‌یلولدا كردووه‌ له‌ساڵی(1967)و له‌چالاكییه‌دا ساڵی(1972) له‌سه‌ر شه‌قامی ئۆرزدی و له‌نزیك قوتابخانه‌ی سوركێودا به‌برینداری له‌لایه‌ن رژێمی به‌عسه‌وه‌ ده‌ستگیركراوه‌ ئازاو ئه‌شكه‌نجه‌ی زیندان نه‌یتوانیوه‌ یه‌ك وشه‌ی پێ بدركێنێت، دواتر له‌مه‌حكه‌مه‌ی به‌ناو سه‌وره‌(20) ساڵ حوكم ده‌درێت، ئه‌ویش ده‌یان جار هه‌وڵی خۆده‌ربازكردن ده‌دات له‌گرتووخانه‌ی سلێمانی، دوای ئه‌وه‌ی جه‌لاده‌كانی به‌عس پێی ده‌زانن ره‌وانه‌ی به‌ندیخانه‌ی(ئه‌بوغرێب)ی ده‌كه‌ن.

شه‌هید (جه‌زای كه‌وێ) هێنده‌ قاره‌مان و خۆڕاگربووه‌، چه‌ندین جار تووشی ئه‌شكه‌نجه‌و لێدان ده‌بێته‌وه‌ له‌ناو به‌ندیخانه‌ی ئه‌بوغرێبدا، به‌لام تۆزقاڵێك له‌وره‌ی پۆلاینی كه‌مناكاته‌وه‌و له‌گه‌ڵ كاك جه‌میل هه‌ورامی و كاك فازیلی ئاته‌و چه‌ند هاوڕێیه‌كی تریدا له‌به‌ندیخانه‌ی ئه‌بوغرێب شانه‌یه‌كی پێكده‌هێنن.

ساڵی(1979) به‌لێبوردنی گشتیی ئازاد ده‌كرێت، دوای ئه‌وه‌ش (شه‌هید جه‌زا) به‌رده‌وام ده‌بێت له‌چالاكییه‌كانی ناوشاری سلێمانی، رۆژێكیان له‌گه‌ڵ شه‌هیدان: ره‌ئوفی خوبچه‌و حه‌مه‌ ره‌زاو عه‌زیزدا، بۆ دوایه‌مین جار هه‌ڵده‌ستێت به‌ئه‌نجامدانی چالاكییه‌ك له‌ناوشاری سلێمانیدا له‌سه‌ر پرده‌كه‌ی جادده‌ی مه‌وله‌وی، هه‌ر له‌وێدا حه‌مه‌ ره‌زای ئامۆزای شه‌هیدده‌بێت و ناچار شه‌هید (جه‌زای كه‌وێ) ده‌چێته‌ شاخ و ده‌بێت به‌پێشمه‌رگه‌و ده‌كرێت به‌فه‌رمانده‌ی مه‌فره‌زه‌ له‌مه‌كته‌بی عه‌سكه‌ری، ساڵی(1980) ده‌ستده‌كات به‌چالاكی و گورز وه‌شاندن له‌حكومه‌ت له‌شاری سلێمانیداو له‌ناوچه‌ی شارباژێر، له‌به‌ر ئازایه‌تی ساڵی(1982) ده‌كرێت به‌فه‌رمانده‌ی كه‌رت شه‌هید(جه‌زای كه‌وێ به‌شداری چه‌ندان چالاكی ناوشاری سلێمانی و شه‌ڕی سه‌رجادده‌و شه‌ڕی گوندی نۆدێ و گورگه‌یه‌ری كردووه‌، ساڵی(1985) ده‌كرێت به‌ئامری ره‌تڵ و سه‌رپه‌رشتیاری شه‌ڕی قورس و خوێناوی چیای (كه‌توو) له‌پیری شه‌وكێڵ، ئه‌وه‌نده‌ ئازاو جه‌ربه‌زه‌ بووه‌ ده‌كرێت به‌جێگر تیپی(33)ی سلێمانی، به‌لام ئه‌فسوس له‌به‌ره‌به‌یانی(24/9/1985) له‌كه‌لكه‌ی خه‌راجیان ده‌كه‌وێته‌ بۆسه‌ی خائینان و شه‌هیدده‌كرێت، به‌وشێوه‌یه‌ ئه‌ستێره‌ی ته‌مه‌نی ئه‌و كوڕه‌ ئازایه‌ی كورد كوژایه‌وه‌و ماڵئاوایی له‌خانه‌واده‌و هاوسه‌نگه‌رانی و هه‌موو كوردستان كرد. سلاوی ئه‌مه‌ك و وه‌فاداری بۆ گڵكۆی شه‌هید(جه‌زای كه‌وێ)و شه‌هیدانی رێگه‌ی رزگاری كوردستان.

شه‌هید ره‌فیق و 23 ساڵ له‌مه‌وبه‌ر

شه‌هید ره‌فیق حه‌مه‌ ده‌روێش كه‌ریم، له‌ساڵی(1965) له‌ئاڵیبزاوی ناوچه‌ی بازیان له‌دایكبووه‌، وه‌ك هه‌ر كوردێكی هۆشیارو نیشتمانپه‌روه‌ر هه‌ستی به‌و بارودۆخه‌ سیاسییه‌ ئاڵۆزه‌ كردووه‌ كه‌ رژێمی داگیركه‌ر به‌سه‌ر كوردستان و گه‌لی كورددا سه‌پاندبووی، بۆیه‌ بڕیاریدا له‌ساڵی(1980) په‌یوه‌ندی بكات به‌ڕێكخستنه‌كانی ی.ن.ك و دڵسۆزانه‌ ئه‌رك و كاره‌ پڕ مه‌ترسییه‌كانی ئه‌وكاته‌ی رێكخستن جێبه‌جێبكات، شه‌هید ده‌یه‌وێت زیاتر رۆبژێته‌ نێو كاروانی خه‌بات و چالاكانه‌ به‌گژ داگیركه‌ردا بچێته‌وه‌، بۆیه‌ بڕیاری چوونه‌ شاخ و پێشمه‌رگایه‌تیدا، له‌ساڵی(1982) په‌یوه‌ندیده‌كات به‌(ه.پ.ك)و شۆڕشی نوێی گه‌له‌كه‌مانه‌وه‌.له‌ماوه‌ی ئه‌و چه‌ندساڵه‌دا ئازایانه‌و چاونه‌ترسانه‌ خه‌بات ده‌كات تاوه‌كو ساڵی(1984) به‌پێی ئه‌و خه‌سڵه‌ته‌ شۆڕشگێڕانه‌یه‌ی ده‌گوازرێته‌وه‌ بۆ كه‌رتی(3)ی تیپی پارێزگاری مه‌ڵبه‌ندی یه‌كی شارباێر.

شه‌هید له‌ژیانی پێشمه‌رگایه‌تیدا به‌شداری چه‌ند نه‌به‌ردی و قاره‌مانی ده‌كات، وه‌ك شه‌ڕه‌كانی شارباژێرو دۆڵه‌توو، شاخی كه‌تووی گه‌وره‌و بچووك، هه‌روه‌ها شكاندنی چه‌ندین بۆسه‌ی دوژمنان و نواندنی ئازایه‌تی، مه‌خابن له‌شه‌ڕێكی نابه‌رامبه‌ردا له‌گه‌ڵ رژێمی دیكتاتۆر له‌(13/6/1986) له‌شاخی سبه‌ری شارباژێر شه‌هید ده‌بێت.

نووسینی:فه‌لاح عارف

شه‌هید جوتیار كه‌ركوكی

پیاوێكی بزێو دێت و نایه‌وێت خیانه‌ت له‌گوڵ بكات و ده‌ترسێت نانی هه‌تاو بخوات نه‌بادا پڕبێت له‌تاریكی، پیاوێكی بزێو له‌ باجوانه‌وه‌ دێت و وه‌ك هه‌زاران پیاوی سپی، له‌ناو ژووره‌ تاریكه‌كانه‌وه‌ سه‌فه‌ری خه‌ونێك ده‌گێڕێته‌وه‌ له‌ژێر هه‌ناره‌كانی شه‌وێدا.

پیاوێكی بزێو له‌كوچه‌و كۆلانه‌كانی ره‌حیماوا وه‌ دێت و هه‌ڵوژه‌یه‌كی خودایی به‌ده‌سته‌وه‌یه‌و شه‌ڕ له‌گه‌ڵ دێوه‌زمه‌ ده‌كات.

ئه‌و پیاوێكی بزێوه‌و به‌دوای روخسه‌تی خودا ده‌گه‌ڕێت و هه‌رگیز سڵ له‌مردن ناكاته‌وه‌، هه‌رگیز نایه‌وێت به‌شه‌رمه‌زاری بژێت.

شه‌هید خه‌یروڵلا سه‌عید محه‌مه‌د ورمزیاری ناسراو به‌ جوتیار كه‌ركوكی، ساڵی 1964 له‌گوندی باجوانی كه‌ركوك له‌دایكبووه‌ خوێندنی سه‌ره‌تایی و ناوه‌ندی له‌كه‌ركوك له‌گه‌ڕه‌كی ره‌حیماوا ته‌واوكردووه‌.

له‌ 5/3/1983 په‌یوه‌ندی به‌ (ی.ن.ك)ه‌وه‌ كردووه‌و له‌تیپی 21ی كه‌ركوك كه‌رتی یه‌كی ساڵه‌یی بووه‌ به‌پێشمه‌رگه‌.

شه‌هید جوتیار ئه‌ندامێكی چالاكی نێو رێكخستنه‌كانی كۆمه‌ڵه‌ی ره‌نجده‌رانی كوردستان بووه‌و ئازاو خۆڕاگرو چوست و چالاك بوو، به‌شداری زۆربه‌ی شه‌ره‌كانی سنوری تیپی 21ی كه‌ركوكی كردووه‌، له‌شیوه‌ سوورو سه‌رجاده‌ی كه‌ركوك- هه‌ولێرو داستانی گرتنی بێتواته‌و شه‌ڕی گوندی گۆپته‌په‌و دابان هه‌لاج و قه‌یوان ماوه‌ت و شه‌ڕه‌كانی سه‌ركردایه‌تی و دواتر شه‌ڕه‌كانی به‌رگریكردن له‌ئه‌نفاله‌كان.

له‌بیره‌وه‌رییه‌كانیدا پۆلا هه‌یبه‌یی ئاوا باس له‌شه‌هیدبوونی جوتیار ده‌كات: پاش كۆبوونه‌وه‌یه‌ك له‌گه‌ڵ سیروانی كوێخا نه‌جم، من و حه‌مه‌ سه‌قه‌رو شه‌هید سه‌ركه‌وت ئه‌حمه‌د خدر به‌ڕێكه‌وتین به‌ره‌و هه‌ڵه‌تی خوار گوندی كارێزه‌ بۆ سه‌ردانی بنكه‌یه‌كی قایم كه‌ لای من جێگای گومان بوو، لای ئێواره‌ هه‌رسێكمان گه‌یشتینه‌ بنكه‌كه‌ ته‌نیا 3 پێشمه‌رگه‌ی كاك سیروانی لێبوون ئه‌وانیش كاروان دوبزی و جوتیار كه‌ركوكی و نیزام محه‌مه‌د بوون، بۆ رۆژی دواتر كه‌ له‌خه‌و هه‌ستاین دونیا زوقم به‌ستبووی، شه‌هید جوتیار زۆر نه‌خۆش بوو، ده‌مه‌و به‌یانی جاش هاته‌ سه‌رمان له‌وكاته‌دا شه‌هید نیزام حه‌ره‌س بوو، هه‌رله‌وێ جوتیار كه‌ركوكی شه‌هیدبوو، پاشان چووینه‌ كه‌ڵبه‌زێكه‌وه‌و جاش له‌هه‌موو لایه‌كه‌وه‌ ده‌وریان گرتین و سه‌ركه‌وت كه‌ركوكیش له‌وێ شه‌هیدبوو، پاشان نیزامیش شه‌هیدبوو. ئه‌مه‌ له‌ڕێكه‌وتی 25/11/1988 بوو له‌كارێزه‌ی خاڵخالان.

پاشان رژێم ته‌رمی شه‌هیده‌كانی به‌كۆپته‌ر بردبۆ چه‌مچه‌ماڵ و به‌جلوبه‌رگه‌كانیانه‌وه‌ نێژران.

هه‌زاران سلاو بۆگیانی پاكی شه‌هید جوتیار كه‌ركوكی و شه‌هید سه‌ركه‌وت و شه‌هید نیزام محه‌مه‌دو سه‌رجه‌م شه‌هیدانی كوردو كوردستان.

شه‌هید به‌كر تۆفیق محه‌مه‌د مه‌عروف

شه‌هید به‌كر تۆفیق محه‌مه‌د مه‌عروف، ناسراو به‌ به‌كر باڕۆیی ساڵی 1963 له‌گوندی باڕۆیی له‌بازیان له‌دایكبووه‌، ساڵی 1980 په‌یوه‌ندی به‌ڕێكخستنه‌كانی (ی.ن.ك)ه‌وه‌ كردووه‌و ساڵی 1981 بووه‌ به‌پێشمه‌رگه‌، شه‌هید فه‌رمانده‌یی مه‌فره‌زه‌ بووه‌ له‌كه‌رتی سێی هه‌مه‌وه‌ند له‌تیپی 57ی سه‌گرمه‌، رۆژی 14/11/1982 له‌گه‌ڵ دوو هاوسه‌نگه‌ری له‌ناو شاری چه‌مچه‌ماڵ له‌لایه‌ن دوژمنه‌وه‌ گه‌مارۆده‌درێن و دوای شه‌ڕێكی ئازایانه‌و قاره‌مانانه‌ له‌گه‌ڵ جاش و قوات خاسه‌و مغاویرو هێلیكۆپته‌ر، ئه‌و خانووه‌ی شه‌ڕیان تیادا ده‌كرد به‌سه‌ریاندا ده‌ڕوخێت و شه‌هیدده‌بن.

رووداوی شه‌هیدبوونی به‌كر باڕۆیی و هاوڕێكانی داستانێكی دیكه‌ی ناو شاره‌كانه‌.

شه‌هید عه‌بدولڕه‌حمان سلێمان

شه‌هید عه‌بدولڕه‌حمان سلێمان، ناسراو به‌ كوێخا بچكۆل، ساڵی 1964 له‌گوندی سمایل به‌گی ناوشوان هاتووه‌ته‌ دنیاوه‌.

تا سێی ناوه‌ندی خوێندووه‌، ساڵی 1980 په‌یوه‌ندیكردووه‌ به‌ڕێكخستنه‌كانی كۆمه‌ڵه‌ی ره‌نجده‌رانی كوردستانه‌وه‌و رۆڵی كاریگه‌ری له‌ناوچه‌كه‌دا هه‌بووه‌و رێنیشانده‌رو چاوساغی هێزی پێشمه‌رگه‌ بووه‌.

ساڵی 1983 خۆی و برایه‌كی په‌یوه‌ندی به‌هێزی پێشمه‌رگه‌ی كوردستانه‌وه‌ ده‌كه‌ن و له‌تیپی 21ی كه‌ركوك ده‌بن به‌پێشمه‌رگه‌، پاشان ده‌گوێزرێته‌وه‌ بۆتیپی مه‌ڵبه‌ندی دووی كه‌ركوك، ساڵی 1985 براكه‌ی شه‌هیدده‌بێت و خۆیشی له‌ كه‌رتی دووی شوانی تیپی 21ی كه‌ركوك درێژه‌ به‌خه‌بات ده‌دات و به‌شداری زۆربه‌ی چالاكییه‌كانی ئه‌و سنوره‌ ده‌كات و ته‌نانه‌ت چه‌ندینجار به‌ته‌نیا، یان له‌گه‌ڵ (2-3) پێشمه‌رگه‌ چالاكییان له‌ناو كه‌ركوك و سه‌رجاده‌ی شیوه‌سوور ئه‌نجامداوه‌و له‌ئه‌نفالیش پێشمه‌رگه‌یه‌كی ئازاو خۆڕاگربووه‌، پاشان له‌گه‌ڵ سه‌ركردایه‌تی یه‌كێتی ده‌چێته‌ دیوی ئێرانه‌وه‌و تا راپه‌ڕینه‌ مه‌زنه‌كه‌ی به‌هاری 1991 له‌ئێران ده‌بێت و وه‌ك فه‌رمانده‌ی كه‌رت ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ كوردستان بۆ ئازادكردنی شاره‌كانی كوردستان و له‌ڕۆژی ئازادكردنی كه‌ركوك له‌ 21/3/1991 له‌شه‌ڕێكی ده‌سته‌ویه‌خه‌دا له‌گه‌ڵ پیاوانی رژێمی به‌عس شه‌هیدده‌بێت و ده‌گاته‌ كاروانی شه‌هیدان.

نووسینی:خالد چای

شه‌هید بورهان محه‌مه‌د ره‌زا عه‌لی

شه‌هید بورهان محه‌مه‌د ره‌زا عه‌لی، ناسراو به‌ ئاكۆ، له‌ساڵی 1963 له‌كه‌ركوك هاتۆته‌ دنیاوه‌.
شه‌هید كوڕێكی ئازاو جوامێربوو، له‌خێزانێكی شۆڕشگێڕو كوردپه‌روه‌ر له‌دایكببوو، له‌سه‌ره‌تای هه‌شتاكانه‌وه‌ په‌یوه‌ندی به‌ڕێكخستنه‌كانی یه‌كێتییه‌وه‌ ده‌كات و له‌ناوه‌ڕاستی 1983 ده‌بێت به‌پێشمه‌رگه‌ له‌كه‌رتی دووی شوان-ی تیپی 21ی كه‌ركوك، به‌شداری زۆربه‌ی شه‌ڕه‌كانی ئه‌و سنووره‌ی كردووه‌و وه‌ك كه‌سێكی قاره‌مان و چاونه‌ترس له‌ناو هاوڕێكانی ده‌ناسرێت.
پاشان ده‌گوێزرێته‌وه‌ كه‌رتی یه‌كی ساڵه‌یی و ده‌بێت به‌جێگری مه‌فره‌زه‌و له‌هاوینی 1985 خێزان پێكه‌وه‌ده‌نێت.
به‌هۆی ئه‌و پشێوی و ئاڵۆزییه‌ی كه‌ له‌مانگی 9/1985 له‌دۆڵی پلێنگان و مه‌ڵبه‌ندی چوار له‌بۆتی روویاندا، یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان تووشی رووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ بوو له‌سنوری كێوه‌ڕه‌ش و دۆڵی شه‌هیدان و ئێمه‌ش وه‌ك تیپی 21ی كه‌ركوك به‌شداری ئه‌و رووبه‌ڕووبوونه‌وانه‌مان كرد له‌گه‌ڵ رژێم و جاشه‌كانی و له‌شه‌ڕه‌كانی كێوه‌ڕه‌ش پێشمه‌رگه‌یه‌كمان به‌ناوی حیكمه‌ت ئیسكانی، به‌دیل گیرا، ئه‌ویش له‌ئاكامی ئه‌وه‌ی تینوویه‌تییه‌كی زۆر چۆكی پێدادابوو له‌هۆش خۆی چووبوو، له‌كاتی پاشه‌كشه‌ی پێشمه‌رگه‌ له‌وشه‌ڕه‌دا، ئه‌و به‌جێده‌مێنێ و له‌لایه‌ن جاشه‌كانه‌وه‌ به‌دیل ده‌گیرێت و دواتر ته‌سلیمی رژێمی ده‌كه‌ن، پاش چه‌ندمانگێ له‌لایه‌ن رژێمه‌وه‌ له‌سێداره‌ده‌درێت و شه‌هیدده‌كرێت.
شه‌هید ئاكۆ له‌گه‌ڵ شه‌هید شه‌وكه‌ت یاسین قه‌ره‌به‌گی ناسراو به‌ رێباز، ده‌گه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ سنوری كه‌ركوك بۆئه‌وه‌ی هه‌واڵه‌كه‌ بده‌ن به‌كه‌سوكاره‌كه‌ی تا ئه‌وانش هه‌وڵێكی بۆبده‌ن و له‌ده‌ست جاشه‌كان رزگاری بكه‌ن، كه‌چی له‌رێگای گه‌ڕانه‌وه‌یان له‌چیای باواجی له‌ڕۆژی 6/10/1985 ده‌كه‌ونه‌ بۆسه‌ی مه‌فره‌زه‌یه‌كی پێشمه‌رگه‌ی لایه‌نێكی سیاسییه‌وه‌و ته‌قه‌یان لێده‌كه‌ن و شه‌هیدیان ده‌كه‌ن.
هه‌زاران سلاو بۆ گیانی به‌رزه‌فڕی شه‌هید ئاكۆو شه‌هید حیكمه‌ت و شه‌هید رێبازو سه‌رجه‌م شه‌هیدانی كوردو كوردستان.

شه‌هیدی پارتیزان عومه‌ر محێدین

فه‌رمانده‌یه‌ك ، ژیانی گه‌نجی و لاوێتی له‌شاخ و زیندان به‌سه‌رد، پارتیزانێك، دوای ئه‌نفاله‌كان شاخه‌كانی كوردستانی به‌جێنه‌هێشت، خاوه‌نی مه‌دالیای شه‌ره‌فی پارتیزانی، شه‌هیدی پارتیزان عومه‌ر محێدین، له‌ساڵی 1968 له‌بنه‌ماڵه‌یه‌كی كوردپه‌روه‌رو هه‌ژاری قه‌لادزێ له‌دایكبووه‌و خوێندنی سه‌ره‌تایی و ناوه‌ندیی و ئاماده‌یی له‌وشاره‌دا ته‌واوكردووه‌و له‌ساڵی 1982 په‌یوه‌ندیكردووه‌ به‌ڕێكخستنه‌كانی كۆمه‌ڵه‌ی ره‌نجده‌رانی كوردستانه‌وه‌، دواتر په‌یوه‌ندیكردووه‌ به‌ڕیزه‌كانی كۆمه‌ڵه‌ی خوێندكارانی كوردستانه‌وه‌ ئیشوكاره‌كانی سه‌ركه‌وتووانه‌ جێبه‌جێكردووه‌، له‌پۆلی شه‌شه‌می ئاماده‌یی له‌لایه‌ن داموده‌زگاكانی سه‌ركوتكه‌ری رژێمی له‌ناوچووی سه‌دام حسێن له‌ئه‌منی قه‌لادزێ زیندانیكراوه‌، له‌ئیشوكاره‌كانی رێكخستن و رێكخراوه‌یی له‌گه‌ڵ چه‌ندین هاوڕێیه‌كی له‌ئه‌منی قه‌لادزێ، دوای ئه‌شكه‌نجه‌و ئازارێكی زۆر شه‌هیدی نه‌مر ته‌نیا وشه‌یه‌كی نه‌دركاند، دواتر ئازادیان كرد، دوابه‌دوای ئه‌مه‌ شه‌هید عومه‌ر خه‌باتی شار ده‌گوازێته‌وه‌ بۆ خه‌باتی شاخ و چه‌كی پێشمه‌رگه‌ ده‌كاته‌ شان، شه‌هید عومه‌ر محێدین له‌چه‌ندین داستاندا ئازایانه‌ به‌شداریده‌كات، وه‌كو داستانی شه‌ده‌ڵه‌ كه‌شه‌ڕی ده‌سته‌ویه‌خه‌ی تێداده‌كرا له‌گه‌ڵ قوات خاێه‌و حه‌ره‌سی جمهوری تایبه‌تی رژێمی له‌ناوچووی سه‌دام، هه‌ر له‌م شه‌ڕه‌دا مه‌حمود رازانی لێپرسراوی، واتا سه‌رتیپی63ی جوتیاران به‌سه‌ختی بریندارده‌بێت شه‌هید عومه‌رو هاوڕێكانی نایه‌ڵن سه‌رتیپه‌كه‌یان به‌ر ده‌ستی دوژمن بكه‌وێ و ئازایانه‌ رزگاریده‌كه‌ن، به‌لام سه‌د مه‌خابن به‌هۆی سه‌ختی و كاریگه‌ریی برینه‌كه‌ی و سه‌رماو سۆڵه‌ی ئه‌وكات به‌سه‌ر كۆڵی هاوڕێیه‌كانیه‌وه‌ گیانی ده‌سپێرێت و شه‌هیدده‌بێت.

هه‌روه‌ها شه‌هید عومه‌ر رۆڵێكی جوامێرانه‌ی هه‌بووه‌ له‌داستانه‌كانی رزگاری و شه‌ده‌ڵه‌و چه‌ندین داستان و به‌رگریكردن دژی ئه‌و زوڵم و سته‌مه‌ی ده‌رهه‌ق به‌گه‌لی كورد ده‌كران.

له‌دوای ئه‌نفاله‌كان پێشمه‌رگه‌یه‌كی پارتیزان و یه‌كێك بوو له‌و 300 سێ سه‌د پێشمه‌رگه‌ پارتیزانه‌ی كه‌ شاخه‌كانی كوردستان به‌جێناهێڵێ و خه‌بات ده‌كات دژی دیكتاتۆریه‌ت، له‌راپه‌ڕینه‌ مه‌زنه‌كه‌ی به‌هاری ساڵی 1991 ده‌كرێ به‌لێپرسراوی بنكه‌ی تۆبزاوای یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان سه‌ر به‌شاری هه‌ولێرو دوای كۆڕه‌وه‌ مه‌زنه‌كه‌ی ساڵی 1991یش ده‌كرێ به‌فه‌رمانده‌ی تیپی 31ی هه‌رمین، له‌هه‌مان ساڵیشدا ده‌كرێ به‌فه‌رمانده‌ی تیپی ساوێن له‌دوای هه‌ڵبژاردنی په‌رله‌مان و دروستبوونی حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان ده‌بێته‌ ئه‌فسه‌ر له‌یاریده‌ده‌رێتی ئاسایشی قه‌لادزێ، دواتر ماوه‌یه‌ك سه‌رپه‌رشتی ئاسایشی قه‌لادزێ ده‌كات و ده‌گوازرێته‌وه‌ بۆ كۆمیته‌ی رێكخستنی قه‌لادزێ و پله‌ی كارگێڕی كۆمیته‌ی رێكخستنی پێده‌درێت، پاشان له‌ته‌شكیله‌ی هێزی نیزامی كوردستاندا جارێكیتر چه‌كی پێشمه‌رگایه‌تی ده‌كاته‌وه‌ شان و ده‌بێته‌ فه‌رمانده‌ی تیپی تایبه‌تی كوبرا له‌قه‌لاچوالان، شه‌هیدی فه‌رمانده‌ مه‌دالیای شه‌ره‌فی پارتیزانی پێده‌به‌خشرێ له‌لایه‌ن سكرتێری گشتیی (ی.ن.ك)ه‌ وه‌ به‌ڕێز مام جه‌لال.

شه‌هیدی فه‌رمانده‌ عومه‌ر محێدین قاڵبووی بۆته‌ی خه‌باتی ره‌وای گه‌لێكی سته‌ملێكراو بوو، مه‌سه‌له‌ی ره‌وای گه‌له‌كه‌ی و باوه‌ڕبوون به‌ڕزگاری و سه‌رفرازیی گه‌له‌كه‌ی وایلێكردبوو هه‌میشه‌ له‌پێشه‌وه‌ و له‌ناو سه‌نگه‌ره‌كانی خه‌بات و تێكۆشان بـێ به‌شاهیدی هه‌موو هه‌ڤالان و براده‌رانی، هه‌میشه‌ كه‌ ئه‌ركێكی پێده‌سپێردرا یه‌كسه‌ر ئاماده‌ ده‌بوو به‌بێ هێنانه‌وه‌ی هیچ بیانوویه‌ك .

شه‌هید كه‌سێكی رۆشنبیرو قسه‌خۆش و قسه‌زان و رۆح سوك بوو، له‌هه‌ر شوێنێك قسه‌ی ده‌كرد بۆ براده‌رانی یا بۆنه‌یه‌ك بووایه‌ سه‌رنجی هه‌موویانی بۆلای خۆی راده‌كێشا،نمونه‌ش بۆئه‌وه‌ ئه‌م سه‌رگوزه‌شته‌یه‌ یه‌:

له‌ گه‌رمه‌ی شه‌ڕدا باوكی یه‌كێك له‌و پێشمه‌رگانه‌ی كه‌لای شه‌هید عومه‌ر محێدین ده‌بێت ده‌چێت بۆلای شه‌هید و داواده‌كات كوره‌كه‌ی بنێرێته‌وه‌ تاواز له‌پێشمه‌ر گایه‌تی بهێنێت ،به‌لام شه‌هید عومه‌ر به‌جۆرێك قسه‌ی بۆده‌كات سه‌رنجی ڕاده‌كێشێت و وای لێده‌كات كه‌ له‌هه‌لومه‌رجێكی ئاوادا پێویسته‌ هه‌موو هاڤالان و ئه‌ندامان ئاماده‌بن بۆ به‌رگریكردن له‌(ی.ن.ك)، به‌و جۆره‌ باوكی ئه‌و پێشمه‌رگه‌یه‌ نه‌ك كوره‌كه‌ی ناباته‌وه‌ به‌ڵكووبه‌جۆرێك باوه‌ڕی ده‌گۆرێت و به‌شه‌هید عومه‌ر ده‌لّێت: كه‌واته‌ تفه‌نگێكیش بده‌ن به‌من ده‌بمه‌ پێشمه‌رگه‌ له‌گه‌ڵ ئێوه‌دا ده‌بم.

به‌داخه‌وه‌ دوای ئه‌م هه‌موو شه‌ڕو شه‌ونخونییه‌و ماندووبوون و كوێره‌وه‌رییه‌ له‌شه‌وی 13\14/7/1995 له‌شاخی (چه‌قڵی سپی) به‌سه‌ختی بریندارده‌بێت، بۆبه‌یانییه‌كه‌ی به‌هۆی كاریگه‌ریی برینه‌كه‌ی له‌14/7/1995 ده‌گاته‌ كاروانی نه‌مران.

شه‌هیدی نه‌مر له‌دوای خۆی منداڵێكی چاوگه‌شی جوان به‌جێده‌هێڵێت به‌ناوی ولات

شه‌هید مه‌ولود هه‌مزه‌

له‌ژووری خنكاندنه‌وه‌

دوانامه‌ی شه‌هید مه‌ولود هه‌مزه‌

شه‌هید مه‌ولود هه‌مزه‌، له‌خێزانێكی هه‌ژارو كرێكاری ئاوباره‌ی هه‌ولێر له‌دایكبووه‌، له‌كۆتایی ساڵه‌كانی خوێندنیدا له‌دارالمعلمین-ی هه‌ولێر له‌لایه‌ن رژێمه‌وه‌ ده‌ستگیركرا، ئه‌وكاته‌ ته‌مه‌نی 18 ساڵ بوو لێپرسراوی دووه‌می رێكخستنه‌كانی كۆمه‌ڵه‌و یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان بوو له‌هه‌ولێر.

به‌داحه‌وه‌ له‌ڕۆژی 11/5/1977 كه‌وته‌ داوی دائیره‌ی ئه‌منی هه‌ولێرو ده‌ستگیركرا، له‌ئه‌منی هه‌ولێرو هه‌یئه‌ی خاسه‌ ئه‌شكه‌نجه‌و ئازاری زۆردرا.

پاشان له‌گه‌ڵ ژماره‌یه‌ك له‌هاوڕێبازه‌كانی له‌سێداره‌درا.ئه‌مه‌ش دوانامه‌و په‌یامی كه‌ له‌ژووری سێداره‌وه‌ نووسیویه‌تی:

ده‌قی نامه‌كه‌

باوكه‌ گیان، دایه‌گیان، براكانم، ئامۆزاكانم، خۆشه‌ویسته‌كانم، تكام وایه‌ ئه‌م چه‌ند وته‌یه‌م په‌یڕه‌وبكه‌ن و گوێم بۆ شلبكه‌ن با له‌جیاتی ده‌نگی راسته‌قینه‌ی خۆم به‌ وشه‌ له‌گه‌ڵتان بدوێم.

بۆ یه‌كه‌مجار زۆر زۆر سوپاس و رێزم هه‌یه‌ بۆئه‌و خزم و كه‌سوكارو دراوسێ و هاوڕێیانه‌ كه‌ هاتن بۆلام.

جا بۆیه‌ له‌هه‌مووتان تكاو داواكارم كه‌وا هیچ كه‌سێك بۆمن خه‌فه‌تبار نه‌بێت و خه‌م نه‌خوا، چونكه‌:

پێی ناوێت بۆ شه‌هیدی وه‌ته‌ن شیوه‌ن و گرین

نامرن ئه‌وانه‌ی وان له‌دڵی میلله‌تا ده‌ژین.

هه‌ر به‌هه‌مان شێوه‌ زۆر راسته‌ ژیان خۆشتره‌، به‌لام له‌پێناوی نیشتماندا مردن گه‌لێك خۆشه‌ویستتره‌، له‌سه‌ر ئه‌م شێوه‌یه‌ هه‌رگیز مه‌ڵێن خۆی كوشت و ئێمه‌شی كوشت، به‌ڵكو خوێنه‌ ئاڵه‌كه‌ی ئێمه‌ نه‌وته‌ بۆ هه‌ڵگیرساندنی مه‌شخه‌ڵی بیری راستی و ئازادی له‌كوردستاندا.

توخوا بابه‌، دایه‌، براكانم، ئامۆزاكانم: له‌لایه‌ن منه‌وه‌ گه‌ردنتان خۆش و ئازادبێ و گه‌ردنی هه‌موو خزمان و دراوسێكان و هاوڕێیان ئازادبێت، تكام وایه‌ هه‌تا گه‌ردنی ئه‌وكه‌سه‌ش خۆش و ئازادبێت كه‌ به‌گرتنیدام و تووشی په‌تی سێداره‌شی كردم، گه‌ردنی هه‌موو كه‌سێك خۆشبێت.

هیوام وایه‌، كه‌ دایكه‌ خۆشه‌ویسته‌كه‌م به‌هیچ شێوه‌یه‌ك دڵی باوكم و منداڵه‌كان زویرنه‌كات و به‌ژیانێكی كامه‌رانی بژین، هه‌روه‌ها داواكارم له‌ كاك عه‌بدولكه‌ریم كه‌ گوێرایه‌ڵی باوكم و دایكم و مام بێت، به‌قسه‌یان بكات و عاجزیان نه‌كات.

ئه‌گه‌ر هاتوو براو ئامۆزاو كه‌سوكارم رێگه‌ی خه‌باتیان گرت ئێوه‌ رێگه‌یان لێمه‌گرن، به‌تایبه‌تی كاكه‌ عه‌بدولكه‌ریم و عومه‌رو فه‌رهادو دارا.

باوكه‌ گیان، مامه‌ خۆشه‌ویسته‌كه‌م، من ته‌نیا شه‌هیدی ئێوه‌ نیم و هه‌ر به‌ هی خۆتانم مه‌زانن، به‌ڵكو به‌ هی گه‌ل و نیشتمان و كوردستانم بزانن و موڵكی هه‌موو گه‌لین.

من له‌ 11ی مایسی 1977 گیرام له‌هه‌ولێرو له‌ 29ی حوزه‌یرانی 1977 له‌شاری كه‌ركوكی كوردستان له‌دادگا شێوه‌ ره‌شبینه‌كه‌ی (هیئه‌ الخاصه‌) فه‌رمانی خنكاندنم له‌سه‌ردرا، له‌ 20ی ته‌مموزی 1977 هاتم بۆ ژووری خنكاندن (ردهه‌ الاعدام) له‌موسڵ.

له‌شه‌وی 21\22/9/1977 فه‌رمانی خنكاندنه‌كه‌ جێبه‌جێده‌كرێت.

تكایه‌ له‌گه‌ڵ سه‌ركه‌وتنی گه‌ل بن و له‌ژێر وێنه‌یه‌كی گه‌وره‌م چه‌ند دێڕه‌ شیعره‌شم به‌خه‌باتێكی جوان بۆ بنوسن.

له‌ناو قوڵپ و فرمێسكی دایكی شیرینم

مۆمی شادیم بۆ چه‌وساندنه‌وه‌ی نیشتمانم

خوێنم نه‌وته‌و ده‌یكه‌م به‌دیاری ده‌ینێرم

بۆ ئاوه‌دان و كاركردنی كێڵگه‌و كارگه‌ی كوردستانم.

زۆر تكام وایه‌ ئه‌وكه‌سه‌ی كه‌ زۆر منی خۆشده‌وێت له‌جیاتی هه‌موو دیارییه‌ك، ماچكردن بێت به‌چاوه‌ گڕه‌كانم كه‌ له‌سه‌ر په‌ته‌كه‌ زۆر گه‌ش و جوان بووه‌و خۆیشم زۆر جوان بووم.

بێباك له‌مردن سێداره‌ی دوژمن په‌تی خنكاندن ده‌نێمه‌ گه‌ردن

كرێكارێكی هه‌ژاری كوردم

هیچ په‌شیمان نیم له‌وه‌ی كه‌ كردم

ئیتر به‌خواتان ده‌سپێرم و خۆشی و به‌خته‌وه‌ریتان بكه‌ن به‌ئامانجی راسته‌قینه‌تان له‌ژیان.

باوكه‌ گیان، مامه‌ گیان، دایه‌ گیان، مامۆژن، براكانم، خوشكه‌كانم، ئامۆزاكانم… ئیتر خواتان له‌گه‌ڵ و خواحافیز.

ئه‌مه‌ دوانووسینی ژیانمه‌ بۆئێوه‌م كرد به‌دیاری و پێشكه‌شتان بێت.

بۆ ئاگاداری هه‌ر كه‌ئه‌م نامه‌یه‌ی دوا ژیانم نووسی، ده‌ستم به‌ كه‌له‌پچه‌ی دوژمن وه‌كو بازن به‌سترابوو.

بچوكی شه‌هیدتان

مه‌ولود هه‌مزه‌ عومه‌ر

ژووری خنكاندن- نه‌ینه‌وا- شه‌وی 21\22/9/1977

نووسینی:هاوڕێیه‌كی شه‌هی

شه‌هید عه‌بدولكه‌ریم تۆفیق تاڵه‌بانی

شه‌هید عه‌بدولكه‌ریم تۆفیق تاڵه‌بانی، له‌ساڵی 1955 له‌گوندی قه‌یسه‌ری سه‌ر به‌ناحیه‌ی له‌یلان له‌خێزانێكی نیشتمانپه‌روه‌رو كوردپه‌روه‌ر هاتۆته‌ دنیاوه‌.

له‌ساڵی 1962 ده‌چێته‌ قوتابخانه‌و تا قۆناغی ئاماده‌یی له‌ ئه‌بوئه‌یوب ئه‌نساری ته‌واوكردووه‌، له‌ساڵی 1982 په‌یوه‌ندی به‌ڕێكخستنه‌كانی یه‌كێتییه‌وه‌ ده‌كات له‌سنوری قه‌ره‌حه‌سه‌ن.

له‌گه‌ڵ چه‌خماخه‌ی راپه‌ڕینی به‌هاری 1991 په‌یوه‌ندی به‌هێزی بروسكه‌وه‌ ده‌كات و به‌شداری رزگاركردنی چه‌مچه‌ماڵ و قه‌ره‌هه‌نجیرو كه‌ركوك ده‌كات.

پاش كۆچڕه‌وه‌كه‌ شه‌هید به‌خۆی و ماڵ و منداڵه‌وه‌ روو له‌شاری رانیه‌ ده‌كه‌ن و ماوه‌یه‌كیش له‌ئێران ده‌بێت و پاشان ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ شارۆچكه‌ی چه‌مچه‌ماڵ و په‌یوه‌ندی به‌هێزی تایبه‌تی تاڵه‌بانییه‌وه‌ ده‌كات و پاشان ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ چوارقوڕنه‌و له‌كۆمیته‌ی ئاواره‌كان ده‌بێت به‌ئه‌ندام كه‌رت و پاشان له‌فه‌وج و تیپه‌كان چه‌ند پۆستێكی ئیداری وه‌رده‌گرێت.

له‌ له‌شكری باوه‌گوڕگوڕیش ده‌بێته‌ رابه‌ر سیاسی، به‌شداری له‌خولێكی كادیراندا كردووه‌و پله‌ی ئه‌ندام كۆمیته‌ی دراوه‌تێ.

له‌زۆربه‌ی هه‌لومه‌رجه‌ دژواره‌كانی كه‌ بۆ یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان دروستبووه‌، رۆڵی به‌رگریكارانه‌و قاره‌مانانه‌ی بینیووه‌، چه‌ندان ئه‌رك و فه‌رمانی سه‌ختی به‌ئه‌نجامگه‌یاندووه‌، به‌لام سه‌دحه‌یف له‌ڕووداوه‌كانی سالانی نه‌وه‌ده‌كان له‌گه‌ڵ نۆ هاوڕێیدا شه‌هیدكران و گه‌یشتنه‌ كاروانی شه‌هیدان.

شایانی باسه‌ شه‌هیدبوونی عه‌بدولكه‌ریم بیست و دووه‌مین شه‌هیدی بنه‌ماڵه‌كه‌یه‌تی.

هه‌زاران سلاو له‌شه‌هید عه‌بدولكه‌ریم تاڵه‌بانی و سه‌رجه‌م شه‌هیدانی كوردو كوردستان.

شه‌هید غه‌ریب عه‌سکه‌ری

غه‌ریب عه‌سكه‌ری له‌ڕۆژی 1/7/1943 له‌گوندی سه‌ربه‌رزی عه‌سكه‌ر له‌دایكبووه‌، رۆژی 11/9/1961و له‌سه‌ره‌تای شۆڕشی ئه‌یلول بووه‌ به‌پێشمه‌رگه‌، ئازاو گورج و گۆڵ و گوێڕایه‌ڵ بووه‌، هاوكات كاری سیاسی كردووه‌و خه‌ڵكی ناوچه‌كه‌یانی هانداوه‌ بۆ پشتگیری و به‌شداریكردن له‌شۆڕش، له‌و رووه‌شه‌وه‌ جێده‌ستی دیاربووه‌، تا نسكۆی ئه‌و شۆڕشه‌ به‌رده‌وام بووه‌و به‌شداری چه‌ندین نه‌به‌ردی و داستانی كردووه‌. دوای نسكۆ په‌یوه‌ندی به‌كۆمه‌ڵه‌ی ره‌نجده‌رانی كوردستانه‌وه‌ كردووه‌و له‌ساڵی 1978 بۆته‌ پێشمه‌رگه‌ی شۆڕشی نوێ. ئه‌م جاره‌ به‌گوڕو تینێكی زێده‌ترو به‌ئه‌زموونی رابردوویه‌وه‌ له‌دژی داگیركه‌ر جه‌نگیوه‌و ئازای رۆژه‌ ره‌شه‌كان بووه‌.

به‌هه‌وڵی خۆی، به‌گیانبازی و هه‌قی خۆی پله‌كانی پێشمه‌رگایه‌تی له‌فه‌رمانده‌ی مه‌فره‌زه‌وه‌ تا فه‌رمانده‌ی تیپ (سه‌رتیپ) بڕیوه‌، له‌جێگۆڕكێی ئه‌ركه‌كاندا، كراوه‌ته‌ فه‌رمانده‌ی تیپه‌كانی 23ی سورداش و 99ی بیتوێن، له‌نه‌به‌ردییه‌كاندا پێنج جار برینداركراوه‌. له‌ئه‌نفالدا دانه‌بڕاوه‌و به‌شداری راپه‌ڕینی 1991ی كردووه‌ له‌كه‌سه‌ به‌كه‌مینه‌كان بووه‌ كه‌ له‌و راپه‌ڕینه‌دا چۆته‌ ناوشاری كه‌ركوك و رۆڵی فه‌رمانده‌یی كردن و ئازایانه‌ی گێڕاوه‌ له‌ئازادكردنی ئه‌وشاره‌دا. ساڵی 1996 به‌شداری خولی ئه‌فسه‌رانی له‌كۆلێژی سه‌ربازی قه‌لاچوالان كردووه‌و بۆته‌ ئه‌فسه‌ر.

دواپله‌شی لیوا و كارگێڕی فه‌رمانده‌یی گشتیی (ه.پ.ك) بووه‌.

له‌ئه‌نفالدا هاوسه‌رو چه‌ندین جگه‌رگۆشه‌و برازاو كه‌سوكاری شوێن بزرو شه‌هیدكراون، بۆخۆیشی له‌ڕۆژی 5/9/2007 كۆچی دوایی كردوو له‌گۆڕستانی گوندی عه‌سكه‌ر ی زێدی له‌دایكبوونی، به‌خاك سپێردرا.

شه‌هیدمامۆستا تاهیر به‌كر، پێشمه‌رگه‌و زانستخواز

تاهیر به‌كر،ساڵی1959 له‌دایكبووه‌، له‌ 1979 په‌یوه‌ندی به‌ڕێكخستنه‌كانی كۆڕه‌كه‌وه‌ كردوو، دوای ته‌واوكردنی په‌یمانگای مامۆستایان له‌ 1982 بۆته‌ پێشمه‌رگه‌ له‌تیپی 86ی ده‌شتی هه‌ولێر به‌بێ دابڕان، پله‌كانی كادیریی بڕیووه‌ وله‌ 1990 بۆته‌ رابه‌ر سیاسی به‌تالیۆنی 8 له‌نۆكان.

تاهیر به‌كر ئه‌و شاسواره‌ی رێی ئازادی، ئه‌و پێشمه‌رگه‌ خۆڕاگره‌ی كه‌ ئه‌نفال و شكسته‌كان نه‌ك نه‌یانبه‌زاند، به‌ڵكو سورتریان كرد له‌تێكۆشان و كۆڵنه‌دان، ئه‌و مامۆستا دڵسۆزه‌ی هه‌میشه‌ رێنیشانده‌ری هاوڕێكانی بوو بۆ خۆگۆشكردن به‌بیرو ره‌فتاری چاك، جگه‌ له‌هه‌ڵگرتنی چه‌كی پێشمه‌رگایه‌تی، هه‌ڵگرتنی چه‌كی زانست و قه‌ڵه‌میشی به‌پێویست ده‌زانی، بۆیه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌ركی پێشمه‌رگانه‌ شه‌ونخونی به‌دیار وشه‌وه‌ ده‌كێشا، بۆئه‌وه‌ی له‌سه‌نگه‌ری زانستیش رۆڵی دڵسۆزانه‌ ببینێ و وشه‌ی كوردی له‌دڵی نه‌وه‌ی نوێ خۆشه‌ویستتر بكات و دیرۆكی شۆڕش و سته‌مه‌كانی داگیركه‌رانیان پێ ئاشنابكات.

دوانـــــامـه‌

پێش راپه‌رین پارتیزان بووه‌و دواتریش جگه‌ له‌كاری سیاسی ناو هێزی پێشمه‌رگه‌، له‌خوێندن به‌رده‌وام ده‌بێ و كۆلێژی زمان ته‌واوده‌كات و به‌رده‌وام ده‌بێ تا به‌سه‌ركه‌وتوویی بڕوانامه‌ی ماسته‌ریش به‌ده‌ستده‌هێنێ، هاوكات هه‌م خوێندكارو هه‌م مامۆستا ده‌بێت له‌زانكۆكانی سلێمانی و كۆیه‌، به‌داخه‌وه‌ له‌دوا قۆناغی نوسینی نامه‌ی دكتۆراكه‌ی و له‌شه‌وی 23\24/8/2005 لێمان دابڕا، به‌لام بوو به‌مێژوویه‌كی گه‌ش و پڕشنگدار. هه‌زار سلاو له‌گیانی پاكی.

شه‌هیدی فه‌رمانده‌ وریا شێخ ڕه‌شید

ئه‌فسانه‌ی سه‌ر حه‌سه‌ن به‌گ

فه‌رمانده‌ی كه‌رتی چواری جه‌باری، ئه‌فسانه‌ی نوێی شه‌ڕی پارتیزانی و جه‌نگی به‌ره‌یی به‌ربلاوی سێ مانگه‌ی قه‌یوان- ماوه‌ت، وریا شێخ ره‌شید شێخ عه‌بدولكه‌ریم شێخ عه‌بدولقادری گولله‌ نه‌بڕ، له‌ 1963 له‌گوندی قه‌لای شێخ ره‌شیدی سه‌نگاو له‌بنه‌ماڵه‌یه‌كی ئاینی و خاوه‌ن هه‌ڵوێستی نیشتمانیی له‌دایكبووه‌، شێخ عه‌بدولقادری گولله‌ نه‌بڕ رۆڵی له‌شۆڕشی شێخ مه‌حمودو شێخ ره‌شیدی باوكی به‌شداری دیاری شۆڕشی ئه‌یلولیان كردووه‌.

له‌ئه‌نفالی سێی گه‌رمیان باوكی شه‌هید وریاو دایكی و (5) خوشك و برای ده‌ستگیركران، به‌هۆی ته‌مه‌نی گه‌وره‌وه‌ شێخ ره‌شید ئازادكراو ئه‌وانیتریش به‌كۆمه‌ڵ كوژران و له‌بیابانه‌كانی مه‌رگدا شوێن بزر كران.

له‌سه‌ره‌تای 1981 بووه‌ به‌پێشمه‌رگه‌، ئه‌وه‌نده‌ ئازاو وریا بوو به‌توانای له‌بننه‌هاتووی، بوونی خۆی سه‌لماند، هه‌موو پله‌كانی پێشمه‌رگایه‌تی بڕی، دوای شه‌هیدكردنی مامه‌ڕیشه‌ بوو به‌فه‌رمانده‌ی كه‌رتی (4)ی جه‌باری، ساڵی 1986 سوپای عیراق و جاش په‌لاماری باره‌گاكانی (ی.ن.ك)یان له‌دۆڵی جافایه‌تیدا، هێزێكی تیپی (57)ی سه‌گرمه‌ به‌سه‌رپه‌رشتی كاكه‌ وریا به‌ره‌و سه‌ركردایه‌تی به‌ڕێخران، ئه‌ركی پارێزگاری شاخی حه‌سه‌ن به‌گ-ی پشت گوندی ولاغلو به‌و سپێردرا، به‌شی تۆبخانه‌ی رژێم هه‌موو ئه‌و ناوه‌ی به‌جۆرێك تۆپباران ده‌كرد، له‌چركه‌یه‌ك ده‌یان گولله‌ تۆپ ده‌یدا له‌وشوێنانه‌ی ئه‌وان سه‌نگه‌ریان لێدابوو، دواتر چه‌ندان زنجیره‌ هێرشی كرده‌ سه‌ر شاخی حه‌سه‌ن به‌گ و ده‌وروبه‌ری، كاكه‌ وریا به‌پێی هه‌لومه‌رجی شه‌ڕه‌كه‌ (B.K.C) كلاشینكۆف

 (R.B.G) به‌رگری ده‌كرد، دواجار پێكراو دواهه‌ناسه‌ی به‌حه‌سه‌ن به‌گ سپارد، له‌وشه‌ڕانه‌دا كاك حه‌مه‌ تیماری و به‌كر ئاخه‌-ش شه‌هیدكران

شه‌هید وریا له‌ماوه‌ی (6) ساڵی پێشمه‌رگایه‌تیدا یاده‌وه‌رییه‌كی پڕ له‌شكۆمه‌ندی ئه‌فسانه‌ ئاسای بۆ مێژووی قوربانی (ی.ن.ك) تۆماركرد.

شه‌هید مه‌لا عیرفان  

ساڵی 1962 له‌گوندی كوڵه‌جۆی ناوچه‌ی زه‌ندئابادی كفری له‌دایكبووه‌و سه‌ركه‌وتوانه‌ قۆناغه‌كانی خویندنی بریوه‌ و ده‌رچوی ئاماده‌یی پیشه‌سازی سلیمانییه‌ و له‌و ماوه‌یه‌شدا رۆڵی گرنگی بینیوه‌ له‌كۆكردنه‌وه‌ی ژماره‌یه‌كی زۆری خویندكاران له‌ده‌وری ریكخستنه‌ نهینییه‌كان، له‌ 1978 په‌یوه‌ندیكردووه‌ به‌ریكخستنه‌كانی (ی.ن.ك) و له‌ 1980 ریكخراوی شه‌هید (به‌نرخ)ی له‌ناوچه‌ی زه‌ندئاباد دروستكردووه‌ ، ساڵی 1983 بووه‌ به‌ پیشمه‌رگه‌وه‌ له‌سنووری لقی دووی یه‌كیتیی شۆرشگیرانی كوردستان، پاشان گواستراوه‌ته‌وه‌ بۆ سنووری تیپی (51)ی گه‌رمیان و له‌ 1984 له‌سورداش به‌شداریی خولی په‌یمانگای كادیرانیكردووه‌، ساڵی 1985 كراوه‌به‌ كارگیری ناوچه‌ی شۆرشگیران له‌تیپی (53)ی شیروانه‌، له‌شاڵاوه‌كانی 1988 خێزانه‌كه‌ی و (2) براو (2) خوشكی ئه‌نفالكراون.

له‌راپه‌رینی 1991 به‌شداریی رزگاركردنی گه‌رمیانی كردووه‌و پاشان كراوه‌به‌ سه‌رتیپ له‌به‌تالیۆنی زه‌ندئابادو له‌ دامه‌زراندنی سوپای یه‌كگرتووی كوردستان كراوه‌ به‌جێگری فه‌وج، ساڵی 1997 جارێكی تر گه‌راوه‌ته‌وه‌ ریزه‌كانی رێكخستن و بووه‌ به‌كارگێری كۆمیته‌ی رێكخستنی كه‌لارو سه‌رپه‌رشتیاری كۆمیته‌ی رێكخستنی زه‌ندئاباد، ساڵی 2000 بووه‌ته‌ لێپرسراوی كۆمیته‌ی رێكخستنی كفری ، به‌شداری چالاكانه‌ی هه‌بووه‌ له‌پرۆسه‌ی ئازادیی عیراق و رزگاركردنی ناحییه‌كانی قه‌ره‌ته‌په‌و جه‌باره‌و جه‌له‌ولاو سه‌عدییه‌و شاره‌بان رۆڵێكی باشیشی هه‌بووه‌ له‌پێكهێنانی كۆمیته‌كانی جه‌باره‌و قه‌ره‌ته‌په‌و بۆ ماوه‌یه‌كیش سه‌رپه‌رشتیاری هه‌ردوو كۆمیته‌كه‌ بووه‌و دواتر كراوه‌ته‌ كارگێری مه‌ڵبه‌ندی (11)ی گه‌رمیان و لێپرسراوی ناوه‌ندی گه‌رمیانی رێكخراوه‌ دیموكراتییه‌كان بووه‌و له‌هه‌ڵبژاردنه‌ ناوخۆییه‌كانی رێكخستنه‌كانی (ی.ن.ك) دا له‌ 2006 هه‌ڵبژێردراوه‌ به‌جێگری مه‌ڵبه‌ندی رێكخستنی (26)ی كفری.

به‌داخه‌وه‌ له‌ 11/12/2008 له‌كرده‌وه‌ تیرۆریستییه‌كه‌ی ناو چێشتخانه‌ی عه‌بدوڵڵا له‌ كه‌ركوك شه‌هیدبوو.

شه‌هیدی فه‌رمانده‌ مه‌ریوان ته‌وه‌كه‌ڵی

شه‌هیدی فه‌رمانده‌ عه‌لی محه‌مه‌د حه‌سه‌ن- مه‌ریوان ته‌وه‌كه‌ڵی، ساڵی 1951 له‌گوندی ته‌وه‌كه‌ڵ-ی ناحیه‌ی ئاغجه‌له‌ر له‌دایكبووه‌، له‌به‌ر هه‌ژاری خێزانه‌كه‌ی نه‌یتوانیوه‌ درێژه‌ به‌خوێندن بدات، تا پۆلی چواره‌می سه‌ره‌تایی خوێندووه‌، ساڵی 1976 په‌یوه‌ندییكردووه‌ به‌كۆمه‌ڵه‌ی ره‌نجده‌رانی كوردستانه‌وه‌و ئه‌ندامێكی چالاكی كۆمه‌ڵه‌و یه‌كێكبووه‌ له‌هاورێ نزیكه‌كانی هه‌ڤاڵ مام جه‌لال، ساڵی 1981 بووه‌ته‌ پێشمه‌رگه‌ له‌هه‌رێمی دوو، له‌هه‌مان ساڵدا به‌فه‌رمانی سه‌ركردایه‌تی و به‌مه‌به‌ستی ئه‌نجامدانی هه‌ندێك كاری تایبه‌ت نێردراوه‌ بۆ كوردستانی رۆژهه‌ڵات. شه‌هید له‌و ماوه‌یه‌دا به‌شداریی چه‌ندین نه‌به‌ردی و قاره‌مانێتی كردووه‌، له‌وانه‌: نه‌به‌ردیی سه‌رده‌شت، مه‌هاباد، قاسملو، كونه‌ مشكه‌ی ئێران، گوندی زمزیران، پاش 3 مانگ به‌فه‌رمانی سه‌ركردایه‌تی گه‌راوه‌ته‌وه‌ بۆ كوردستانی باشوورو كراوه‌ به‌فه‌رمانده‌ی مه‌فره‌زه‌، شه‌هید مه‌ریوان پێشمه‌رگه‌یه‌كی جه‌سوورو چاونه‌ترس و باوه‌رپێكراو، جێی متمانه‌و وره‌ی به‌رزی هاورێكانی بووه‌، هیچ كات سڵی له‌دوژمن نه‌كردووه‌ته‌وه‌، شه‌هید له‌ماوه‌ی خه‌باتیدا به‌شداری چه‌ندین داستان و قاره‌مانێتی كردووه‌ وه‌ك شه‌ری (گوندی قه‌ره‌چه‌تان و سه‌رجاده‌ی هه‌یبه‌ت سوڵتان و گه‌رمك و شه‌ری گونده‌كانی كۆكه‌و كرژه‌و سابوراواو چاڵاخ و ته‌كباسان و قه‌ڵاچوالان و تلیان و ناڵپارێزو خاڵخاڵان و قازان و چنارۆك)، له‌و رووبه‌رووبوونه‌وانه‌دا زه‌بری كاریگه‌ری له‌دوژمن وه‌شاندووه‌و له‌به‌ر ئازایه‌تی كراوه‌ به‌فه‌رمانده‌ی كه‌رت، ئه‌وه‌ش وایكردووه‌ زیاتر ئه‌ركی سه‌رشانی قورستربێت، هه‌میشه‌ چالاكانه‌ ئه‌ركه‌كانی جێبه‌جێكردووه‌، له‌و ماوه‌یه‌شدا به‌شداریی چه‌ندین شه‌ڕیكردووه‌ وه‌ك: شه‌ری ده‌شتی هه‌ولێرو بێتواته‌و بالیسان و هه‌یده‌ربه‌گ و قه‌ندیل و موغاغ و چه‌رمه‌گاو شیوه‌سوورو ته‌قته‌ق و توراغ و دوبزنی و شارباژێرو حاجیتان و دانه‌سۆفی و كانی میران و ته‌ره‌ماری خواروو و سه‌رجاده‌ی گۆپاڵه‌و دۆڵی شه‌هیدان و خری زێوێ و ئیندزی و لیوژی و بۆڵی و گۆمی كرمه‌ سۆران و قه‌رناقه‌ و پشتئاشان و گۆپته‌په‌.

دواتر ساڵی 1984 له‌گه‌ڵ كه‌رته‌كه‌ی به‌شداریی نه‌به‌ردی (سه‌رچاوه‌)ی بازیانی كردووه‌و به‌ده‌ستی خۆی فرۆكه‌یه‌كی دوژمنی تێكشكاندووه‌، شه‌هید چالاكانه‌ پله‌كانی پێشمه‌رگایه‌تی بریوه‌و چوار جار به‌سه‌ختی برینداربووه‌، دوو جاریان له‌لێواری مه‌رگ گه‌راوه‌ته‌وه‌، دوا پله‌ی پێشمه‌رگایه‌تیشی جێگری فه‌رمانده‌ی تیپی (25)ی خاڵخاڵان بووه‌، سه‌د مه‌خابن له‌ 4/1/1985 به‌ده‌ستی رژێمی به‌عس شه‌هیدكراو گه‌یشته‌ كاروانی نه‌مران. هه‌زاران درود بۆ گیانی پاكی شه‌هید مه‌ریوان ته‌وه‌كه‌ڵی و سه‌رجه‌م شه‌هیدانی كوردستان.

فه‌رمانده‌ی شه‌هید مامۆستا ره‌فیق ئاغجه‌له‌ری

هه‌میشه‌ له‌چاوه‌كانیدا ئاسۆی ئاینده‌یه‌كی گه‌شی لێ به‌دیده‌كرا ئه‌و هه‌مووكات له‌ناو ئازاره‌كانی خه‌ڵكدا ده‌ژیا، ئازاری نه‌داری و سه‌ركوتكردنی خه‌ڵك و چه‌وساندنه‌وه‌و كۆیله‌كردنی خه‌ڵك و ئازاری كوشت و بڕین و بێبه‌شكردنی لاوان له‌ئازادی، ئازاری داگیركردنی كوردستانه‌كه‌ی، مامۆستا ره‌فیق سه‌راپا ژیانی بریتیبوو له‌تێكۆشان و كوردایه‌تی و هۆشیاركردنه‌وه‌ی خه‌ڵك تا گه‌یشته‌ پێشكه‌شكردنی سه‌روماڵ و گیانیشی به‌كوردستان به‌خشی.

شه‌هید ره‌فیق ره‌شید حه‌مه‌ئه‌مین ناسراوه‌ به‌ ره‌فیق ئاغجه‌له‌ری ساڵی 1952 له‌شارۆچكه‌ی ئاغجه‌له‌ر له‌دایكبووه‌، خوێندنی سه‌ره‌تایی و ناوه‌ندیی له‌ئاغجه‌له‌ر ته‌واوكردووه‌و له‌ساڵی 1977 خانه‌ی مامۆستایانی له‌سلێمانی ته‌واوكردووه‌، پاشان په‌یوه‌ندیكردووه‌ به‌ڕێكخستنی كۆمه‌ڵه‌ی ره‌نجده‌رانی كوردستانه‌وه‌، دوای ماوه‌یه‌كی كه‌م ده‌بێته‌ لێپرسراوی رێكخستنه‌كانی ناو ئاغجه‌له‌ر، شایه‌نی باسه‌ مامۆستا ره‌فیق خۆشه‌ویستی ناو جه‌ماوه‌رو هاوڕێ كانی بووه‌، له‌گه‌ڵ محه‌مه‌دی حامیدی خاڵی كه‌ئه‌ویش ئه‌ندامێكی چالاكی رێكخستن بوو چه‌ندان جار له‌لایه‌ن پیاوانی ئه‌منی ئاغجه‌له‌ر ده‌ستگیرده‌كران و ره‌وانه‌ی ئه‌منی كه‌ركوك و ئه‌منی شیمالی هه‌ولێر ده‌كران دوای ئازارو ئه‌شكه‌نجه‌یه‌كی زۆرو نه‌دركاندنی هیچ نهێنییه‌ك، به‌ناچاری ئازادده‌كرێن، شایانی باسه‌ ئه‌وكاته‌ كه‌مامۆستا ره‌فیق زیندانی كرا مامۆستا بووه‌ له‌ناوچه‌ی زراره‌تی، دوای ئازادبوونیشی له‌زیندان په‌یوه‌ندی شارو شاخ پێكه‌وه‌ گرێده‌داو ساڵی 1981 ده‌بێته‌ پێشمه‌رگه‌ له‌هه‌رێمی (2)ی كه‌ركوكی ئه‌وسا، به‌زوویی پله‌كانی پێشمه‌رگایه‌تی ده‌بڕێت و ده‌بێته‌ فه‌رمانده‌ی كه‌رت.

دواجار له‌رۆژی 2/10/1982 له‌شه‌ڕێكی ده‌سته‌ویه‌خه‌دا له‌گوندی چه‌رمه‌گا له‌گه‌ڵ دوو هه‌ڤاڵه‌ پێشمه‌رگه‌كانی شه‌هیدده‌كرێن و ده‌چنه‌ ریزی كاروانی شه‌هیدانه‌وه‌ ئه‌وانیش شه‌هیدان: مه‌لا عه‌بدولره‌حمان و شه‌ماڵ سلێمانی بوون.

مامۆستا ره‌فیق چواره‌م شه‌هیدی بنه‌ماڵه‌كه‌یه‌تی.

شه‌هید هاوڕێ شه‌ریف عه‌لی

هاوڕێ شه‌ریف عه‌لی ناسراو به‌ (هاوڕێ هاوڕێ)، ساڵی 1961 له‌گه‌ڕه‌كی كانێسكان- سلێمانی له‌دایكبووه‌و ساڵی 1979دا په‌یوه‌ندیكردووه‌ به‌رێكخستنه‌كانی (كۆمه‌ڵه‌ی ره‌نجده‌رانی كوردستان)و چالاكانه‌ ئه‌رك و كاره‌كانی به‌جێگه‌یاندووه‌.

تا پۆلی شه‌شه‌می ئاماده‌یی به‌شی زانستیی خوێندووه‌و له‌خۆپیشاندانه‌كانی به‌هاری 1982 رۆڵێكی چالاكانه‌ی هه‌بووه‌و تا به‌ده‌ستی جه‌للادی به‌عسیزمی داگیركه‌ر (ملازم موحسین) به‌كێبڵ ئازارو ئه‌شكه‌نجه‌یه‌كی زۆردراو به‌نهێنی گه‌یه‌نرایه‌ نه‌خۆشخانه‌یه‌كی شاری به‌سراو ماوه‌ی یانزه‌ رۆژ له‌ژێر چاره‌سه‌رو چاودێری پزیشكیدا بوو.

رۆژی 31/3/1984 به‌یه‌كجاریی و بۆ پارێزگاری له‌ماف و داخوازییه‌ ره‌واكانی گه‌لی كوردستان چه‌كی پێشمه‌رگایه‌تی ده‌كاته‌ شان و سه‌ره‌تا له‌كه‌رتی 3ی زیندان له‌به‌رگه‌ڵوو، پاشان له‌تیپی مه‌ڵبه‌ندی دوو وه‌ك كادرێكی چالاك ده‌ستبه‌كارده‌بێت و ده‌بێته‌ جێی سه‌رنج و خۆشه‌ویستی و رێز له‌لای هاوسه‌نگه‌رانی و هاونشینانی له‌ناوچه‌كه‌.

لساڵی 1985-1988 له‌لایه‌ن ده‌زگا داپڵۆسێنه‌ره‌كانی به‌عسییه‌وه‌ (باوك و دایك و خوشكێكی) ده‌ستگیرده‌كرێن و (خوشك و برا)كانی تری په‌رته‌وازه‌ ده‌بن.

شه‌هید له‌ماوه‌ی پێشمه‌رگایه‌تیدا به‌شداری چه‌ندین چالاكی كردووه‌ له‌داستانی (قه‌یوان- ماوه‌ت)یشدا ئه‌گه‌رچی (شه‌هید غه‌ریب عه‌سكه‌ری)و كاك (شێخ ئه‌حمه‌د عه‌سكه‌ری) هه‌وڵده‌ده‌ن هاوڕێ له‌به‌ر چاوكزییه‌كه‌ی به‌شدارینه‌كات، به‌ڵام رۆژی دوایی خۆی ده‌گه‌یه‌نێته‌ هاوڕێكانی و دوای مانگێك له‌مانه‌وه‌ له‌به‌ره‌ی شه‌ڕگه‌كه‌، له‌شه‌وی 30/11/1986 له‌گوندی (باڵخ) له‌گه‌ڵ هاوڕێیانی (عوسمان هه‌ڵه‌دنی و شه‌پۆل و ئه‌رده‌ڵان ژاژڵه‌یی) شه‌هیدده‌بن.

شه‌هیدحه‌مه‌ئه‌مینى شكۆف

شه‌هیدى فه‌رمانده‌ حه‌ئه‌مینى شكۆف، ساڵى 1961 له‌خێزانێكى نیشتمانپه‌روه‌ر له‌شارۆچكه‌ى خورماڵ له‌دایك بووه‌ و له‌1967 چووه‌ته‌ قوتابخانه‌و قۆناغی سه‌ره‌تایی ته‌واوكردووه‌، له‌ساڵى 1975 په‌یوه‌ندى به‌ڕێكخستنه‌ نهێنییه‌كانى كۆمه‌ڵه‌ى ڕه‌نجده‌رانى كوردستانه‌وه‌ كردووه‌ و له‌ساڵى 1977 ده‌بێت به‌پێشمه‌رگه‌ له‌تیپی 11ى هه‌ورامان و به‌شداری چه‌ندین چالاكى كردووه‌، له‌ساڵی 1982له‌ڕووبه‌ڕووبونه‌وه‌یه‌كى قاره‌مانه‌دا له‌گه‌ڵ هێزه‌كانى ڕژێم به‌سه‌ختى بریندا ده‌بێت،له‌ڕاپه‌ڕینه‌ مه‌زنه‌كه‌ى گه‌له‌كه‌ماندا ڕۆڵێكى جوامێرانه‌ى هه‌بوو له‌ڕزگاركردنى شارى سلێمانى و ناوچه‌كانى ده‌وروبه‌ریدا، له‌دواى ڕاپه‌ڕین و له‌پێناو پاراستنى ده‌ستكه‌وته‌كانى حكومه‌تى هه‌رێنمى كوردستان ڕۆڵێكى گرنگی گێراوه‌، هه‌رله‌پێناوه‌شدا ڕۆژى 52/12/1993 به‌ده‌ستی گروپه‌ تیكده‌ره‌كان شه‌هیدكرا

شه‌هید جه‌لال باباله

شه‌هید جه‌لال باباله‌ مارف ناسراو به‌جه‌لالی حاجى باباله‌، ساڵى 1964 له‌شارۆچكه‌ى ته‌وێڵه‌ له‌خێزانێكى شۆڕشگێڕى گه‌له‌مان له‌دایك بووه‌،له‌ 1979په‌یوه‌ندى كردووه‌ به‌ڕێكخستنه‌كانى كۆمه‌ڵه‌ى ڕه‌نجده‌رانى كوردستان، ساڵى 1985 بووه‌به‌ ئه‌ندامپۆل، له‌ 1987بۆ چه‌ند مانگێك ده‌بێته‌ پێشمه‌رگه‌و پاشان له‌ڕیزه‌كانى رێكخستندا درێژه‌ به‌خه‌بات ده‌دات،شه‌هید جه‌لال له‌هه‌ردوو خۆپیشاندانه‌كانى سالانى 1983 و 1987وه‌ك كادرێكى چالاكى ڕێكخستن ڕۆڵێكى گرنگى هه‌بوو له‌سازدان و جۆشدانى جه‌ماوه‌ر بۆ به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌وى ده‌زگا سه‌ركوتكه‌ره‌كانى ڕژێم له‌ناوچه‌كه‌، ساڵى 1991 به‌شدارییه‌كى قاره‌مانانه‌ى له‌ڕاپه‌ڕیندا كرد، هه‌ربۆیه‌ له‌سه‌ره‌تاى ساڵی 1993 كراوه‌ به‌كارگێڕى كۆمیته‌ى ڕێكخستنى هه‌ورامانى (ی ن ك)، شه‌هید جیاله‌وه‌ى وه‌ك كادرێكى سیاسی و سه‌ربازى كاریكردووه‌،له‌بوارى هونه‌ریشدا ڕۆڵێكى باشی هه‌بووه‌و وه‌ك ئه‌كته‌رى شانۆ ئه‌ندامى تیپی نواندنى هه‌ڵه‌بجه‌ بووه‌،هه‌مان ساڵ لێپرسراوى لیژنه‌ى هه‌ورامانى یه‌كێتى هونه‌رمه‌ندانى كوردستان بووه‌، هه‌روه‌ها خاوه‌نى چه‌ندین ده‌قه‌شیعرو چیرۆكه‌ كه‌تائێستاش پارێزراون و بلاونه‌كراونه‌ته‌وه‌.

ڕۆژى 25/12/ 1993 شه‌هید كراو گه‌یشته‌ كاروانى پڕسه‌روه‌رى نه‌مران

شه‌هید ئه‌بوبه‌كر

شه‌هید ئه‌بوبه‌كر مه‌جید ناسراو به‌ ئه‌بابه‌كر ساڵى 1942 له‌گوندى سۆسه‌كانى ناوچه‌ى هه‌ورامان له‌خێزانێ كوردپه‌روه‌ر یه‌دایكبووه‌ و قۆناغی سه‌ره‌تایى ته‌واوكردووه‌، له‌ساڵى 1958 چۆته‌ ڕیزه‌كانى حیزبی شیوعی عێراق و له‌به‌ر زیره‌كى لێهاتوویى خۆیه‌وه‌ چه‌ندین پله‌ى حیزبی ده‌بڕێت ،كاتێك حیزبی شیوعی ده‌بێته‌ به‌دوو به‌شه‌وه‌ شه‌هید ئه‌بابه‌كر ده‌چێته‌ ڕیزى قیاده‌ى مه‌ركه‌زى ئه‌وحیزبه‌ و له‌به‌رئازایه‌تى و خۆراگرى ده‌بێته‌ سه‌رلق له‌ناو هێزه‌كانى شیوعیدا، شه‌هید ئه‌بابه‌كر پیاوێكى خۆشه‌ویست و كه‌سێكى سیاسی و كۆمه‌لایه‌تى و ڕۆشنبیرێكى دیارى هه‌ڵه‌بجه‌و ناوچه‌كه‌بوو،له‌ساڵى 1975 ده‌بێته‌ كادرى ڕێكخستنی(ی،ن،ك) و ڕۆڵێكى باشی هه‌بووه‌ له‌جێبه‌جێكردنى چه‌ندین ئه‌رك و چالاكى حیزبیدا،هه‌ربۆیه‌ چه‌ندجارێك له‌لایه‌ن ده‌زگا سه‌ركوتكه‌ره‌كانى به‌عسه‌وه‌ ده‌ستگیرده‌كرێت، به‌لام به‌هۆى خۆڕاگرییه‌وه‌ نهێنیى ڕێكخستنه‌كان نادركێنێت و به‌ناچارى ئازادی ده‌كه‌ن، له‌دواى ڕاپه‌ڕینى 1991 ده‌بێته‌ یه‌كه‌مین لێپرسراوى كۆمیته‌ى ڕێكخستنى هه‌ورامانى(ی ن ك) و ئه‌ندامى مه‌ڵبه‌ندى ڕێكخستنى سلێمانى، به‌لام مه‌خابن ڕۆژى 25/12/1993 شه‌هید دكرا

شه‌هید كه‌مال ئه‌حمه‌د حه‌مه‌ئه‌مین

شه‌هید كه‌مال له‌1 /7 / 1969 له‌گوندى (حاجی حه‌مه‌ئه‌مین) له‌ناوچه‌ى خورماڵ له‌دایك بووه‌، ساڵى 1975ده‌چێته‌به‌ر خوێندن و قۆناغی ناوه‌ندى ته‌واو كردووه‌، ساڵى 1985 په‌یوه‌ندى به‌ڕێكخستنه‌ نهێنییه‌كانى (ی ن ك) ده‌كات و وه‌ك كادرێكى هه‌ڵسوڕاوى ناو ڕێكخستنه‌كان ڕۆلێكى باشی هه‌بووه‌ له‌سازدانى چه‌ندین چالاكى و جۆشدانى جه‌ماوه‌ر له‌دژى ڕژێمى به‌عس،له‌ 1986په‌یوه‌ندى به‌تیپی 15شاره‌زوره‌وه‌ ده‌كات و ده‌بێته‌ ڕابه‌رى سیاسی تیپه‌كه‌،پاشان له‌سه‌ر داواى خۆى گواستراوه‌ته‌وه‌ بۆ شارۆچكه‌ى خورماڵ و كراوه‌ به‌فه‌رمانده‌ى كه‌رتى كۆمیته‌ى هه‌ورامان و دواتر بووه‌ته‌ فه‌رمانده‌ى تیپ له‌به‌تالیۆنى شه‌هید فازیل شیره‌مه‌ڕى، به‌لام مه‌خابن له‌25/12/1993 شه‌هید كرا.

شه‌هید به‌ختیار

شه‌هید به‌ختیارئه‌حمه‌د ناسراوبه‌ به‌ختیارى شكۆف، ساڵى 1968له‌شارۆچكه‌ى خورماڵ له‌ناوچه‌ى هه‌ورامان له‌دایك بووه‌،ساڵى 1982 په‌یوه‌ندى به‌ڕێكخستنه‌كانى یه‌كێتى نیشتمانى كوردستانه‌وه‌ ده‌كات و له‌گه‌ڵ حه‌مه‌ئه‌مینى برایدا ڕۆڵێكیى باشیان ده‌بێت له‌ناو ڕێكخستن و له‌كاتى جێبه‌جێكردنى ئه‌رك و چالاكییه‌ نهێنییه‌كانى ڕێكخستندا، ساڵی 1983 په‌یوه‌ندى به‌هێزى ێشمه‌رگه‌ى كوردستاه‌وه‌ ده‌كات و له‌ماوه‌یه‌كى كه‌مدا ده‌بێته‌ فه‌رمانده‌ى كه‌رتى بیاره‌ى یه‌كێتى نیشتمانى كوردستان،له‌شه‌ڕێكى نابه‌رامبه‌ردا له‌گه‌ڵ گه‌له‌جاشه‌كانى ڕژێمدا به‌سه‌ختى بریندارده‌بێت، له‌راپه‌ڕینى 1991 له‌گه‌ڵ دابه‌زینى پێشمه‌رگه‌دا و بۆ ئازادكردنى ناوچه‌ى هه‌ڵه‌بجه‌و ده‌وروبه‌رى له‌ گوندى ئه‌حمه‌دئاواى ناوچه‌ى هه‌ورامان و به‌هۆى ته‌قینه‌وه‌ى مینه‌وه‌ بریندار ده‌بێت،له‌دواى ڕاپڕین و له‌شه‌ڕه‌كانى پارێزگارى له‌ده‌ستكه‌وته‌كانى حكومه‌تى هه‌رێم به‌شدارییه‌كى كاریگه‌ر ده‌كات و هه‌ر له‌و پێناوه‌شدا ڕۆژى 25/12/ 1993 شه‌هید كرا.

شه‌هید حاكم شه‌وكه‌ت

شه‌هید شه‌وكه‌ت عه‌بدوڵلا حه‌مه‌ڕه‌ش- حاكم شه‌وكه‌ت ساڵی 1960 له‌كه‌ركوك هاتۆته‌ دونیاوه‌و له‌ 1980 په‌یوه‌ندیكردووه‌ به‌ڕێكخستنه‌كانی كۆمه‌ڵه‌ی ره‌نجده‌رانی كوردستانه‌وه‌، كه‌ئه‌وده‌مانه‌ خوێندكاری ئاماده‌یی بووه‌، پاشان له‌ 1982 ئاماده‌یی كشتوكاڵی له‌كه‌ركوك ته‌واوكردووه‌. ساڵی 1981 خێزانی پێكه‌وه‌ناوه‌و دوو منداڵی له‌پاش خۆی جێهێشتووه‌.

ساڵی 1983 له‌كه‌رتی سێی شه‌هیدان له‌تیپی 21ی كه‌ركوك بووه‌ به‌پێشمه‌رگه‌و له‌ 1985 گواستراوه‌ته‌وه‌ بۆ تیپی 25ی خاڵخالان و ساڵێك دواتر بووه‌ته‌ حاكمی شۆڕش له‌سنووری تیپی 25ی خاڵخالان.

به‌شداری زۆربه‌ی داستانه‌كانی (ی.ن.ك)ی كردووه‌، له‌وانه‌: شه‌ڕو نه‌به‌ردییه‌كانی سنووری كه‌ركوك و كێوه‌ڕه‌ش و دۆڵی پڵینگان و دابان- هه‌لاج و قه‌یوان- ماوه‌ت و داستانی رزگاریی و شه‌ڕه‌كانی به‌رگریكردن له‌سه‌ركردایه‌تی له‌ناوچه‌ی دۆڵی جافایه‌تی و سه‌رگه‌ڵوو-به‌رگه‌ڵوو.

له‌پاش ئه‌نفال وه‌ك پێشمه‌رگه‌یه‌كی پارتیزان و خۆڕاگر ماوه‌ته‌وه‌، به‌لام هه‌زار حه‌یف له‌شه‌وی 23\24/9/1988 له‌بناری خاڵخالان شه‌هیدده‌بێت و ده‌گاته‌ كاروانی شه‌هیدان.

هه‌زاران سلاو له‌حاكم شه‌وكه‌ت و سه‌رجه‌م شه‌هیدانی كوردستان.

شه‌هیدی فه‌رمانده‌ ئه‌حمه‌د جه‌میل

شه‌هید ئه‌حمه‌د جه‌میل حه‌وێز ساڵی 1957 له‌گوندی سولاوكه‌ی سه‌ر به‌ناحیه‌ی هیران له‌بنه‌ماڵه‌یه‌كی كوردپه‌روه‌ر له‌دایكبووه‌. له‌ڕۆژی 12/12/1977 چۆته‌ ریزه‌كانی (ی.ن.ك) له‌دۆڵی خۆشناوه‌تی و ده‌شتی هه‌ولێر بووه‌.

له‌ 1/1/1979 له‌گوندی نازه‌نین سكتان برینداربووه‌و پاش 2 رۆژ به‌برینداری له‌گوندی (جه‌ڵی) له‌به‌رسه‌ختی برینه‌كه‌ی به‌نهێنی ره‌وانه‌ی شاری هه‌ولێر كراوه‌ به‌مه‌به‌ستی تیماركردنی، به‌لام له‌ڕێگادا به‌دیل ده‌گیرێت و بۆماوه‌ی یه‌ك مانگ له‌نه‌خۆشخانه‌ی رزگاری هه‌ولێر ده‌مێنێته‌وه‌ له‌ژێر چاودێری دوژمن.

دواتر ره‌وانه‌ی (هه‌یئه‌ی خاسه‌ی) كه‌ركوك ده‌كرێت، له‌ماوه‌ی 9 مانگ مانه‌وه‌ی له‌وێ چوارمانگ و نیو به‌رده‌وام له‌ژێر ئه‌شكه‌نجه‌دا ده‌بێت، به‌لام چاونه‌ترسانه‌ هیچ نادركێنێت، له‌ڕۆژی 22/6/1980 ده‌درێت به‌دادگاو پاشان به‌ لێبوردن له‌زیندان ئازادده‌كرێت.

بۆ جاری دووه‌م له‌ 1/7/1980 روویكردۆته‌وه‌ شاخ و ریزه‌كانی (ی.ن.ك) له‌پاش سه‌ركه‌وتنی له‌شه‌ڕی چیای قه‌ندیل له‌ 13/8/1983 له‌لایه‌ن سه‌ركردایه‌تییه‌وه‌ ستایشی كراوه‌، له‌شه‌ڕه‌كانی كۆڕێ و ده‌شتی كۆیه‌و بناری كۆسره‌ت و چیای ئاراسن و جوانه‌گاو كێله‌كی پشتی هیران و حه‌سه‌ن به‌گ و سه‌ری ره‌ش و قه‌ندیل و ده‌یان شه‌ڕی دیكه‌ به‌شداریكردووه‌، له‌ژیانی پێشمه‌رگایه‌تیدا حه‌وت جار برینداربووه‌و چه‌ندینجار رووبه‌ڕووی مه‌رگ بۆته‌وه‌.

له‌سالانی هه‌شتا له‌تیپی 85ی به‌رانه‌تی فه‌رمانده‌ی كه‌رت بووه‌، دواتر گواستراوه‌ته‌وه‌ بۆ تیپی 91ی سه‌فین له‌وێش فه‌رمانده‌ی كه‌رتی 3 بووه‌، له‌راپه‌ڕینی ساڵی 1991 رۆڵی ئازایانه‌ی بینیووه‌ له‌ئازادكردنی زۆربه‌ی شارو شارۆچكه‌كانی كوردستان، به‌لام به‌داخه‌وه‌ له‌ساڵی 1994 له‌گردی ئاقوبان له‌دۆڵی خۆشناوه‌تی له‌شه‌ڕێكی جوامێرانه‌دا گیانی پیرۆزی بۆ مانه‌وه‌ی (ی.ن.ك)و گه‌ل به‌خشی، دواپله‌ی پێشمه‌رگایه‌تیشی جێگری فه‌رمانده‌ی هێزبوو. هه‌زاران سلاو له‌گیانی پاكی شه‌هید ئه‌حمه‌دو سه‌رجه‌م شه‌هیدان.

تێبینی: زانیارییه‌كان له‌ده‌فته‌ری ژیاننامه‌ی شه‌هید وه‌رگیراوه‌ كه‌خۆی نوسیوویه‌تی

شه‌هیدانی داستانی قازان :

شێره‌كوڕانی كه‌ركوك به‌خوێن (قازان) یان ئاودا

دوانزه‌ سواره‌كه‌ی قازان كاك ئه‌نوه‌ر بوو پێشڕه‌وتان

كاڵ بۆوه‌ چاوی ڕه‌شمان بۆ شه‌هیدانی قازان

نووسینی شه‌ره‌فه‌دین جه‌باری

مێژووی شۆرشی نوێی گه‌لی كوردستان چه‌ندین داستان و نه‌به‌ردی به‌خۆوه‌ بینیوه‌ یه‌كێك له‌وانه‌ش داستانی قازانه‌ كه‌ڕۆژی 5/3/1982 له‌لایه‌ن مه‌فره‌زه‌یه‌كی به‌جه‌رگی هێزی پێشمه‌رگه‌ی كوردستانی سه‌ر به‌هه‌رێمی دووی كه‌ركوك به‌رابه‌رایه‌تی شه‌هیدی سه‌ركرده‌ ئه‌نوه‌رحه‌سه‌ن و هه‌ڤاڵه‌كانی تۆماركرا و زه‌برێكی كوشنده‌یان وه‌شان له‌دوژمن، ئه‌و دوژمنه‌ی كه‌ئه‌وكات له‌هه‌ره‌تی به‌هێزی خۆیدابوو ئه‌و مه‌فره‌زه‌یه‌ توانی به‌چه‌كێكی سوك و ئیمكانیاتێكی كه‌م به‌ڵام به‌ئیراده‌یه‌كی پۆڵایین به‌رانبه‌ر به‌و دوژمنه‌ بوه‌ستێته‌وه‌ كه‌ وه‌كو هه‌موو جارێك پشتی به‌و ئیمكاناته‌ده‌وڵه‌تیه‌ به‌ستبوو كه‌ بۆی فه‌راهام ببو , له‌ شه‌ڕی قازانیشدا هه‌موو جۆره‌ چه‌كێكی خستبوه‌ كار وه‌ك فڕۆكه‌ و ده‌بابه‌ , به‌ڵام هه‌موو ئه‌و چه‌ك جبه‌ خانه‌یه‌ دادیانی نه‌دا و له‌ پاش زیاتر له‌ ده‌سه‌عات شه‌ڕی جه‌بهه‌یی دژومن ناچاربو پاشه‌ كشه‌ به‌ هێزه‌كانی بكات بۆ ئه‌ شوێنانه‌ی كه‌ لێوه‌ی هاتبوون وزه‌ره‌روو زیانێكی بێ شوماری به‌ركه‌ وت و ئه‌و داستانه‌ و خاكی قازانیش به‌ خوێنی دوانزه‌ پێشمه‌رگه‌ی شێره‌ كوڕانی كه‌ركوك و هه‌ رێمه‌كه‌ی تۆماركراو ئاودرا .

پێشمه‌رگه‌ی دێرین ئه‌ندازیار پۆڵای موهه‌ندیس كه‌یه‌كێك بووه‌ له‌به‌شداربووانی داستانی قازان و پاشان بووه‌ به‌فه‌رمانده‌ی تیپی بیست و یه‌كی كه‌ركوك و ئێستا له‌ هه‌نده‌ران ده‌ژێ به‌م جۆره‌ داستانه‌كه‌ ده‌گێڕێته‌وه‌:)( ڕۆژی 3/3/1982 مه‌فه‌ره‌زه‌یه‌كی هه‌رێمی دوو به‌فه‌رمانده‌ی شه‌هید ئه‌نوه‌رحه‌سه‌ن چووینه‌ گوندی قازان له‌سه‌ر ڕێگای دوكان , ئه‌و گونده‌ له‌جاده‌وه‌ نزیك بوو، ئێمه‌ له‌وێدا دوو شه‌و له‌سه‌ر یه‌ك ماینه‌وه‌ كه‌بۆ ئه‌و قۆناغه‌ی خه‌بات كارێكی مه‌ترسیداربوو، له‌ تیۆری شه‌ڕی پارتیزانیشدا به‌هه‌ڵه‌یه‌كی گه‌وره‌ ئه‌ژمارده‌كرێت، به‌تایبه‌ت ئه‌گه‌ر مه‌فره‌زه‌یه‌كی بچووك له‌سه‌ره‌تای سه‌ر هه‌ڵدانی شۆرشدا بێت، له‌یه‌ك جێگا بۆ ماوه‌یه‌كی درێژ بمێنێته‌وه‌، به‌هه‌رحاڵ.. ئه‌وه‌بوو له‌ڕێگه‌ی سیخوڕه‌كانی ڕژێمه‌وه‌ سوپایه‌كی زۆر هێنرایه‌ سه‌رمان، دوای شه‌ڕێكی بێ وێنه‌ زیانێكی زۆر له‌دوژمن درا وپۆلێ پێشمه‌رگه‌ش گیانی خۆیان به‌خشی و چوونه‌ كاروانی شه‌هیدانه‌وه‌))* .

داستانی قازان وداوانزه‌ سواره‌كه‌ی له‌ باشوری كوردستان , ده‌سته‌ خوشكی داستانی دوانزه‌ سواره‌ی مه‌ریوانه‌ له‌ڕۆژهه‌ڵاتی كوردستان هه‌ردووكیان له‌پاڵ داستانه‌كانی تری گه‌لی كوردا به‌پرشنگداری و دره‌وشاوه‌یی له‌لاپه‌ره‌كانی مێژوودا نووسراون و له‌مێشك و دڵی هه‌موو دڵسۆزێكدا جیێ خۆیان كردۆته‌وه‌.

قازان له‌ هه‌لومه‌رجێكی دژوار ڕوویدا هه‌ر بۆیه‌ به‌یه‌كێكك له‌داستانه‌ مه‌زنه‌كان ئه‌ژمار ده‌كرێت هه‌رئه‌و كاتیش و بۆ هه‌تاتایه‌ش داستانی (دوانزه‌ سواره‌ شه‌هیده‌كه‌ی) ببوه‌ سه‌ر وێردی هه‌موو خه‌ڵك و هه‌مووان هۆنراوه‌ پڕجۆش وخرۆشه‌كه‌یان به‌دڵ و به‌گیان له‌به‌ر كردبووده‌یان وته‌وه‌ ، ئه‌و هۆنراوه‌یه‌ی كه‌ گوزارشتێكی ڕاسیته‌قینه‌و وێنایه‌كی جوانبوو بۆ ئه‌و داستانه‌ كه‌دواتر بووبه‌سروودێكی پڕحه‌ماسه‌توو به‌رخوودان له‌لایه‌ن تیپی مۆسیقای شاخه‌وه‌ به‌شێوی كۆرس ووتراوه‌ته‌وه‌ وتۆماركراوه‌, ئه‌وخاڵه‌ش كه‌جێی سه‌رنج و شیاوی باسكردنه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌زۆربه‌ی هه‌ره‌ زۆری پێشمه‌رگه‌كانی ئه‌و داستانه‌ له‌ناویانیشدا شه‌هیده‌نه‌مره‌كانی، خاوه‌نی بڕوانامه‌ی به‌رزو ئاستێكی به‌رچاو له‌خوێندن و مه‌عریفه‌ی هه‌مه‌جۆر بوونه‌.

كورته‌یه‌ك له‌ژیاننامه‌ی شه‌هیدانی داستانی قازان..

یه‌كه‌م: شه‌هیدی سه‌ركرده‌ ئه‌نوه‌رحه‌سه‌ن: فه‌رمانده‌ی هه‌رێمی دووی هێزه‌كانی پێشمه‌رگه‌ له‌سنووری پارێزگای كه‌ركوك, ساڵی1954له‌كه‌ركوك له‌دایك بووه‌, له‌ساڵی خوێندنی1975-1976له‌كۆلێژی ئه‌ندازیاری زانكۆی سلێمانی وه‌رده‌گیرێ به‌ڵام به‌هۆی گرتنێوه‌ له‌لایه‌ن ده‌زگا داپلۆسێنه‌ره‌كانی ڕژێمه‌وه‌ نه‌یتوانیوه‌ خویندن ته‌واوبكات و پاش پێنج ساڵ زیندانی له‌ساڵی 1979دا ئازاد كراو وله‌سه‌ر داوای سه‌ركردایه‌تی ی.ن.ك په‌یوه‌دی كرد به‌هێزه‌كانی پێشمه‌رگه‌ی كوردستان و بووبه‌ڕابه‌ری سیاسی هه‌رێمی دووی كه‌ركوك، شه‌هید ئه‌ن‌وه‌ر كادرێكی تێكۆشه‌رو ڕووناكبیرێكی به‌سه‌لیقه‌و پێشمه‌رگه‌یه‌كی ووریاوئازابوو، له‌ به‌ندینخانه‌شدا خۆڕاگرو چاونه‌ترس و هیچ نهێنیه‌كانی ڕێكخستنه‌كانی نه‌دركاند.

دووه‌م: شه‌هید رزگارجه‌لال قه‌ساب: ناسراو به‌هێمن له‌ساڵی1957له‌قه‌زای چه‌مچه‌مال له‌دایك بووه‌ وله‌ساڵی1977 په‌یوه‌ندی كردووه‌ به‌ڕیزه‌كانی ی.ن.ك وپاشی به‌دوو ساڵ په‌یوندی كرد به‌هێزی پێشسمه‌رگه‌ی كوردستانه‌وه‌.

سێیه‌م: شه‌هید عه‌بدولخالق ساڵح ئه‌حمه‌د: ناسراو به‌مامۆستا ئاسۆ له‌ساڵی1956 له‌گه‌ڕه‌كی ڕه‌حیماوای شاری كه‌ركوك له‌دایك بووه‌و خوێندنه‌ به‌راییه‌كانیشی هه‌ر له‌و شاره‌ ته‌واو كردووه‌ پاشان له‌ساڵی1976له‌خانه‌ی مامۆستایانی هه‌ولێر وه‌رده‌گیرێت و پاشی به‌ساڵێك په‌یوه‌ندی ده‌كات به‌هێزی پێشمه‌رگه‌ی كوردستان له‌سنوری هه‌ریمی دووی كه‌ركوك.

چواره‌م: شه‌هید عه‌بدولڵا سالح: ناسراو به‌چیا له‌ساڵی1952له‌كه‌ركوك له‌دایك بووه‌ هه‌ر له‌و شاره‌ش خوێندنی ته‌واوكردووه‌وله‌ ساڵی 1977په‌یوه‌ندی كردووه‌ به‌ڕێكخستنه‌كانه‌وه‌و له‌ساڵی 1981بووه‌به‌ پێشمه‌رگه‌ .

پێنجه‌م: شه‌هید كه‌مال قادر فه‌تاح: ناسراو به‌ گۆران له‌قه‌زای چه‌مچه‌ماڵ له‌ دایك بووه‌ وله‌ساڵی1979 په‌یوندی كردووه‌ به‌ڕیزه‌كانی ی.ن.ك و پاشان به‌هێزی پێشمه‌رگه‌ی كوردستان.

شه‌شه‌م : شه‌هید كامه‌ران مام عومه‌ر: له‌ساڵی 1960 له‌گه‌ڕه‌كی ئیمام قاسمی شاری كه‌ركوك له‌دایك بووه‌.

حه‌وته‌م: شه‌هید محه‌مه‌د شكور بلۆكێنی: له‌ساڵی 1953له‌گوندی بلۆكینی ناحیه‌ی ئاغجه‌له‌ر له‌دایك بووه‌.

هه‌شته‌م: شه‌هید جومعه‌ حه‌سه‌ن كه‌ریم: ناسراو به‌ سیروان له‌ساڵی 1963 له‌گه‌ڕه‌كی شۆرجه‌ی شاری كه‌ركوك له‌دایك بووه‌.

نۆیه‌م: شه‌هید نعمان عه‌بدولڵا عوبێد: ناسراو به‌هاوڕێ.

ده‌یه‌م: شه‌هید نه‌جمه‌دین فاتیح: ناسراو به‌شێروان له‌ساڵی 1956 له‌گه‌ڕه‌كی شۆرجه‌ی كه‌ركوك له‌دایك بووه‌.

یانزه‌یه‌م : شه‌هیدمحه‌مه‌دساڵح: ناسراو به‌سواره‌ .

دوانزیه‌م :شه‌هید مۆفه‌ق عه‌بدولره‌حمان ته‌قی: خه‌ڵكی گه‌ره‌كی ته‌په‌ی مه‌لاعه‌بدولڵا كه‌بریندار بوو له‌و داستانه‌دا ودواتر له‌ڕاپه‌ڕینه‌ مه‌زنه‌كه‌ی به‌هاری ساڵی1991 شه‌هیدبووه‌ .

هۆنراوه‌كه‌ی داستانی قازان

شاعیری لاوو به‌سه‌لیقه‌ لالۆ ڕه‌نجده‌ر له‌و ڕۆژگاره‌دا توانی به‌هۆنراوه‌كه‌ی جوانترین گوزارشت و وێناببه‌خشێ به‌داستانه‌كه‌ و ڕۆڵی شه‌هیده‌قاره‌مانه‌كانی , ئه‌مه‌ی خواره‌ه‌ش پوخته‌ی هۆنراوه‌كه‌یه‌:

مه‌رگ له‌به‌ر چاوتان سووك بوو ئاسمان بۆتان بچووك بوو

به‌ڵام ڵال بێ ئاسمان بۆ شاباڵی تۆی شكان

****

دوانزه‌ سواره‌كه‌ی قازان كاك ئه‌نوه‌ر بوو پێشڕه‌وتان

كاڵ بۆوه‌ چاوی ڕه‌شمان بۆ شه‌هیدانی قازان

****

چۆن هێمن شه‌هیدی ژیر كادرێكی ڕۆشنبیر

كاك ئه‌نوه‌ری خه‌باتكار سه‌رتیپێكی كرێكار

****

كاك ئه‌نوه‌ر شێری سه‌نگه‌ر ڕۆڵه‌ی فه‌ره‌نجی له‌به‌ر

كاتێك كه‌چوویته‌ سه‌نگه‌ر تامه‌رگ نه‌هاتیه‌ ده‌ر

****

به‌ڵێ شه‌وانی زستان نركه‌ی شێرانی قازان

ئه‌یوت منم ئه‌نوه‌رم كه‌پێشمه‌رگه‌ی ڕه‌نجده‌رم

شه‌قڵی شه‌وان ئه‌شكێنم دوژمنان ئه‌تارێنم

****

شه‌و نه‌بوو ته‌قه‌ی تفه‌نگ نه‌بڕێ جه‌رگی شه‌وه‌زه‌نگ

خه‌ڵكی له‌ماڵ هاته‌ده‌ر به‌ره‌و پیری كاك ئه‌نوه‌ر

سرودێ له‌سه‌ر لێوان به‌خێر بێتۆ بۆلامان

****

وه‌ك هه‌ڵۆ به‌لارابا هه‌لمه‌تاندادا بۆ دار

داری خوێن خۆری دووژمن كاتێ هات بۆ كورد كوشتن

تێك شكاو تێك چه‌ماوه‌ هێزی دووژمن له‌و ناوه‌

****

له‌لووله‌ی تفه‌نگه‌وه‌ له‌مه‌یدانی جه‌نگه‌وه‌

نركه‌ی به‌رزی كاك ئه‌نوه‌ر دیسان دی له‌ده‌شت و ده‌ر

یاخود له‌كوچه‌وكۆڵان كووچه‌ی كه‌ركوكی كوردان

ئه‌له‌رزێنێ ئاسمان ئه‌له‌رزێنێ ئاسمان

****

زه‌حمه‌ت كێشی شۆڕشگێر ڕۆڵه‌ی جه‌سوورودلێر

پێشمه‌رگه‌ ناوت به‌رزه‌ دووژمن دێنێته‌ له‌رزه‌

كورد له‌هه‌موو لایه‌ ئاوری سوور له‌وڵاتی نزیك ودوور

ئێوه‌ن هۆی سه‌ربه‌رزیمان له‌سه‌ر تاسه‌ری جیهان

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

*سوپاسێكی بێ پایه‌ن بۆ هه‌ڤاڵی به‌ڕێز مام جه‌وهه‌ر برای شه‌هیدی سه‌ركرده‌ ئه‌نوه‌ر حه‌سه‌ن كه‌زانیاری به‌سوودی پێدام هه‌روه‌ها بۆ دابینكردنی كاسێتی سرووده‌كه‌ به‌مه‌به‌ستی ته‌فریغ كردنی هۆنراوه‌كه‌ی له‌لایه‌ن منه‌وه‌.

*گێڕانه‌وه‌كه‌ی به‌ڕێز پۆڵای موهه‌ندس له‌ڕۆژنامه‌ی كه‌ركوكی نوێی ژماره‌ چوارده‌ی رۆژی 17/3/2007 وه‌رگیراوه‌.

شه‌هیدی نه‌مر کاکه‌ کارزان ..

شه‌هید کارزان فه‌رمانده‌یه‌کی قاره‌مان و وه‌رزشوانێکی بلیمه‌ت و که‌سایه‌تییه‌کی خۆشه‌ویست و چرایه‌کی ڕۆشن و مرۆڤێکی مه‌زن و میهره‌بان و فیداکارێکی گه‌ل و نیشتیمانبوو..

شه‌هید کارزان هێماو هه‌وێنی ژیان بوو، پاله‌وان و سوارچاکی گۆڕه‌پانی تێکۆشان بوو، یادی شه‌هید له‌ هه‌موو یادێک پێویستره‌، بیره‌وه‌ری شه‌هید له‌ گشت داستانێک به‌سۆزتره‌

شه‌هید کارزان له‌ ساڵی 1962 له‌ هاوینه‌ هه‌واری دڵڕفێنی شه‌قڵاوه‌ له‌ بناری چیای سه‌فینی سه‌رکه‌ش له‌ بنه‌ماڵه‌یه‌کی هه‌ژارو کوردپه‌روه‌ر چاوی به‌ دنیا هه‌ڵێناوه‌، هه‌ر له‌و شاره‌ خۆڕاگره‌ تێکه‌ڵاوی هزرو بیرو باوه‌ڕی کوردایه‌تی و زانست و وه‌رزش بووه‌، له‌ هه‌موو جۆره‌کانی وه‌رزش شاره‌زایی هه‌بووه‌، وه‌ک یاریزانێکی به‌ توانای تۆپی پێ له‌ شه‌قڵاوه‌ ده‌رکه‌وتووه‌، کاپتنی تیپی تۆپی پێی نه‌ورۆز بووه‌.

له‌ ساڵی 1980 په‌یوه‌ندی به‌ ڕێکخستنه‌ نهێنیه‌کانی کۆڕه‌ک کردووه‌، هه‌ر له‌و ماوه‌یه‌دا له‌ناو شار به‌شداری چه‌ندان چاڵاکی ڕێکخستنه‌کانی ناو شار بووه‌، له‌ ساڵی 1982 په‌یوه‌ندی به‌ ‌هێزی پێشمه‌رگه‌ی کوردستان کردووه‌ له‌ سنووری تیپی 91 ی سه‌فین، له‌به‌ر لێهاتوویی و ئازایه‌تی و خۆشه‌ویستی له‌نێو کۆمه‌لانی خه‌ڵکی کوردستان و هێزی پێشمه‌رگه‌ به‌ زوویی پله‌کانی پێشمه‌رگایه‌تی بڕیوه‌، له‌یه‌که‌م ڕۆژی پێشمه‌رگایه‌تی به‌شداری له‌ چالاکییه‌کی پێشمه‌رگانه‌ کردووه‌، له‌ سه‌ره‌تا وه‌ک فه‌رمانده‌ی مه‌فره‌زه‌و له‌ ساڵی 1984 وه‌ک جێگری فه‌رمانده‌ی که‌رت له‌گه‌ل شه‌هید ئه‌حمه‌د جه‌میل که‌ فه‌رمانده‌ی که‌رت بوو، له‌یه‌کی له‌و داستان و نه‌به‌ردی و سه‌روه‌ریانه‌ی که‌ هێزی پێشمه‌رگه‌ تۆماری ده‌کرد، له‌ ساڵی 1985 له‌ هێرشێکی به‌رفراوان و نا به‌رانبه‌ر که‌ هێزه‌کانی ئه‌و‌سای ڕژێم ده‌یکرده‌ سه‌ر ناوچه‌ ئازاد و ڕزگارکراوه‌کان و بنکه و‌ باره‌گای مه‌ڵبه‌ندو هێزی پێشمه‌رگه‌ له‌ دۆڵی سماقولی و نازه‌نین .. کاکه‌ کارزان زۆر به‌ سه‌ختی برینداربوو، شه‌و له‌گه‌ل دوو هاوڕێی تری پێشمه‌رگه‌ به‌ برینداری‌ له‌ ناو هێزه‌کانی دوژمن مایه‌وه ، به‌ڵام وره‌ی پۆڵایینی کاکه‌ کارزان که‌ له‌ ڕاده‌به‌ده‌ر بوو، بۆ ڕۆژی دوایی گه‌یشته‌وه‌ لای هێزی پێشمه‌رگه‌، دوای ساڕێژبوونی زامه‌کانی له‌ ساڵی 1985 کرا به‌ فه‌رمانده‌ی که‌رتی 2ی تیپی 91ی سه‌فین، شه‌هید کارزان سات به‌ سات و ڕۆژ به‌ ڕۆژ ئه‌ستێره‌ی ژیانی له‌ ئاسمانی خه‌بات و تێکۆشان ده‌دره‌وشایه‌وه‌، ئه‌وه‌بوو له‌ کۆتایی 1987 له‌گه‌ل چه‌ندان فه‌رمانده‌ و کادیریتری ی.ن.ک ده‌ستنیشانکران به‌شداری له‌ خولێکی 6 مانگی فه‌رمانده‌یی بکه‌ن، دوای ته‌واوکردنی خوله‌که‌ به‌ سه‌رکه‌وتوویی جارێکی تر، وه‌ک که‌سانێکی ئه‌کادیمی و به‌ ئه‌زموون گه‌ڕانه‌وه‌ نێو هێزی پێشمه‌رگه‌، دوای ئه‌وه‌ی که‌ کاک سه‌فین مه‌لا قه‌ره‌ له‌ کۆتایی 1988 بووه‌ فه‌رمانده‌ی عه‌سکه‌ری مه‌ڵبه‌ند شه‌هید کارزان کرایه‌ فه‌رمانده‌ی تیپی 91ی سه‌فین، وه‌ له‌ ساڵی 1989 دوای ڕێکخستنه‌وه‌ی هێزی پێشمه‌رگه‌ی کوردستان له‌سه‌ر بنه‌ماو ته‌شکیلاتی نوێ، شه‌هید کارزان کرایه‌ فه‌رمانده‌ی یه‌که‌می تیپی 91ی سه‌فین، وه‌ له‌ هه‌مانکاتدا هێزی پێشمه‌رگه‌ سه‌رقاڵی ڕاهێنان و مه‌شق پێکردنبوون، وه‌ سه‌رکردایه‌تی ی.ن.ک له‌ هه‌وڵی دانان و به‌رنامه‌ و پلانێکی نوێبوون، بۆ ڕاپه‌ڕینیکی سه‌رتاسه‌ری له‌ کوردستان، دوای به‌ ئاکام گه‌یشتنی ئه‌و ئاواته‌ی کوردو ئازادو رزگارکردنی به‌شێکی زۆری کوردستان له‌ سالی 1991 کاکه‌ کارزان بووه‌ فه‌رمانده‌ی هێزی 21ی سه‌فین له‌ شه‌قڵاوه‌.

شه‌هید کارزان ئه‌و تێکۆشه‌ره‌ مه‌زنه‌بوو، له‌ پێناوی به‌رقه‌رارکردنی ژیانێکی خۆش و ئاسووده‌و سه‌ربه‌رز بۆ گه‌ل و نیشتمانه‌که‌ی به‌ بیرو باوه‌ڕێکی کوردستانیانه‌ له‌ ژێر دروشمی کوردستانیکی ئازاد و ئاوه‌دان و خۆشگوزه‌ران و دیاریکردنی مافی چاره‌نوس و به‌رجه‌سته‌کردنی مافه‌کانی مرۆڤ و هێنانه‌کایه‌ی عه‌داله‌تی کۆمه‌لایه‌تی له‌ سه‌نگه‌ری پێشه‌وه‌ی ئه‌و فیداکارانه‌ بوو که‌ هه‌میشه‌ ئاماده‌ی گیان به‌ختکردن بوو، بۆ به‌دیهێنانی ئه‌و ئاواتانه‌ی که‌ له‌ پێناوی تێکۆشاوه‌، دوای ڕاپه‌ڕینه‌ مه‌زن و شکۆداره‌که‌ی به‌هاری 1991 ئازاد و رزگارکردنی به‌شی زۆری کوردستان له‌ده‌ست زولم و سته‌م و چه‌وسانه‌وه‌و کاولکاری، ئه‌و نه‌مره‌ش وه‌ک هاوڕی پێشمه‌رگه‌کان و هاوسه‌نگه‌ره‌کانی بۆ بنیاتنانی کوردستانیێکی ئاوه‌دان و خۆشگوزه‌ران هاوسه‌نگی وه‌ک یه‌کی تاکه‌کان و یه‌کسانی نێوان چین و توێژه‌کان و هاووڵاتیان و برایه‌تی و ته‌بایی و پێکه‌وه‌ژیان تێده‌کۆشا‌، هه‌روه‌ها بۆ به‌ره‌و چه‌سپاندنی ئاشتی و ئاسایش و پرنسیپه‌کانی دیموکراسی و به‌هێزکردنی ڕیزه‌کانی یه‌کێتی گه‌ل، وه‌ک ئه‌فسه‌ر به‌ پله‌ی موقه‌ده‌م له‌ لیوای 31 له‌ وه‌زاره‌تی پێشمه‌رگه‌ درێژه‌ی به‌ خه‌بات و تێکۆشانداوه‌، به‌هه‌مان هێزو تواناوه‌ له‌ پێناوی به‌ره‌و پێشچوونی وه‌رزش وه‌ک چالاکوانێکی به ‌ئه‌زموون سه‌رپه‌رشتیاری یانه‌ی وه‌رزشی شه‌قڵاوه‌ی کردووه‌، چونکه‌ جگه ‌له‌وه‌ی وه‌ک کوردستانییه‌ک هه‌وڵی بۆ پێشکه‌وتنی کوردستان ده‌دا، له‌ هه‌مانکاتیشدا هه‌وڵی به‌رده‌وامی ده‌دا بۆ ئه‌و شاره‌ی که‌ لێی له‌ دایک بووه‌و لێی په‌روه‌رده‌ و گۆشکراوه‌، هه‌ر له‌وێوه‌ ئاشنایه‌تی له‌گه‌ل وه‌رزش و کوردایه‌تی په‌ره‌ی سه‌ندووه‌، بۆیه‌ وه‌ک خه‌مخۆرێکی شه‌قڵاوه‌ی بووکی کوردستان ده‌رکه‌وتووه‌،له‌ بواری وه‌رزش وه‌ک سه‌رپه‌رشتیاری یانه‌ی وه‌رزشی شه‌قڵاوه‌ درێژه‌ی به‌و ڕێبازه‌ داوه‌، که‌ بنه‌مای خۆشه‌ویستی و ڕێزگرتن و نیشتمانپه‌روه‌ری له‌ نێو گه‌نجان و وه‌رزشوانه‌کان گه‌شه‌ی پێده‌داو په‌ره‌ی ده‌سه‌ند و په‌یره‌و ده‌کرا به‌بی جیاوازی ئایدیاو ئاینزا، به‌ڵام ئه‌وه‌ی جێگای نیگه‌رانی هه‌مووانه‌، له‌به‌ر بیری ته‌سکی حزبایه‌تی بۆ تاکه‌ جارێک یانه‌ی وه‌رزشی شه‌قڵاوه‌ یادێکی شایسته‌ی بۆ ئه‌و شه‌هیده‌ وه‌رزشوانه‌ دێرینه‌و سه‌رۆکی دێرینی یانه‌که‌ و خه‌باتکارێکی ڕێگای ڕزگاریخوازی گه‌ل و نیشتمان نه‌کردۆته‌وه‌، به‌و هیوایه‌ین له‌ ئاینده‌ یانه‌ی وه‌رزشی شه‌قڵاوه‌ بۆ یادی شه‌هیده‌ وه‌رزشوانه‌کان و وه‌رزشوانه‌ دێرینه‌کان به‌رنامه‌و پلانی گونجاوی هه‌بێت، به‌تایبه‌تی بۆ شه‌هید کارزانی نه‌مر که‌ چ تێکۆشه‌رێکی بواری وه‌رزشی بووه‌، وه‌هه‌روه‌ها شه‌هید کارزان جگه‌ له‌ بواری وه‌رزشی له‌ بواری کۆمه‌ڵایه‌تیش وه‌ک خه‌مخۆرێکی شاره‌که‌ ده‌رکه‌وتووه‌، هه‌ر بۆ ئه‌و مه‌به‌سته‌ دوای ئازادکردنی شه‌قڵاوه‌و شارو شارۆچکه‌کانی کوردستان، هه‌وڵ و ته‌قه‌ڵای خۆی خسته‌گه‌ڕ بۆ دۆزینه‌وه‌ی ته‌رمی 23 شه‌هیده‌ نه‌مرو ونبووه‌کانی شه‌قڵاوه‌، دوای پرسیارکردن و گه‌ڕان و پشکنینێکی زۆر له‌ملاوئه‌ولا، گۆڕه‌ به‌ کۆمه‌ڵه‌کان دۆزرانه‌وه‌، دوای هه‌ڵدانه‌وه‌ی گۆڕه‌کان و ده‌ر‌هێنان و ناسینه‌وه‌ی ته‌رمه‌کان له‌ که‌رنه‌ڤاڵێكی پڕشکۆو بێ وێنه‌ و شایسته‌ به‌و شه‌هیدانه‌ به‌ ئاماده‌بوونی کاربه‌ده‌ستانی حکومی و حزبی و جه‌ماوه‌رێکی زۆری ناوچه‌که‌، ته‌رمی ئه‌و نه‌مرانه‌ به‌ جیا له‌ مردووه‌کانی تری شه‌قڵاوه‌ له‌ گۆڕستانی زه‌یتون له‌ بناری چیای سه‌فینی سه‌رکه‌ش بووه‌ مه‌نزلگای هه‌تاهه‌تاییان، هه‌ر له‌و سۆنگه‌ی دڵسۆزی و خه‌مخۆری شه‌هید کارزان بوو، له‌ کاتی شه‌هیدبوونی ئه‌و ڕۆڵه‌ جوامێرو مێرخاسه‌، 23 شه‌هیده‌ نه‌مره‌کانی شه‌قڵاوه‌ باوه‌شی میهره‌بانی و وه‌فاییان بۆ شه‌هیدان کاکه‌ کارزان و کاکه‌ مراد کرده‌وه‌و ئه‌وێ بووه‌ گلکۆی نه‌مران، که‌ جێگای خۆیه‌تی هه‌موو شه‌قڵاوه‌ شانازی به‌و شه‌هیدانه‌ بکات.

ئه‌وێ ڕۆژێ17 ساڵ له‌مه‌وبه‌ر شمشێر به‌ده‌سته‌کان و شه‌مشه‌مه‌کوێره‌کانی جه‌هاله‌ت له‌سه‌ر خواستی ئاخونده‌کانیان بوونه‌ هه‌ڵگری په‌یامی ڕووخاندن و تێکدانی ئه‌زموونی کوردستان، له‌به‌رئه‌وه‌ی ( ی.ن.ک ) هه‌میشه‌ دینه‌مۆ و پارێزه‌ری ده‌ستکه‌وته‌کانه‌، بۆیه‌ شه‌ڕیان دژ به‌ ( ی.ن.ک ) ڕاگه‌یاند و چه‌ندان ڕۆڵه‌ی به‌ ئه‌مه‌ک به‌رامبه‌ر به‌ گه‌ل و نیشتمانیان خه‌لتانی خوێنکرد، ئه‌گه‌ر ئه‌وێ رۆژێ به‌ جۆرێک و به‌ ناوێک چه‌ندان ڕۆڵه‌ی ئه‌و گه‌له‌ خه‌ڵتانی خوێنکران، ئه‌وه‌ ئه‌مڕۆ به‌ ناوێکی ترو له‌ژێڕ په‌رده‌یه‌کی تر هه‌ڕه‌شه‌ له‌ ئه‌زموونی حکومه‌تی هه‌رێمی کوردستان ده‌که‌ن، ده‌یکه‌نه‌ دیاری ئاخونده‌کانیان، بۆیه‌ ئه‌رکمانه‌ ده‌ستکه‌وته‌کانی به‌خوێنی شه‌هیده‌کان هاتۆته‌ به‌رهه‌م بیانپارێزین، ڕێگا نه‌ده‌ین هیچ که‌سێک به‌هه‌ر بڕوبیانووێک بێت، خوێنی ئاڵی شه‌هیده‌کان به‌فیڕۆ بدات.

با‌ له‌ یادی 17 ساڵه‌ی شه‌هید بوونی هه‌ڵۆ به‌رزه‌ فڕه‌که‌ی بناری چیای سه‌فینی بڵند، شه‌هیدانی نه‌مر کاکه‌ کارزان و کاکه‌ مرادی هاوڕێی،وێرای به‌رزو پیرۆز ڕاگرتنی ئه‌و یاده‌ سه‌ری ڕێزو نه‌وازش و وه‌فاداری له‌به‌رده‌م گلکۆی ئه‌و نه‌مرانه‌ و سه‌رجه‌م شه‌هیدانی کورد و کوردستان داده‌نه‌وێنین و پێیان ده‌ڵێین شه‌هیده‌کان هاوڕێ و هاوسه‌نگه‌ر و هاوبیرو هاوخوێنمانن، له‌سه‌رمانه‌ یادیان بکه‌ین، به‌ڕێزه‌وه‌ باسیان بکه‌ین، ڕێگایان قه‌ت چۆل ناکه‌ین، تۆڵه‌یان هه‌رگیز له‌بیر ناکه‌ین، سه‌روه‌ری و ده‌ستکه‌وته‌کان له‌یاد ناکه‌ین..

نه‌مری و سه‌ربه‌رزی بۆ شه‌هید کارزان و ته‌واوی شه‌هیدان

سه‌رشۆڕی و ڕوڕه‌شی بۆ بکوژه‌کان

هاوڕێ و هاوسنگه‌ری شه‌هید

م. عه‌ونی خۆشناو